Subiektywna opinia autora tekstu o złych czasach dla osób niepełnosprawnych z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Wynika nie tylko z tego, że do Sejmu wpłynęły niedawno dokumenty z informacją, że prawdopodobnie aż do 2028 r. zasiłek pielęgnacyjny nie będzie podwyższony (od 2019 r.!).
- Mniejsze znaczenie dla świadczeń z MOPS i ZUS w oparciu o znaczny, umiarkowany i lekki stopień niepełnosprawności
- Świadczenie wspierające 2025 r. - ważniejszy poziom wsparcia i punkty (z testu niesamodzielności) niż orzeczenie o niepełnosprawności (nawet, gdy jest to stopień znaczny)
- Dodatek dopełniający – już obowiązuje i nie ma związku ze stopniami niepełnosprawności
- Dodatek do renty z tytułu niezdolności do pracy - projekt, ale też nie ma związku ze stopniami niepełnosprawności
- Asystencja osobista w 2026 r. czy w 2027 r.
- Zasiłek pielęgnacyjny - przykład świadczenia, które jest dedykowane m.in. dla umiarkowanego stopnia
Obok tego są inne zmiany. Weszły w życie (albo niedługo wejdą) takie świadczenia jak:
1) dodatek dopełniający (do renty socjalnej) i
2) dodatek do renty z tytułu niezdolności do pracy (projekt ustawy),
- które oparte są o niesamodzielność (orzeczenie), a nie niepełnosprawność (orzeczenie).
Także w świadczeniu wspierającym samo orzeczenie o niepełnosprawności to za mało, aby je otrzymać. Potrzebny jest jeszcze poziom wsparcia (nie orzeczenie, a test oceny samodzielności - zapisany w kwestionariuszu poziomu potrzeby wsparcia). Zestawienie tych zmian prowokuje do ważnego dla osób niepełnosprawnych pytania - "Czy więc w przyszłości będą coraz mniej ważne orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym?"
Co tzn. coraz "mniej ważne". Orzeczenia te będą wydawane, ale nie będzie można tylko na ich podstawie otrzymać szeregu świadczeń. Będzie np. wymagany dodatkowo test niesamodzielności. Jest możliwe, że niekiedy w ogóle nie będzie wymagany stopień niepełnosprawności, a w przepisach będzie kryterium wieku (np. 75+ lat i negatywny test samodzielności). Np. być może asystencja osobista nie będzie posługiwała się pojęciem "stopień umiarkowany niepełnosprawności". Dodatek dopełniający i przyszły dodatek do renty z tytułu niezdolności do pracy są oparte o orzeczenia o niesamodzielności (a nie orzeczenia o niepełnosprawności. W świadczeniu wspierającym orzeczenie o niepełnosprawności nie decyduje o wysokości świadczenia.
Mniejsze znaczenie dla świadczeń z MOPS i ZUS w oparciu o znaczny, umiarkowany i lekki stopień niepełnosprawności
Do 31 grudnia 2023 r. świadczenia dla osób niepełnosprawnych były ściśle powiązane ze stopniami niepełnosprawności:
1) znacznym,
2) umiarkowanym i
3) lekkim stopień niepełnosprawności).
Zmieniło się to od 1 stycznia 2024 r. Pojawiło się świadczenie wspierające, które jest oparte o ustalanie potrzeby wsparcia pod kątem funkcjonalnym. W praktyce to ocena stopnia samodzielności i niesamodzielności.
Polecamy VAT 2025. Podatki część 2
Kalendarz 2026 [Kalendarz księgowego]
Świadczenie wspierające 2025 r. - ważniejszy poziom wsparcia i punkty (z testu niesamodzielności) niż orzeczenie o niepełnosprawności (nawet, gdy jest to stopień znaczny)
Konstrukcja świadczenia nie jest korzystna dla osób o lekkim i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ważniejsza jest decyzja ustalającej poziom potrzeby wsparcia, na poziomie od 70 do 100 punktów. Decyzję wydaje wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Wysokość świadczenia wspierającego zależy od poziomu potrzeby wsparcia, czyli liczby przyznanych punktów i jest powiązana z wysokością renty socjalnej. Kwota świadczenia wynosi od 40% renty socjalnej (w przypadku ustalenia poziomu potrzeby wsparcia między 70 a 74 punktów) aż do 220% renty socjalnej (ustalenie poziomu potrzeby wsparcia na poziomie od 95 do 100 punktów). Wraz z coroczną waloryzacją renty socjalnej, corocznej waloryzacji podlega także wysokość świadczenia wspierającego.
Najpierw więc składasz wniosek do WZON o wydanie decyzji, w której zostanie ustalona liczba punktów określająca poziom potrzeby wsparcia. A dopiero po wydaniu przez WZON takiej decyzji złożysz wniosek do ZUS o przyznanie świadczenia wspierającego na podstawie decyzji WZON.
Kiedy ubiegasz się o decyzję z WZON, musisz mieć status osoby z niepełnosprawnością potwierdzony w formie:
- orzeczenia o niepełnosprawności i jej stopniu – wydanego przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności,
- orzeczenia o niezdolności do pracy lub orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji – wydanego przez lekarzy orzekających w ZUS,
- orzeczenia o inwalidztwie – wydanego przed wrześniem 1997 r. przez komisje lekarskie do spraw inwalidztwa i zatrudnienia,
- orzeczenia wydanego przez inny organ (np. KRUS)
Ale wysokość świadczenia zależna jest od stopnia niesamodzielności, a nie od orzeczenia o niepełnosprawności.
Dodatek dopełniający – już obowiązuje i nie ma związku ze stopniami niepełnosprawności
Dodatek zależy od uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Osoby, które nie mają takiego orzeczenia są proszone przez ZUS o wystąpienie o nie na podstawie następujących dokumentów:
- wniosek o dodatek dopełniający do renty socjalnej. Formularz wniosku o symbolu EDD-SOC jest dostępny na naszej stronie www.zus.pl. Formularz wniosku jest również dostępny w punkcie informacyjnym w sali obsługi klientów w każdej jednostce organizacyjnej ZUS;
- zaświadczenie o stanie zdrowia OL-9 wystawione przez lekarza prowadzącego leczenie nie wcześniej niż na miesiąc przed dniem złożenia wniosku;
- dokumentacja medyczna i inne dokumenty, które mają znaczenie przy orzekaniu o niezdolności do samodzielnej egzystencji, np. karta badania profilaktycznego, dokumentacja rehabilitacji leczniczej lub zawodowej.
Dodatek do renty z tytułu niezdolności do pracy - projekt, ale też nie ma związku ze stopniami niepełnosprawności
Spodziewane są tu podobne zasady co w dodatku dopełniającym.
W 2024 r. Łukasza Krasoń zapowiadał wprowadzenie drugiego dodatku dopełniającego i poinformował, że w XI 2024 r. złożył wniosek o:
„Wpis do wykazu prac legislacyjnych rządu projektu poszerzającego grupy pobierające dodatek dopełniający o osoby całkowicie niezdolne do samodzielnej egzystencji, które są uprawnione do innych rent niż renta socjalna.”
Asystencja osobista w 2026 r. czy w 2027 r.
Projekt ustawy zakłada, że ustalanie prawa do asystencji osobistej odbywa się poprzez złożenie wniosku do właściwego wojewódzkiego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Będzie wystandaryzowany proces oceniania potrzeb osoby z niepełnosprawnością w zakresie asystencji osobistej na podstawie:
1) formularza samooceny potrzeb w zakresie asystencji osobistej,
2) wywiadu w miejscu zamieszkania osoby, obserwacji.
Zespół ds. ustalania prawa do asystencji osobistej będzie wypełniał wystandaryzowany Formularz ustalania prawa do asystencji osobistej, który umożliwi zróżnicowanie.:
- przyznanej liczby godzin asystencji osobistej w zależności od potrzeb użytkownika,
- wysokości stawek dla asystenta osobistego z racji na szczególne potrzeby osoby z niepełnosprawnością, np. komunikacja wspomagająca i alternatywna (AAC), zachowania trudne lub wykluczenie komunikacyjne/transportowe,
- wymagań oraz możliwości w zakresie uzyskania szkoleń specjalistycznych przez asystenta osobistego
W praktyce mamy tu nie orzeczenie o niepełnosprawności a ocenę stopnia niesamodzielności.
Zasiłek pielęgnacyjny - przykład świadczenia, które jest dedykowane m.in. dla umiarkowanego stopnia
I być może dlatego zasiłek pielęgnacyjny nie został zwaloryzowany od 2019 r.
Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:
- niepełnosprawnemu dziecku;
- osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia;
- osobie, która ukończyła 75 lat.