Kategorie

Odszkodowanie za złe decyzje organów administracyjnych

Małgorzata Niezgoda
Odpowiedzialność administracji publicznej za szkody wyrządzone przez wydanie decyzji dotyczy tylko decyzji ostatecznych, a zatem takich, od których stronie nie przysługują już żadne środki odwoławcze.

Jest możliwość dochodzenia odszkodowania za wydanie przez organy administracyjne niezgodnych z prawem decyzji. Niezadowolone z rozstrzygnięć organów administracyjnych strony, w procesach odszkodowawczych kierowanych przeciwko Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego bądź też innym osobom prawnym wykonującym władzę publiczną z mocy prawa, mogą dochodzić naprawienia szkody powstałej wskutek wydanych decyzji administracyjnych. Roszczenie takie opiera się na art. 417 w związku z art. 4171 par. 2 kodeksu cywilnego. Należy również pamiętać o art. 77 ust. 1 konstytucji mówiącym o wynagradzaniu szkody wyrządzonej niezgodnym z prawem działaniem władzy publicznej. Nie każdy błąd czy też uchybienie przy wydaniu przez organ decyzji administracyjnej będzie umożliwiało od razu dochodzenie odszkodowania, nawet gdyby faktycznie spowodowało powstanie szkody.

Bezprawność decyzji

Jak wynika z art. 4171 par. 2 k.c., naprawienia szkody można domagać się tylko i wyłącznie w przypadku, gdy okaże się, że wydana decyzja administracyjna jest niezgodna z prawem, a niezgodność ta została stwierdzona we właściwym postępowaniu. Przepisy kodeksu cywilnego nie określają samodzielnie trybu, w jakim owa bezprawność orzeczenia administracyjnego (decyzji administracyjunej) powinna zostać stwierdzona, odsyłając w tym zakresie do właściwych procedur administracyjnych. Stwierdzenie niezgodności z prawem decyzji administracyjnej (czyli jej bezprawności, nielegalności) na gruncie przepisów prawa administracyjnego będzie możliwe tylko w pewnych szczególnie kwalifikowanych przypadkach naruszeń, o których mowa w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Za właściwe postępowanie w rozumieniu art. 4171 par. 2 k.c. należy uznać wznowienie postępowania administracyjnego (art. 145-152 k.p.a.) oraz stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156-159 k.p.a.), w przypadku zaś decyzji wydawanych w postępowaniu podatkowym właściwy będzie tryb wznowienia postępowania (art. 240-246 ustawy Ordynacja podatkowa) oraz stwierdzenia nieważności (art. 247-252 k.p.a.).

Konieczne postępowanie

Możliwość dochodzenia odszkodowania za niezgodne z prawem decyzje organów administracyjnych nie ma charakteru bezwarunkowego, gdyż musi zostać w pierwszej kolejności poprzedzone przeprowadzonym przez stronę bądź też z urzędu postępowaniem administracyjnym mającym na celu stwierdzenie niezgodności kwestionowanych decyzji z prawem. Sąd cywilny rozpoznający spór o naprawienie szkody wyrządzonej wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej nie może zatem samodzielnie oceniać zgodności z prawem tego typu decyzji, jest bowiem związany w tym zakresie decyzją wydaną we właściwym postępowaniu administracyjnym bądź też orzeczeniem sądu administracyjnego stwierdzającym niezgodność z prawem decyzji.

Naprawienie szkody

Dopiero po pozytywnym zakończeniu postępowania, o którym mowa wyżej, i stwierdzeniu bezprawności wydanej decyzji administracyjnej osoba będąca stroną decyzji będzie mogła w odrębnym procesie odszkodowawczym żądać naprawienia szkody powstałej wskutek jej wydania. W procesie przed sądem strona będzie musiała zatem wykazać się stwierdzoną bezprawnością decyzji we - właściwym postępowaniu - administracyjnym lub też właściwym w tym zakresie orzeczeniu sądu administracyjnego. Strona domagająca się przyznania odszkodowania będzie musiała wykazać się w procesie powstaniem po jej stronie szkody, jak również pozostawania jej w związku przyczynowym z niezgodną z prawem decyzją. Warto zauważyć, iż szkoda może powstać wskutek samego wydania decyzji albo też wskutek jej wykonania i podporządkowania się przez stronę dyspozycjom wynikającym z ostatecznej decyzji administracyjnej, która następnie okazała się bezprawna. Może ona również powstać wskutek wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanej z naruszeniem prawa albo poprzez jej uchylenie w wyniku wznowienia postępowania albo przez stwierdzenie nieważności.

Źródło szkody

Podnieść należy, iż źródłem bezprawności decyzji administracyjnej może być również jej wydanie na podstawie aktu normatywnego uznanego następnie za niezgody z konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.

Reklama

Zwrócić należy uwagę na fakt, iż źródłem szkody może być wydanie zarówno decyzji administracyjnej o charakterze konstytutywnym, czyli takiej, która tworzy, zmienia lub znosi skutki prawne, jak i decyzji deklaratoryjnej, która potwierdza wyłącznie stan prawny wynikający z ustawy lub z wcześniej wydanego aktu konstytutywnego.

Analizując treść art. 4171 par. 2 k.c. warto zwrócić uwagę na fakt, iż jest w nim mowa wyłącznie o niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej. Jasne sformułowanie powyższego przepisu uniemożliwia zatem na jego podstawie dochodzenie odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez bezprawne postanowienia administracyjne, należące obok decyzji do orzeczeń administracyjnych (indywidualnych aktów administracji publicznej). Uważa się jednak, iż odpowiedzialność za szkody wyrządzone wydaniem postanowień jest możliwa na podstawie generalnej zasady deliktu władzy publicznej, określonej w art. 417 par. 1 k.c.

Milczenie władzy

Artykuł 4171 par. 3 k.c., przewiduje możliwość dochodzenia przez stronę postępowania naprawienia szkody wyrządzonej wskutek niewydania decyzji, czyli tzw. - milczenia administracji. Aby wystąpić z tego typu roszczeniem, konieczne jest jednak spełnienie następujących przesłanek: wykazanie, że istnieje przepis prawny nakazujący organowi administracji publicznej wydanie decyzji w konkretnej sprawie, a także stwierdzenie - we właściwym postępowaniu - niezgodności z prawem niewydania decyzji, przy zastosowaniu w tym celu właściwych procedur administracyjnych, przewidzianych w art. 37 k.p.a. oraz w art. 141 Ordynacji podatkowej.

Orzecznictwo

ODSZKODOWANIE W PEŁNEJ WYSOKOŚCI

Roszczenie odszkodowawcze właściciela lokalu przeciwko gminie przewidziane w art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie lokatorów (...) w związku z art. 417 k.c. obejmuje wynagrodzenie szkody w pełnej wysokości. Postanowienie Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2008 r., III CZP 46/08

ZACHOWANIE TERMINÓW

Dla związku przyczynowego w rozumieniu art. 361 k.c. pomiędzy niezgodnym z prawem zaniechaniem wydania postanowienia zabezpieczającego w ustawowym terminie a powstaniem szkody istotne jest, czy w przypadku zachowania terminu określonego w art. 732 par. 2 k.c. zbycie nieruchomości przez dłużnika pozbawiłoby powoda możliwości zaspokojenia się ze zbytej nieruchomości. Nie można natomiast uzależniać odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 par. 1 k.c. od wniesienia przez wierzyciela skargi pauliańskiej, jest to bowiem uprawnienie, z którego wierzyciel może, ale nie ma obowiązku korzystać. Podobnie braku po stronie wierzyciela bliżej nieokreślonych czynności zmierzających do ustalenia, gdzie dłużnik mógł ulokować uzyskane ze sprzedaży nieruchomości środki pieniężne, nie można łączyć ze związkiem przyczynowym w rozumieniu art. 361 k.c. pomiędzy bezprawnym zaniechaniem funkcjonariusza państwowego a powstaniem szkody - wyrok Sądu Najwyższego z 7 maja 2008 r., II CSK 660/07

PRZESŁANKI ODPOWIEDZIALNOŚCI

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi wypełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 160 par. 1 k.p.a., nie przesądza jednak w sposób wiążący dla sądu o istnieniu pozostałych przesłanek odpowiedzialności wynikających z kodeksu cywilnego, w szczególności istnienia normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą. W związku z tym przyjmowanie i stosowanie w tym zakresie jakiegokolwiek automatyzmu odpowiedzialności jest niedopuszczalne. Za normalne następstwo danego zdarzenia uważa się taki skutek, który zazwyczaj, w zwykłym porządku rzeczy jest konsekwencją tego zdarzenia. W sytuacjach granicznych rozstrzygające znaczenie będzie mieć sędziowskie poczucie prawne - wyrok Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2008 r., IV CSK 5/08

MaŁgorzata Niezgoda

radca prawny

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

• Art. 417 i 4171 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 ze zm.).

 

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT +  VAT w e-commerce
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT + VAT w e-commerce
Tylko teraz
99,00 zł
119,70
Przejdź do sklepu
Źródło: GP
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    1 sie 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Kiedy gmina może wprowadzić uchwałę ograniczenia emisji hałasu

    Uchwały o ograniczeniu emisji hałasu nie można uchwalić tylko na podstawie skarg mieszkańców. Niezbędne są badania określające poziom hałasu. Przy czym wprowadzenia ograniczeń nie uzasadnia incydentalne naruszenie norm emisji hałasu.

    Program „Rosnąca odporność” dla gmin i mobilne punkty szczepień

    Program „Rosnąca odporność” dla gmin i mobilne punkty szczepień w oparciu o urzędy wojewódzkie to nowe programy, których uruchomienie zapowiada rząd.

    Premia dla lekarza POZ za szczepienie

    Lekarz POZ otrzyma premię finansową za zwiększenie tempa szczepień i liczby zaszczepionych pacjentów w poradni.

    Nadzór nad dyrektorami - planowane zmiany

    Projektowane przepisy, mające zwiększyć kontrolę nad szkołami, zostały złagodzone. Co z dyrektorami?

    Powodzie - czy możemy przygotować się na nadchodzące zalania?

    W momencie wystąpienia sytuacji kryzysowej praktyczne możliwości zabezpieczenia przed jej skutkami są bardzo ograniczone. Jakie mamy możliwości ograniczenia zagrożenia powodziowego?

    Zmiany w ustawie o zatrudnieniu socjalnym

    Zmiany w ustawie o zatrudnieniu socjalnym przewiduje przygotowany przez MRiPS projekt nowelizacji. Co się zmieni?

    Społeczne Agencje Najmu - korzyści podatkowe dla właścicieli

    Od 23 lipca 2021 r. obowiązują przepisy pozwalające tworzyć tzw. Społeczne Agencje Najmu (SAN). Ich zadaniem jest dzierżawa lokali mieszkalnych lub budynków mieszkalnych jednorodzinnych od ich właścicieli oraz wynajmowanie ich osobom fizycznym wskazanym przez gminę. Właściciele takich mieszkań i budynków będą korzystać ze zwolnień podatkowych w podatku dochodowym i VAT.

    Zasady odwołania od wyników egzaminu maturalnego 2021

    Odwołania od wyników egzaminu maturalnego. Niecałe trzy tygodnie temu maturzyści poznali wyniki egzaminów dojrzałości. Niektórzy mają wątpliwości, czy ich praca została poprawnie sprawdzona, i wnioskują o wgląd do niej oraz wyższe noty.

    Kontrole zwolnień lekarskich nauczycieli

    Kontrole zwolnień lekarskich nauczycieli - zgodnie z projektem nowelizacji prawa oświatowego autorstwa MEiN ministerstwo co kwartał będzie przekazywało do ZUS szczegółowe informacje dotyczące nauczycieli przebywających m.in. na zwolnieniach lekarskich, urlopach zdrowotnych oraz macierzyńskich.

    Nauka stacjonarna w szkołach od 1 września 2021 r.

    Nauka stacjonarna w szkołach - minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek zapowiedział, że trwają przygotowania do powrotu uczniów do szkół od 1 września 2021 r.

    Historia XX i XXI wieku - od kiedy nowy przedmiot?

    Historia XX i XXI wieku - od kiedy nowy przedmiot zapowiedziany w Polskim Ładzie? Co obejmie?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające - możliwość zwiększenia liczby godzin

    Dodatkowe zajęcia wspomagające - większa liczba dzieci będzie mogła skorzystać z dodatkowych lekcji. MEiN przygotowało zmianę przepisów w tym zakresie.

    Nauka zdalna czy stacjonarna w roku akademickim 2021/2022? - wytyczne dla uczelni

    Nauka zdalna czy stacjonarna w roku akademickim 2021/2022? Ministerstwo Edukacji i Nauki opublikowało wytyczne dla uczelni.

    Compliance - cykl Deminga

    Compliance - każdy system powinien działać w cyklu Deminga i zawsze należy monitorować ryzyka. Niestety często brakuje na to zasobów lub woli najwyższego kierownictwa.

    Transakcja zakupu nieruchomości na rzecz gminy

    Zakup nieruchomości na rzecz gminy. W ramach działalności gospodarczej gmina może nabywać prawa do nieruchomości na wolnym rynku - w trybie czynności cywilnoprawnych. W takich transakcjach istotne są kompetencje organów gminy. Wójt jest uprawniony do dokonywania czynności związanych z nabyciem nieruchomości. Działa jednak z zachowaniem zasad prawidłowej gospodarki i w ramach wytyczonych przez radę gminy.

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - co zawiera?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) już działa. Wyjaśniamy, jakie informacje zawiera ten ważny rejestr. Warto również wspomnieć o obowiązkach właścicieli budynków związanych z CEEB.

    Loteria szczepionkowa - kiedy losowania?

    Loteria szczepionkowa - kiedy losowania? Wciąż można zarejestrować się w Loterii Narodowego Programu Szczepień i wziąć udział w kolejnych losowaniach nagród.

    Wakacje 2021 w Europie - zasady podróżowania, paszport covidowy, testy

    Wakacje 2021 w Europie w czasach koronawirusa - jakie zasady obowiązują podróżnych? W większości krajów trzeba pokazać paszport covidowy lub wynik testu na COVID-19.

    Aspekty środowiskowe w nowym prawie zamówień publicznych

    Zrównoważone zamówienia to taki sposób organizacji postępowań o udzielenie zamówienia publicznego, który uwzględnia aspekty środowiskowe lub społeczne, co przekłada się na charakter udzielanego zamówienia, przy jednoczesnym zapewnieniu celowego, racjonalnego i oszczędnego wydatkowania środków publicznych. W pojęciu tym mieszczą się więc zarówno tzw. „zielone”, jak również społeczne zamówienia publiczne.

    Cyfryzacja usług a cyberbezpieczeństwo w sektorze publicznym

    W ostatnich latach można obserwować postępującą cyfryzację usług, również w sektorze publicznym. O ile załatwianie spraw urzędowych online jest dla obywateli ogromną wygodą, o tyle zasadne w tym kontekście jest pytanie – jak właściwie zadbać o bezpieczeństwo przetwarzanych danych?

    Karta Lokalizacji Podróżnego - jak wypełnić?

    Kartę Lokalizacji Podróżnego musi wypełnić każdy przylatujący do Polski. Czym jest? Jak wypełnić Kartę Lokalizacji Pasażera?

    Karta Lokalizacji Podróżnego w formie elektronicznej

    Karta Lokalizacji Podróżnego w formie elektronicznej od soboty zastąpi karty papierowe. Kto musi wypełnić Kartę Lokalizacji Podróżnego?

    Loteria szczepionkowa - ochrona danych uczestników

    Loteria szczepionkowa - jak chronione są dane osobowe uczestników Loterii Narodowego Programu Szczepień? Czy dane medyczne są bezpieczne?

    Loteria szczepionkowa - lista wygranych

    Loteria szczepionkowa - lista wygranych. Są już pierwsi zwycięzcy w Loterii Narodowego Programu Szczepień. Gdzie sprawdzić listę wygranych nagród? Kiedy kolejne losowania?

    Wypadek przy pracy urzędnika świadczącego pracę zdalną

    Wypadek przy pracy urzędnika świadczącego pracę zdalną. Jak prawidłowo sporządzić protokół powypadkowy?