Dwa lata po uruchomieniu warszawskiej strefy czystego transportu stężenie dwutlenku azotu (NO2) spadło w jej granicach o 18%, podczas gdy poza strefą jedynie o 5%. Pierwsze dane pomiarowe wskazują na szybszy spadek zanieczyszczeń w centrum miasta, choć eksperci podkreślają, że za wcześnie jeszcze na jednoznaczne przypisanie tej zmiany wyłącznie SCT. Skąd zatem czystsze powietrze w stolicy?
- Co pokazują dane z dwóch lat funkcjonowania SCT?
- Czy to na pewno zasługa strefy czystego transportu?
- Dlaczego dwutlenek azotu jest niebezpieczny dla zdrowia?
- Cel strefy czystego transportu: ochrona zdrowia, nie kara dla kierowców
- Co pokazują badania z innych miast? Przykład Kopenhagi
- Londyn: mniej hospitalizacji po wprowadzeniu strefy czystego transportu
- Spaliny nie rozkładają się w mieście sprawiedliwie
- Ile osób uratowała czysta atmosfera? Dane z Mazowsza
- Czyste powietrze w Warszawie – nie tylko strefa czystego transportu
- Strefa czystego powietrza w Warszawie - pytania i odpowiedzi (FAQ)
Co pokazują dane z dwóch lat funkcjonowania SCT?
Z zestawienia średniorocznych stężeń dwutlenku azotu, przygotowanego przez Biuro Ochrony Powietrza i Polityki Klimatycznej, wynika, że:
- Na stacjach pomiarowych w obrębie SCT: poziom NO₂ spadł średnio o 18% w latach 2023–2025;
- Na stacjach poza strefą: spadek wyniósł około 5%
Gdzie poprawa jest największa?
Największą poprawę jakości powietrza widać m.in.:
- Przy ul. Grochowskiej;
- Przy Al. Solidarności.
Dane pokazują kierunek zmian – tam, gdzie ograniczono wjazd najbardziej emisyjnych pojazdów, zanieczyszczenie powietrza spalinami maleje szybciej niż poza strefą.
SCT Warszawa - grafika
Infografika - SCT Warszawa
Materiały prasowe
Czy to na pewno zasługa strefy czystego transportu?
Sama obserwacja nie pozwala jednak jeszcze jednoznacznie przypisać tej różnicy wyłącznie działaniu SCT, ponieważ na poziom zanieczyszczeń wpływają również:
- Warunki meteorologiczne;
- Zmiany natężenia ruchu;
- Stopniowa wymiana floty pojazdów;
- Inne działania transportowe i środowiskowe.
„Pierwsze wyniki są obiecujące, ale uczciwie trzeba powiedzieć, że sama różnica pomiędzy strefą i obszarami poza nią nie jest jeszcze dowodem, że całą poprawę spowodowała SCT. Potrzebujemy kolejnych lat danych i analiz, które pozwolą oddzielić wpływ strefy od innych czynników" – mówi Nina Bąk z Clean Cities Polska.
Wyniki są jednak zgodne z kierunkiem zmian, którego można oczekiwać po ograniczeniu najbardziej emisyjnych samochodów.
Dlaczego dwutlenek azotu jest niebezpieczny dla zdrowia?
Dwutlenek azotu (NO2) jest jednym z najlepiej przebadanych zanieczyszczeń komunikacyjnych. Pochodzi głównie z ruchu samochodowego i ma udokumentowany wpływ na zdrowie.
Skutki zdrowotne długotrwałej ekspozycji na NO₂:
- Astma – wzrost średniorocznego stężenia NO₂ o zaledwie 10 µg/m³ wiąże się ze wzrostem ryzyka rozwoju astmy nawet o 10-17%;
- Przewlekłe choroby układu oddechowego;
- Infekcje dróg oddechowych u dzieci;
- Choroby sercowo-naczyniowe;
- Udary;
- Nowotwory;
- Zaburzenia funkcji poznawczych;
- Pogorszenie koncentracji i zdolności uczenia się dzieci;
- Przedwczesne zgony.
Według ekspertów Koalicji Lekarzy i Naukowców na rzecz Zdrowego Powietrza, zanieczyszczenia komunikacyjne są poważnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego.
Cel strefy czystego transportu: ochrona zdrowia, nie kara dla kierowców
„Warto przypominać o celu SCT. Strefa nie jest karą dla kierowców, lecz narzędziem ochrony zdrowia – ma chronić dzieci, seniorów, kobiety w ciąży oraz mieszkańców przed drastycznymi skutkami oddychania spalinami i ograniczać koszty zdrowotne, które dziś ponosimy wszyscy" – podkreśla Nina Bąk z Clean Cities Polska.
Co pokazują badania z innych miast? Przykład Kopenhagi
Badania zespołu naukowców Uniwersytetu Kopenhaskiego wykazały, że obniżenie stężeń NO2 w stolicy Danii do „poziomu wiejskiego" (6 µg/m³) wydłużyłoby oczekiwaną długość życia mieszkańców miasta aż o 1 rok.
Warto mieć na uwadze, że bazowy poziom dla Kopenhagi ujęty w tych badaniach wynosił 19,6 µg/m³, czyli był niemal 2-krotnie niższy od notowanego obecnie w Warszawie.
Londyn: mniej hospitalizacji po wprowadzeniu strefy czystego transportu
„Warto spojrzeć na doświadczenia miast, które wdrożyły podobne rozwiązania wcześniej. Londyn pokazuje, że strefy ograniczające najbardziej emisyjny ruch mogą przynosić mierzalne efekty. Po wprowadzeniu i rozszerzeniu strefy odnotowano tam wyraźny spadek stężeń NO₂, a najnowsze analizy danych medycznych wskazują również na zmniejszenie liczby nagłych hospitalizacji, zwłaszcza z przyczyn sercowo-naczyniowych" – komentuje wyniki prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Mariusz Panczyk z Zakładu Edukacji i Badań w Naukach o Zdrowiu, Wydziału Nauk o Zdrowiu na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym.
„Nie oznacza to, że każdą wartość liczbową można bezpośrednio przenieść na Warszawę, ale pokazuje to kierunek, którego należy oczekiwać przy konsekwentnym ograniczaniu emisji komunikacyjnych na przestrzeni lat" – dodaje prof. Panczyk.
Spaliny nie rozkładają się w mieście sprawiedliwie
Największą ekspozycję na zanieczyszczenia ponoszą:
- Mieszkańcy ruchliwych ulic;
- Dzieci chodzące do szkół przy arteriach komunikacyjnych;
- Osoby starsze;
- Osoby przewlekle chore;
- Osoby o niższym statusie społeczno-ekonomicznym.
„W przypadku spalin liczy się nie tylko to, ile ich jest w całym mieście. Liczy się też, jak blisko nich mieszkasz, chodzisz do szkoły lub czekasz na autobus. Najwyższe stężenia zanieczyszczeń komunikacyjnych notuje się zwykle w odległości do 50-100 metrów od ruchliwej drogi, a ich poziom znacząco spada w odległości około 150-300 metrów. To dlatego dzieci uczące się lub mieszkające przy ruchliwych ulicach są bardziej narażone na astmę i inne choroby układu oddechowego" – wyjaśnia Nina Bąk.
Coraz więcej badań wskazuje również, że zanieczyszczenie powietrza pogłębia nierówności zdrowotne.
Ile osób uratowała czysta atmosfera? Dane z Mazowsza
Według analiz Europejskiego Centrum Czystego Powietrza (ECAC), które badało zależność między obniżeniem stężenia PM2,5 a zmniejszeniem liczby przedwczesnych zgonów oraz nagłych hospitalizacji w latach 2018-2022:
W ciągu pięciu lat (2018-2022) w związku z poprawą jakości powietrza uniknięto:
- 6 723 przedwczesnych zgonów w województwie mazowieckim,
- 2 382 przedwczesnych zgonów w Warszawie.
Czyste powietrze w Warszawie – nie tylko strefa czystego transportu
Strefa czystego transportu nie jest jedynym narzędziem wpływającym na jakość powietrza w Warszawie. Dlatego ocena skuteczności SCT powinna opierać się na kilkuletnich analizach uwzględniających również wpływ innych czynników.
Działania poprawiające jakość powietrza i zdrowie mieszkańców Warszawy:
- Rozwój dostępnego transportu publicznego;
- Rozbudowa infrastruktury rowerowej;
- Elektryfikacja floty autobusowej;
- Uspokojenie ruchu w centrum i wybranych ulicach;
- Zwiększenie ilości zieleni;
- Rozwój polityki parkingowej;
- Stopniowa wymiana floty pojazdów przez mieszkańców.
Wszystkie te działania łącznie przyczyniają się do poprawy jakości powietrza i zdrowia mieszkańców stolicy.
Strefa czystego powietrza w Warszawie - pytania i odpowiedzi (FAQ)
O ile spadło stężenie NO2 w strefie czystego transportu?
O 18% w latach 2023-2025, podczas gdy poza strefą tylko o 5%.
Czy czystsze powietrze to na pewno zasługa SCT?
Jest jeszcze za wcześnie, by jednoznacznie przypisać całą zmianę wyłącznie SCT. Potrzebne są kolejne lata danych i analiz uwzględniających wpływ pogody, natężenia ruchu i innych czynników.
Dlaczego dwutlenek azotu jest niebezpieczny?
Długotrwała ekspozycja na NO2 zwiększa ryzyko astmy, chorób układu oddechowego, chorób serca, udarów i przedwczesnych zgonów. Wzrost stężenia o 10 µg/m3 zwiększa ryzyko astmy o 10-17%.
Kto jest najbardziej narażony na spaliny?
Dzieci chodzące do szkół przy ruchliwych ulicach, mieszkańcy arterii komunikacyjnych, seniorzy, kobiety w ciąży oraz osoby przewlekle chore.
Ile osób uratowała poprawa jakości powietrza w Warszawie?
Według ECAC, w latach 2018-2022 uniknięto 2382 przedwczesnych zgonów w samej Warszawie dzięki poprawie jakości powietrza.
Czy SCT to jedyne działanie na rzecz czystego powietrza?
Nie. Na jakość powietrza wpływa też rozwój transportu publicznego, infrastruktury rowerowej, elektryfikacja autobusów, uspokojenie ruchu i zwiększenie zieleni.
Źródło: Clean Cities Polska