| INFORFK | INFORRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Sektor publiczny > Organizacja > Pracownicy > Komu przysługuje prawo do "trzynastki"

Komu przysługuje prawo do "trzynastki"

Dodatkowe wynagrodzenie roczne, zwane „trzynastką”, przysługuje pracownikom zatrudnionym w jednostkach sfery budżetowej. Inni pracodawcy mogą dobrowolnie wypłacać „trzynastkę”. W tym celu w wewnątrzzakładowych przepisach płacowych muszą ustalić (dowolnie) wysokość takiego świadczenia, termin jego wypłaty oraz zasady nabywania do niego prawa.

Z przepisów ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym nie mogą skorzystać osoby zajmujące kierownicze stanowiska w państwie: Prezydent RP, marszałkowie i wicemarszałkowie Sejmu i Senatu, prezes i wiceprezesi Rady Ministrów, prezes i wiceprezes NIK, prezes i wiceprezes Trybunału Konstytucyjnego, ministrowie, Prezes Narodowego Banku Polskiego, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (art. 1 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej).

Co należy zrobić ustalając „trzynastkę”

Ustalając prawo pracownika do „trzynastki” pracodawca powinien:

59.00 złSprawozdawczość w zakresie operacji finansowych

• sprawdzić, czy dany pracownik spełnia warunki uprawniające do jej uzyskania,

• ustalić podstawę jej wymiaru, w przypadku gdy „trzynastka” pracownikowi przysługuje,

• pomnożyć podstawę wymiaru przez stopę procentową 8,5%.

Termin wypłaty „trzynastki”

Obowiązkiem pracodawcy jest wypłata dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie później niż w ciągu pierwszych 3 miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie. Najpóźniej pracodawca może więc to zrobić do 31 marca. Tylko pracownikowi, z którym rozwiązano stosunek pracy w związku z likwidacją pracodawcy, wynagrodzenie roczne należy wypłacić wcześniej, tj. w dniu rozwiązania stosunku pracy (art. 5 ust. 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej).

Pracodawcy, którzy dobrowolnie wypłacają „trzynastki”, w wewnętrznych przepisach płacowych dowolnie ustalają termin ich wypłaty (może to być więc termin przypadający po 31 marca).

PRZYKŁAD

Pracownik sfery budżetowej rozwiązał umowę o pracę w związku z przejściem na rentę 15 września 2008 r. Pracodawca nie ma obowiązku wypłacić mu „trzynastki” wcześniej niż 31 marca 2009 r. Jeżeli jednak pracodawca chce, może wcześniej wypłacić „trzynastkę”, gdyż wynagrodzenie stanowiące podstawę jej wymiaru nie ulegnie już zmianie. Najbezpieczniej byłoby jednak najwcześniej wypełnić ją w styczniu 2009 r. Pracownik mógł bowiem, mimo przejścia na rentę, podjąć u tego pracodawcy pracę w 2008 r.

Warunki uzyskania prawa do „trzynastki”

Forma zatrudnienia

Prawo do „trzynastki” przysługuje każdemu pracownikowi sfery budżetowej zatrudnionemu na podstawie stosunku pracy, tj. umowy o pracę, mianowania, powołania, wyboru, spółdzielczej umowy o pracę. Takiego prawa nie mają osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych (zlecenia czy o dzieło).

WAŻNE!

„Trzynastka” nie przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy cywilnej, np. zlecenia czy o dzieło.

Okres zatrudnienia

„Trzynastka” przysługuje pracownikowi po przepracowaniu u danego pracodawcy roku kalendarzowego.

Przepisy ustawy regulują przypadki, w których jest możliwe nabycie prawa do „trzynastki” mimo przepracowania przez pracownika u danego pracodawcy krótszego okresu niż rok kalendarzowy. Są to następujące przypadki:

• gdy okres pracy wynosił co najmniej 6 miesięcy (pracownik nabywa wówczas prawo do wynagrodzenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do przepracowanego okresu);

• gdy okres pracy jest krótszy niż 6 miesięcy w sytuacji:

- nawiązania stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego z nauczycielem i nauczycielem akademickim zgodnie z organizacją pracy szkoły (art. 2 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym);

PRZYKŁAD

Nauczyciel akademicki jest zatrudniony od 1 października 2008 r. Nauczyciel ten zgodnie z organizacją pracy w szkole przepracował w 2008 r. jedynie 3 miesiące. Mimo to nabędzie prawo do „trzynastki”.

- zatrudnienia pracownika do pracy sezonowej, jeżeli umowa o pracę została zawarta na sezon trwający nie krócej niż 3 miesiące;

- powołania pracownika do czynnej służby wojskowej albo do odbycia służby zastępczej;

- rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową albo rentę z tytułu niezdolności do pracy lub na świadczenie rehabilitacyjne, przeniesieniem służbowym, powołaniem lub wyborem, likwidacją pracodawcy albo zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy, likwidacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacją;

PRZYKŁAD

W związku z przejściem pracownika na emeryturę jednostka sfery budżetowej rozwiązała z pracownikiem umowę o pracę. Rozwiązanie umowy nastąpiło 31 marca 2008 r. Pracownik ma prawo do „trzynastki” za 2008 r. mimo przepracowania jedynie 3 miesięcy w 2008 r.

- podjęcia zatrudnienia: w wyniku przeniesienia służbowego, na podstawie powołania lub wyboru, w związku z likwidacją poprzedniego pracodawcy albo ze zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących tego pracodawcy, w związku z likwidacją jednostki organizacyjnej poprzedniego pracodawcy lub jej reorganizacją, po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej albo po odbyciu służby zastępczej;

- korzystania: z urlopu wychowawczego, urlopu dla poratowania zdrowia przez nauczyciela lub korzystania przez nauczyciela akademickiego z urlopu do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego;

- wygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika.

Do okresu zatrudnienia wliczamy jedynie okres zatrudnienia u tego samego pracodawcy.

Okresy przepracowane dotyczą zatrudnienia u jednego pracodawcy sfery budżetowej. Nie można sumować okresów zatrudnienia w różnych jednostkach sfery budżetowej.

PRZYKŁAD

Osoba została zatrudniona od 15 czerwca do 31 sierpnia 2008 r. w urzędzie skarbowym. Od 1 września do 15 października 2008 r. osoba ta została zatrudniona w szkole na czas zastępstwa. Od 16 października została zatrudniona już na podstawie umowy o pracę w tym samym urzędzie skarbowym, w którym odbywała staż absolwencki. Zsumowaniu i zliczeniu do okresu wymaganego do uzyskania prawa do wynagrodzenia rocznego podlega jedynie okres zatrudnienia w urzędzie skarbowym. Jednak okres ten był krótszy niż 6 miesięcy. Dlatego pracownik nie nabył prawa do „trzynastki”. Prawa tego nie nabył pracownik również za okres pracy w szkole. Nawiązano z nim bowiem stosunek pracy w trakcie roku kalendarzowego, lecz niezgodnie z organizacją pracy szkoły - tylko do 15 października 2008 r.

Efektywny czas pracy

Przy ustalaniu przepracowanego okresu powstaje wątpliwość, czy należy do niego wliczać efektywne przepracowanie wymaganego okresu czy pozostawanie w stosunku pracy.

Sąd Najwyższy w uchwale z 25 lipca 2003 r. (III PZP 7/03, OSNP 2004/2/26) stwierdził, że warunkiem nabycia prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego jest efektywne przepracowanie u danego pracodawcy wymaganego okresu. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wyjaśnił, że „przepracowanie” oznacza faktyczne wykonywanie pracy, a nie tylko pozostawanie w stosunku pracy. Tylko okresy zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy, takie jak okresy: urlopu wychowawczego, urlopu dla poratowania zdrowia, urlopu do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego, a także okres służby wojskowej i zastępczej, należy traktować jako przerwy w wykonywaniu pracy, które nie pozbawią pracownika prawa do „trzynastki”. Okresy wszystkich innych usprawiedliwionych nieobecności w pracy i zwolnień są okresami nieprzepracowanymi.

Za drugim poglądem, zgodnie z którym prawo do „trzynastki” jest uzależnione od długości całego okresu pozostawania w stosunku pracy u danego pracodawcy, przemawia argument, że „trzynastka” i tak jest liczona tylko od wynagrodzenia za pracę, nie zaś od świadczeń z ubezpieczenia społecznego, np. zasiłku chorobowego czy macierzyńskiego. Pogląd taki prezentuje Departament Wynagrodzeń Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Za tym poglądem przemawia również zasada uprzywilejowania pracownika.

PRZYKŁAD

Pracownica zatrudniona w starostwie powiatowym, w 2008 r. przepracowała 5 miesięcy. Przez pozostałe miesiące przebywała na zwolnieniu lekarskim i urlopie macierzyńskim. Stosując do ustalenia prawa do „trzynastki” interpretację „zaliczenia okresu pozostawania w zatrudnieniu” pracownicy należy wypłacić „trzynastkę” za 2008 r. Jej wysokość należy ustalić proporcjonalnie do faktycznie przepracowanego okresu.

W obecnym stanie prawnym nie da się stwierdzić, które z powyższych stanowisk jest bardziej poprawne. W praktyce dominuje stosowanie interpretacji przyjętej przez Sąd Najwyższy - jako korzystniejszej dla pracodawcy.

Ustalenie okresu zatrudnienia

Przy ustalaniu okresu uprawniającego do „trzynastki” upływ terminu liczymy inaczej niż określa Kodeks cywilny. Według Kodeksu cywilnego termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca (art. 112 Kodeksu cywilnego). Upływ miesiąca pracy następuje natomiast w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, który nazwą lub datą odpowiada dniowi, w którym liczenie okresu rozpoczęto (wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 1996 r., I PKN 47/96, OSNAPiUS 1997/17/310).

WAŻNE!

Ustalając okres zatrudnienia u pracodawcy przyjmuje się, że miesiąc pracy upływa w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, który datą odpowiada dniowi, w którym pracownik został zatrudniony.

PRZYKŁAD

Pracownik jednostki budżetowej zatrudniony od 15 stycznia do 14 lipca 2008 r. nabędzie prawo do „trzynastki”. W przypadku stosowania liczenia terminów zgodnie z Kodeksem cywilnym nie przepracowałby 6 miesięcy. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia pracownikowi brakowałoby 1 dnia.

Miesięczny termin 30-dniowy liczony zgodnie z Kodeksem cywilnym ma zastosowanie w przypadku sumowania niepełnych okresów zatrudnienia u jednego pracodawcy, kiedy to okresy zatrudnienia obejmowały niepełne miesiące.

POLECANE ARTYKUŁY

TERMINARZ

LIS22
TydzieńPWŚCPSN
44272829303112
453456789
4610111213141516
4717181920212223
4824252627282930

Ostatnio na forum

Narzędzia księgowego

Eksperci infor.pl

Tomasz Jopek

Aplikant radcowski

Zostań ekspertem Infor.pl »