Produkty prosto od rolnika – czy to tylko hasło reklamowe, czy rzeczywista potrzeba? Jak wskazują doświadczenia ostatnich lat, raczej to drugie. Od czasu gdy gminy zostały obciążone obowiązkiem ułatwiania rolnikom prowadzenia handlu, taką potrzebę można łatwiej zrealizować.
- Ułatwienia w handlu dla rolników
- Czym można handlować na korzystnych zasadach?
- Inne zasady w piątki i w soboty, a inne w pozostałe dni tygodnia
Ułatwienia w handlu dla rolników
Od 1 stycznia 2022 r. obowiązują przepisy, których celem jest ułatwienie rolnikom prowadzenia handlu w piątki i soboty. Regulacje te dotyczą sprzedaży prowadzonej na wyznaczonych miejscach. Same ułatwienia obejmują swoim zakresem nie tylko rolników, ale również ich domowników. Co to konkretnie oznacza? Rolnikiem jest w rozumieniu tej regulacji pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Z kolei domownik to osoba bliska rolnikowi, która:
a) ukończyła 15 lat,
b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
Wyznaczenie miejsc, w których handel może być prowadzony zgodnie z zasadami przewidzianymi w przepisach ustawy należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Należy przy tym brać pod uwagę w szczególności:
- dogodną komunikację,
- bliską lokalizację z centrum danej gminy lub miasta lub
- bliską lokalizację miejsc atrakcyjnych turystycznie.
Polecamy: Kalendarz 2026
Czym można handlować na korzystnych zasadach?
Przedmiotem handlu na miejscach wyznaczonych przez gminę na podstawie art. 6 ustawy o ułatwieniach mogą być (w piątki i soboty) tylko artykuły rolno-spożywcze oraz wyroby rękodzieła wytworzone w gospodarstwie rolnym. Artykuły rolno-spożywcze to w rozumieniu tej ustawy:
1) produkty rolne,
2) runo leśne,
3) dziczyzna,
4) organizmy morskie i słodkowodne w postaci surowców, półproduktów oraz wyrobów gotowych otrzymywanych z tych surowców i półproduktów, w tym środki spożywcze (art. 2 pkt 3 ustawy o ułatwieniach w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolnospożywczych).
Wobec braku w ustawie o ułatwieniach definicji rękodzieła, należy przyjąć za Słownikiem Języka Polskiego PWN, że rękodzieło to przedmiot wykonany ręcznie. W miejscach wyznaczonych przez gminę na podstawie przepisów ustawy o ułatwieniach przedmiotem handlu nie mogą być (w piątki i soboty) inne artykuły niż wskazane powyżej. Jeśli więc rolnik lub jego domownik będą zainteresowani prowadzeniem w tych dniach sprzedaży innych produktów, nie powinni prowadzić jej na terenie wyznaczonym przez gminę na podstawie ustawy o ułatwieniach. Analogicznie, sprzedaży produktów rolno-spożywczych i rękodzieła nie będą także mogły w nich prowadzić (w piątki i soboty) inne podmioty niż rolnik i jego domownik.
Polecamy: Podatki i opłaty lokalne. Podatek leśny. Podatek rolny. Komentarz
Inne zasady w piątki i w soboty, a inne w pozostałe dni tygodnia
Czy w takich miejscach trzeba płacić opłatę targową? Zasadą jest, że rada gminy może ją wprowadzić na swoim terenie. Pobiera się ją od osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, dokonujących sprzedaży na targowiskach, czyli wszelkich miejscach, w których jest prowadzona sprzedaż (z zastrzeżeniem, że nie podlega jej sprzedaż dokonywana w budynkach lub w ich częściach). Sprzedaż produktów rolnych często korzystała na podstawie uchwał rad gmin z opodatkowania obniżonymi stawkami opłaty targowej. Gminy nie mają natomiast możliwości zwolnienia z tej opłaty rolników jako grupy podatników, ponieważ wprowadzanie na gruncie podatków i opłat lokalnych zwolnień podmiotowych nie mieści się w ramach ich kompetencji. Od 1 stycznia 2022 r., zgodnie ze znowelizowanymi przepisami, rolnicy i ich domownicy prowadzący w piątki i soboty handel w rozumieniu ustawy o ułatwieniach mogą jednak korzystać ze zwolnienia od opłaty targowej na podstawie art. 16 pkt 2 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.
Nie ulega wątpliwościom, że sformułowanie: „od opłaty targowej zwalnia się sprzedaż artykułów rolno-spożywczych własnej produkcji dokonywaną przez mieszkańców gminy”, dotyczy zwolnienia przedmiotowo - podmiotowego, a więc wykracza poza ustawowe kompetencje rady gminy. Z takiego sformułowania wynika jasno krąg podmiotów - mieszkańców gminy - którzy zwolnieni są od opłaty targowej w przywoływanym zakresie przedmiotowym.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 81/14
Zwolnienie z opłaty targowej wprowadzone ustawą o ułatwieniach dotyczy jedynie rolników i ich domowników prowadzących w piątki i soboty handel w rozumieniu tej ustawy. Nie będą mu więc podlegali np. rolnicy prowadzący handel w pozostałe dni tygodnia, czy rolnicy prowadzący handel w piątek i sobotę, ale innych produktów niż wskazane w ustawie o ułatwieniach.
ustawa z 29 października 2021 r. o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników (Dz.U. z 2021 r. poz. 2290)
art. 15–16 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (j.t. Dz.U. z 2025 r. poz. 707)