| INFORFK | INFORRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Sektor publiczny > Temat dnia > Ewidencja należności i zobowiązań

Ewidencja należności i zobowiązań

W jednostkach sektora finansów publicznych powstają różnego rodzaju należności i zobowiązania. Oto analiza problematyki związanej z ich rejestracją, oraz ewidencjonowaniem operacji towarzyszących ich powstawaniu oraz spłacie.  

Należności i zobowiązania pogrupowano w następujący sposób:

• należności i zobowiązania w ewidencji budżetu,

189,00 złPoradnik Rachunkowości Budżetowej

• należności i zobowiązania realizowane przez urzędy obsługujące organy podatkowe,

• należności i zobowiązania w urzędach jednostek samorządu terytorialnego i w jednostkach budżetowych.

Należności i zobowiązania w ewidencji budżetu

W jednostkach sektora finansów publicznych prowadzących rachunkowość w zakresie wykonania budżetu występują rozrachunki wynikające z:

• powiązań budżetu państwa z budżetami jednostek samorządu terytorialnego,

• powiązań budżetów z bankami i innymi instytucjami finansowymi,

• porozumień zawieranych między jednostkami samorządu terytorialnego,

• umów o dofinansowanie zawieranych z instytucjami pośredniczącymi w finansowaniu programów i projektów ze środków funduszy pomocowych,

• umów o udzielenie dotacji lub o dofinansowanie.

Szczególną formą rozliczeń w rachunkowości budżetów są rozliczenia z jednostkami budżetowymi z tytułu realizowanych przez te jednostki dochodów budżetowych i z tytułu środków przekazywanych tym jednostkom na realizację wydatków ujętych w ich planach finansowych.

Charakterystyczną cechą budżetów jednostek samorządu terytorialnego jest to, że wśród zobowiązań budżetów dominują zobowiązania finansowe zaciągnięte na finansowanie deficytu budżetu, a inne zobowiązania dotyczą rozliczeń dotacji i dofinansowań oraz rozliczeń dochodów budżetu państwa, uzyskanych w wyniku realizacji zadań z zakresu administracji rządowej.

 

Operacje związane z powstaniem oraz spłatą należności i zobowiązań budżetu są ujmowane w ewidencji budżetu na podstawie dowodów księgowych  (dowodów bankowych, wyciągów bankowych, poleceń księgowania)

Należności i zobowiązania realizowane przez urzędy obsługujące organy podatkowe

W ewidencji organów podatkowych podległych Ministrowi Finansów od lat jest stosowana zasada, która w podmiotach prowadzących rachunkowość według zasad określonych rozporządzeniem Ministra Finansów z 28 lipca 2006 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych jednostek sektora finansów publicznych (dalej: rozporządzenie w sprawie planów kont) została wprowadzona rozporządzeniem z 15 kwietnia 2008 r. zmieniającym przywołane rozporządzenie. Zasada ta określa (§ 7 ust. 2), że należności realizowane na rzecz innych jednostek ujmuje się jako zobowiązania na rzecz tych jednostek. Wyraża się to tym, że przypis należności od podatników z tytułu podatków jest ujmowany w tych organach podatkowych jako przypis zobowiązania wobec budżetu państwa z tytułu zrealizowanych wpływów podatków lub jako przypis zobowiązania wobec budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Warto również zwrócić uwagę na sposób ewidencjonowania w wymienionych organach podatkowych zaległości zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym. Do ewidencji tych zaległości służą konta:

• 272 „Zaległości zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym”, przeznaczone do księgowania należności i zaległości podatkowych na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, które zostały zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym,

• 287 „Rozliczenie z tytułu zaległości podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym”.

Na kontach tych księguje się zapisem:

Wn 272, Ma 287 – równowartość należności zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, ze znakiem plus,

Wn 272, Ma 287 – zmniejszenie równowartości należności zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego w wysokości wpłaty dokonanej przez podatnika z tytułu tej należności, ze znakiem minus.

Konto 272 wykazuje saldo strony Wn, a konto 287 saldo strony Ma. Oba te salda wyrażają stan zaległości zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym.

Hipoteka przymusowa i zastaw skarbowy

W organach podatkowych podległych Ministrowi Finansów zabezpieczenie zaległości hipoteką lub zastawem skarbowym nie powoduje zmniejszenia stanu przypisanych podatków na koncie 271 „Rozrachunki z podatnikami z tytułu podatków”, w odróżnieniu od zaistnienia podobnych przypadków w organach podatkowych jednostek samorządu terytorialnego. W organach podatkowych samorządu terytorialnego należności podatkowe ujęte na koncie 221 „Należności z tytułu dochodów podatkowych” zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym podlegają przeksięgowaniu na konto 226 „Długoterminowe należności budżetowe”. Nietrudno zauważyć, że rozwiązania w zakresie ewidencji zaległości podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym obowiązujące w organach podatkowych podległych Ministrowi Finansów i w organach podatkowych jednostek samorządu terytorialnego diametralnie się różnią.

Jednostce samorządu terytorialnego przysługuje hipoteka na wszystkich nieruchomościach podatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osób trzecich z tytułu zobowiązań podatkowych, a także z tytułu zaległości w podatkach stanowiących jej dochód oraz odsetek za zwłokę, zwana hipoteką przymusową. Hipoteka przymusowa powstaje przez dokonanie wpisu do księgi wieczystej.

Jednostkom samorządu terytorialnego z tytułu zobowiązań podatkowych przysługuje również zastaw skarbowy na wszystkich będących własnością podatnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, jeżeli wartość poszczególnych rzeczy lub praw wynosi w dniu zastawu co najmniej 10 000 zł. Zastaw skarbowy powstaje z dniem wpisu do rejestru zastawów skarbowych.

Biorąc pod uwagę terminy płatności należności podatkowych, należności te mają charakter krótkoterminowych. Zabezpieczenie należności podatkowych poprzez ustanowienie hipoteki lub zastawu skarbowego w ewidencji podatków i opłat prowadzonej w urzędzie jednostki samorządu terytorialnego powoduje przeniesienie należności podatkowej ujętej na stronie Wn konta 221 „Należności z tytułu dochodów budżetowych”, na stronę Wn konta 226 „Długoterminowe należności budżetowe”. Należy przypomnieć, że konto 226 w urzędzie jednostki samorządu terytorialnego według zasad określonych rozporządzeniem w sprawie planów kont służy do ewidencji długoterminowych należności lub długoterminowych rozliczeń z budżetem z tytułu prywatyzacji oraz należności zahipotekowanych.

Powstaje więc problem, czy ustanowienie zabezpieczenia należności podatkowych, mających charakter należności krótkoterminowych, w postaci hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego automatycznie powoduje przerachowanie tych należności do należności długoterminowych. Można oczywiście przyjąć, że skoro konto służące do ewidencji należności zabezpieczonych hipoteką ma w nazwie określenie „długoterminowe należności budżetowe”, to sam fakt ujęcia należności na tym koncie przesądza o ich zaliczeniu do należności długoterminowych, ale trudno uznać takie podejście za racjonalne. Bardziej prawdopodobne jest w omawianym przypadku przypuszczenie, żekrótkoterminowe należności zabezpieczone hipoteką zostały przydzielone do ewidencjonowania na koncie 226, bo w przedziale od 221 do 229 wszystkie numery kont zostały zagospodarowane.

Jak już wspomniano, w organach podatkowych podległych Ministrowi Finansów ewidencja podatkowych należności zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym sprowadza się do technicznych zapisów na kontach 272 „Zaległości zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym” i 287 „Rozliczenia z tytułu zaległości zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym” i nie ma wpływu na stan należności ujmowanych na koncie 271 „Rozrachunki z podatnikami z tytułu podatków”.

Reasumując, należy przyjąć, że sama nazwa konta nie może przesądzać o zaliczeniu należności, które zgodnie z definicją zamieszczoną w art. 3 ust. 1 pkt 18a ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości są zaliczane do należności krótkoterminowych, a w rozporządzeniu w sprawie planów kont nie zamieszczono innych regulacji, które pozwoliłyby zaliczyć należności podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym do należności długoterminowych.

Ponadto należy mieć na uwadze, że zabezpieczenie w omawianej formie poza należnością główną może obejmować również odsetki za zwłokę, a zgodnie z zasadami funkcjonowania konta 290 „Odpisy aktualizujące należności”, konto to służy m.in. do ewidencji odsetek przypisanych, a niewpłaconych. Jeżeli hipoteka obejmuje odsetki za zwłokę w zapłacie należności podatkowych (pierwotny przypis odsetek za zwłokę – Wn 221, Ma 290), to po przeniesieniu ich na należności zahipotekowane kwota odsetek byłaby ujęta na stronie Wn konta 226 i stronie Ma konta 290. W związku z tym, w przypadku uznania tego typu należności za należności długoterminowe, doszłoby do osobliwej sytuacji przy sporządzaniu bilansu urzędu, ponieważ w aktywach trwałych bilansu należałoby wykazać długoterminowe należności budżetowe po pomniejszeniu o niewpłaconą kwotę zahipotekowanych odsetek.

Ewidencja opłaty komorniczej w jednostkach państwowych>>

Należności i zobowiązania w urzędach jednostek samorządu terytorialnego i w jednostkach budżetowych

W urzędach jednostek samorządu terytorialnego, innych jednostkach budżetowych, zakładach budżetowych i gospodarstwach pomocniczych zakres rozrachunków jest zbliżony do zakresu rozrachunków występującego w rachunkowości podmiotów gospodarczych. W rezultacie powiązań tych jednostek z różnymi kontrahentami powstają rozrachunki:

• z odbiorcami i dostawcami,

• publicznoprawne,

• z pracownikami oraz

• pozostałe rozrachunki.

Należności i zobowiązania w jednostkach sektora finansów publicznych są ściśle powiązane z realizacją ich planów finansowych:

w jednostkach budżetowych – w zakresie dochodów budżetowych i dochodów własnych oraz wydatków budżetowych i wydatków finansowanych z dochodów własnych,

w zakładach budżetowych i gospodarstwach pomocniczych – w zakresie przychodów i wydatków.

Należności i zobowiązania w jednostkach budżetowych mają ścisły związek z wykonywanymi przez te jednostki zadaniami o charakterze użyteczności publicznej. Zadania te są z reguły wykonywane nieodpłatnie, w związku z tym należności jednostek budżetowych z tytułu wykonywania usług mają bardzo ograniczony zakres, a zobowiązania tych jednostek są pokrywane ze środków otrzymywanych z budżetu na realizację wydatków budżetowych i ze środków zgromadzonych na rachunkach dochodów własnych. Na schematach przedstawiamy ewidencję należności i zobowiązań z tytułu dostaw i usług w jednostkach budżetowych.

Klasyfikowanie wydatków z tytułu podróży służbowej>>

Schemat 1. Ewidencja należności z tytułu dostaw i usług w jednostkach budżetowych

Schemat. Ewidencja zobowiązań z tytułu dostaw i usług w jednostkach budżetowych

Podstawy prawne

• Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 91, poz. 742)

• Rozporządzenie Ministra Finansów z 28 lipca 2006 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych jednostek sektora finansów publicznych (Dz.U. Nr 142, poz. 1020; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 72, poz. 422)

Aktualizacja: 23.03.2010

Autor:

Źródło:

Samorzad.infor.pl

Zdjęcia


Gazeta Samorządu i Administracji189,00 zł

HITY INFORU

TERMINARZ

SIE02
TydzieńPWŚCPSN
3128293031123
3245678910
3311121314151617
3418192021222324
3525262728293031

Narzędzia księgowego

Eksperci infor.pl

ratalnie.com

Ratalnie.com to marka należąca do Lloyd Financial. Jest odpowiedzią na zapotrzebowanie rynku na łatwo dostępne pożyczki gotówkowe opierające się na polskim kapitale.

Zostań ekspertem Infor.pl »