| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE MOBILNE | KARIERA | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Sektor publiczny > Zadania > Gospodarka komunalna > Opłaty za wodę i ścieki w gminach - kto o tym decyduje

Opłaty za wodę i ścieki w gminach - kto o tym decyduje

Zanim wysokość opłat zostanie ustalona, propozycje przedsiębiorstwa wodociągowego muszą sumiennie zweryfikować wójt i rada gminy. Przepisy w tym zakresie nie są jednak jasne. Nawet sądy mają z nimi problem.

Zatwierdzanie taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków

Zaopatrzenie wspólnoty lokalnej w wodę oraz zapewnienie odprowadzania ścieków to jedne z podstawowych obowiązków samorządu. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 446; dalej: u.s.g.) do zadań własnych gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty w zakresie wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, a także usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych oraz utrzymania urządzeń sanitarnych.

W celu wykonywania zadań gmina może tworzyć jednostki organizacyjne, a także zawierać umowy z innymi podmiotami, w tym z organizacjami pozarządowymi (art. 9 ust. 1 u.s.g.). Zadania te wykonywane są przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w warunkach monopolu. Dlatego konieczne było ustalenie mechanizmu, który zapewniałby równowagę pomiędzy interesem mieszkańców oczekujących usług o wysokiej jakości i niskiej cenie oraz interesem przedsiębiorstw. Takim narzędziem regulacyjnym jest zatwierdzanie taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Procedura ta jest wieloetapowa. Reguluje ją art. 24 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 139 ze zm., dalej: u.z.z.w.).

Zgodnie z art. 14 pkt 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1870, dalej: u.f.p.) zadania własne gmin w zakresie wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych mogą być wykonywane m.in. przez gminne zakłady budżetowe będące jednostkami sektora finansów publicznych.

Gminny zakład budżetowy odpłatnie wykonuje zadania, pokrywając koszty swojej działalności z przychodów własnych. Może otrzymywać z budżetu gminy dotacje przedmiotowe, dotacje celowe na zadania bieżące finansowane z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej i dotacje celowe na finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji. W zakresie określonym w odrębnych ustawach samorządowy zakład budżetowy może otrzymywać dotację podmiotową. Tworzenie, łączenie, przekształcanie w inną formę organizacyjno-prawną oraz likwidacja gminnego zakładu budżetowego należy do kompetencji organu stanowiącego gminy.

Polecamy: Gazeta Samorządu i Administracji

Zadania te mogą być wykonywane przez spółki prawa handlowego utworzone przez gminę. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 573 ze zm., dalej: u.g.k.) gminy mogą tworzyć spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjne, a także mogą przystępować do takich spółek.

W myśl art. 3 ust. 1 u.g.k. gmina może powierzyć wykonywanie tych zadań osobom fizycznym, osobom prawnym lub jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej w drodze umowy na zasadach ogólnych – z uwzględnieniem przepisów o finansach publicznych lub odpowiednio przepisów o zamówieniach publicznych oraz przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jeżeli do prowadzenia danego rodzaju działalności jest wymagane uzyskanie zezwolenia, gminy mogą powierzyć wykonywanie zadań wyłącznie podmiotowi mającemu wymagane zezwolenie (art. 3 ust. 2 u.g.k.). Obowiązek jego posiadania przewiduje art. 16 u.z.z.w. Z tego obowiązku zwolnione są gminne jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, prowadzące na obszarze własnej gminy działalność na zasadach określonych w u.z.z.w.

Niezależnie od tego, jaki podmiot będzie wykonywał zadania gminy, w przepisach u.z.z.w. nazywa się on przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym. Zgodnie z definicją z art. 2 pkt 4 u.z.z.w. jest to przedsiębiorca w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli prowadzi działalność gospodarczą w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków, oraz gminne jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, prowadzące tego rodzaju działalność.

Taryfa to zestawienie ogłoszonych publicznie cen i stawek opłat za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków oraz warunki ich stosowania.

Procedura zatwierdzania taryf dotyczy wszystkich przedsiębiorstw, nawet tych, które są jednostkami organizacyjnymi gminy. Musi być ona zastosowana także w przypadku, gdy gmina nie powołała żadnej jednostki organizacyjnej, a projekt taryfy został sporządzony przez urząd gminy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 1151/16). Wówczas, jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 8 września 2010 r. (sygn. akt II SA/Gd 329/10), pod pojęciem przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego kryje się również gmina, jeżeli gospodarką wodno-kanalizacyjną zajmuje się jej aparat pomocniczy, czyli urząd gminy.

Procedura zatwierdzenia taryf obejmuje cztery następujące po sobie etapy. [schemat]

4 etapy zatwierdzania taryf

ETAP 1. Określenie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne projektu taryf i przedłożenie wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) wniosku o ich zatwierdzenie.

ETAP 2. Sprawdzenie przez organ wykonawczy gminy, czy projektowane taryfy (i plan) zostały opracowane zgodnie z przepisami u.z.z.w. oraz weryfikacja kosztów związanych ze świadczeniem usług poniesionych w poprzednim roku obrachunkowym przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, a także kosztów wynikających z planowanych wydatków inwestycyjnych.

ETAP 3. Zatwierdzenie (lub odmowa zatwierdzenia) projektu taryfy przez radę gminy.

ETAP 4. Ogłoszenie taryfy. ⒸⓅ

Złożenie wniosku

Pierwszym etapem uchwalenia taryf jest przedłożenie właściwemu organowi przez przedsiębiorstwo wniosku o ich zatwierdzenie. Do wystąpienia z takim wnioskiem uprawniony jest tylko podmiot, który wcześniej uzyskał wymagane, zgodnie z art. 16 ust. 1 u.z.z.w., zezwolenie na prowadzenie działalności (wyrok NSA z 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 998/09). Do tego wniosku przedsiębiorstwo jest zobowiązane dołączyć szczegółową kalkulację cen i stawek opłat oraz aktualny wieloletni plan rozwoju i modernizacji.

Rozporządzenie ministra budownictwa z 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzanie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz.U. nr 127, poz. 886 ze zm., dalej: r.o.t.) ujmuje to nieco inaczej. Z par. 19 ust. 1 r.o.t. wynika bowiem, że do wniosku dołącza się:

• taryfę lub taryfy za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków;

• jego uzasadnienie.

Natomiast uzasadnienie powinno zawierać w szczególności informacje dotyczące:

• zakresu świadczonych usług i lokalnych uwarunkowań ich świadczenia;

• standardów jakościowych usług, w tym informację dotyczącą wpływu określonej taryfy na ich poprawę;

• spodziewanej poprawy jakości usług przy wprowadzeniu nowych metod alokacji kosztów;

• zmiany warunków ekonomicznych w czasie obowiązywania taryf.

Wniosek o zatwierdzenie stawek taryf składa się na formularzu, który jest załącznikiem do r.o.t. Co więcej, r.o.t. określa także wzory tabel, będących załącznikami do wniosku. Dotyczą one szczegółowej kalkulacji cen i stawek opłat.

Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne wniosek o zatwierdzenie taryf przedstawia wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) w terminie 70 dni przed planowanym dniem wejścia ich w życie.

Co w projekcie

Zasady ustalania taryf określone zostały w art. 20 u.z.z.w., a uszczegółowione w r.o.t. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne określa taryfę na podstawie niezbędnych przychodów, po dokonaniu ich alokacji na poszczególne taryfowe grupy odbiorców usług.

Przez pojęcie „niezbędne przychody” należy rozumieć wartość przychodów w danym roku obrachunkowym, zapewniających ciągłość zbiorowego zaopatrzenia w wodę odpowiedniej jakości i ilości i zbiorowego odprowadzania ścieków, które przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne powinno osiągnąć na pokrycie uzasadnionych kosztów związanych z ujęciem i poborem wody, eksploatacją, utrzymaniem i rozbudową urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych oraz osiągnięcie zysku (art. 2 pkt 2 u.z.z.w.).

Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne określa taryfę na jeden rok i w tym okresie nie może być ona zmieniana.

Wytyczne, na podstawie których ustalane są niezbędne przychody, zostały określone zarówno w art. 20 ust. 4 u.z.z.w., jak i w par. 6 r.o.t.

Określając niezbędne przychody, przedsiębiorstwo powinno uwzględnić w szczególności:

• koszty związane ze świadczeniem usług poniesione w poprzednim roku obrachunkowym, ustalone na podstawie ewidencji księgowej, z uwzględnieniem planowanych zmian tych kosztów w roku obowiązywania taryfy;

• zmiany warunków ekonomicznych oraz wielkość usług i warunki ich świadczenia;

• koszty wynikające z planowanych wydatków inwestycyjnych na podstawie planów rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych będących w jego posiadaniu.

Treść art. 20 ust. 4 u.z.z.w. wskazuje, że jest to otwarty katalog przesłanek, które powinny zostać uwzględnione przy określaniu niezbędnych przychodów przedsiębiorstwa. Są to jednak minimalne i konieczne wymagania. Konkretyzacja przesłanek została dokonana w par. 6 r.o.t. [ramka 1]

RAMKA 1. Ustalenie niezbędnych przychodów

Przedsiębiorstwo ustala niezbędne przychody dla potrzeb obliczenia taryfowych cen i stawek opłat planowanych na rok obowiązywania taryf, uwzględniając w szczególności:

• koszty eksploatacji i utrzymania (w tym amortyzację lub odpisy umorzeniowe; podatki i opłaty niezależne od przedsiębiorstwa; opłaty za korzystanie ze środowiska);

• koszty zakupionej przez siebie wody lub wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych niebędących w jego posiadaniu;

• spłaty rat kapitałowych ponad wartość amortyzacji lub umorzenia;

• spłaty odsetek od zaciągniętych kredytów i pożyczek;

• należności nieregularne;

• marżę zysku. ⒸⓅ

Ponoszone przez przedsiębiorstwo koszty związane ze świadczonymi przez nie usługami podlegają zróżnicowaniu ze względu na poszczególne grupy taryfowe odbiorców usług. W myśl art. 2 pkt 13 u.z.z.w. taryfowa grupa odbiorców usług to odbiorcy wyodrębnieni na podstawie charakterystyki zużycia wody lub odprowadzanych ścieków, warunków zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, a także na podstawie sposobu rozliczeń za świadczone usługi.

Ceny i stawki opłat określone w taryfie są różnicowane dla poszczególnych taryfowych grup odbiorców usług na podstawie udokumentowanych różnic kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków.

To zróżnicowanie jest uzasadnione, gdyż inaczej będą się kształtować koszty związane ze świadczeniem usług na rzecz np. gospodarstw domowych, a inaczej dla zakładów przemysłowych.

Przedsiębiorstwo, podejmując ostatecznie decyzję o wyborze rodzaju i struktury taryfy, musi uwzględnić nie tylko lokalne uwarunkowania w zakresie świadczonych przez nie usług, lecz także dokonać kalkulacji taryfy w taki sposób, aby zostały zapewnione, zgodnie z par. 13 ust. 2 r.o.t.:

•uzyskanie z wpłat odbiorców usług przychodów na poziomie zapewniającym samofinansowanie się działalności przedsiębiorstwa oraz zysku;

•motywowanie odbiorców usług do racjonalnego korzystania z wody i ograniczania zanieczyszczenia ścieków;

•eliminowanie subsydiowania skrośnego (rozumianego jako pokrywanie kosztów dotyczących jednego rodzaju prowadzonej przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne działalności gospodarczej lub jednej z grup taryfowych odbiorców usług przychodami pochodzącymi z innego rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej lub od innej taryfowej grupy odbiorców);

•łatwość ustalania i sprawdzania należności za świadczenie usług.

Kolejnym istotnym zagadnieniem jest sposób kalkulowania opłaty abonamentowej za świadczone przez przedsiębiorstwo usługi. Zgodnie z par. 2 pkt 11 r.o.t. stawka opłaty abonamentowej to wielkość wyrażona w jednostkach pieniężnych (w złotych polskich) na odbiorcę usług za okres rozliczeniowy, którą odbiorca usług jest zobowiązany zapłacić przedsiębiorstwu za utrzymanie w gotowości do świadczenia usług urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych oraz jednostka usługi odczytu wodomierza lub urządzenia pomiarowego i rozliczenia należności za ilość dostarczonej wody lub ilość odprowadzonych ścieków. Ustalenie stawki abonamentowej odbywa się na podstawie kosztów:

•utrzymania w gotowości urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych;

•odczytu wodomierza lub urządzenia pomiarowego;

•rozliczenia należności za wodę lub ścieki.

Opłata abonamentowa może być różnicowana jedynie między taryfowymi grupami odbiorców. Jest to również opłata stała i niezależna od ilości pobranej wody bądź odprowadzonych ścieków (wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1521/13, wyrok WSA we Wrocławiu z 8 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Wr 546/11).

Warto także wskazać, że przy określaniu wysokości opłaty abonamentowej nie uwzględnia się, zgodnie z par. 13 ust. 4 i 5 r.o.t., kosztów:

•utrzymania w gotowości urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych dla osób korzystających z lokali w budynku wielolokalowym, które rozliczane są zgodnie z umową zawartą z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym;

•odczytu wodomierza lub urządzenia pomiarowego dla odbiorców usług rozliczanych na podstawie przepisów dotyczących przeciętnych norm zużycia wody i dla odbiorców usług odprowadzających ścieki opadowe i roztopowe kanalizacją deszczową.

Podział odbiorców wody na grupy według kryteriów wyposażenia nieruchomości w urządzenia pomiarowe bądź ich brak jest niedopuszczalny (po to, żeby zróżnicować ceny dostarczonej wody). Natomiast stawka opłaty abonamentowej nie może być ustalona w jednakowej wysokości dla odbiorców usług, których nieruchomości wyposażone są w wodomierze, i dla odbiorców usług rozliczanych na podstawie przepisów dotyczących przeciętnych norm zużycia wody (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody świętokrzyskiego z 1 lutego 2008 r., znak NK.I-0911/20/08).

reklama

Polecamy artykuły

Narzędzia księgowego

POLECANE

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

REFORMA OŚWIATY

Eksperci portalu infor.pl

Niebieska Linia

Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »