Compliance. Jak wygląda wdrażanie systemów dla sygnalistów w gminach?

Paweł Bronisław Ludwiczak
Radca prawny, specjalizujący się w tematach związanych z obsługą prawną przedsiębiorców, prawem korporacyjnym, zamówieniami in house, publicznym transportem zbiorowym i Compliance.
rozwiń więcej
Compliance. Jak wygląda wdrażanie systemów dla sygnalistów w gminach? / Shutterstock
W jaki sposób zgłaszane były w ostatnich lata nieprawidłowości w gminach? Kto obsługuje informacje o nieprawidłowościach w urzędach? Ile zgłoszeń o nieprawidłowościach zostało zweryfikowanych pozytywnie? Przedstawiamy raport z badań.

W dniu 14 kwietnia br. został opublikowany raport z badań 2020 „Systemy dla sygnalistów w gminach w Polsce”, opracowany na podstawie badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu, w Katedrze Finansów Publicznych, we współpracy z E-nform Sp. z o.o. W niniejszym artykule chciałbym kontynuować informowanie Państwa o czym dowiadujemy się z raportu.

W jaki sposób zgłaszane były w ostatnich lata nieprawidłowości w gminach?

W 87% gmin, które odesłały ankietę poinformowało, że w latach 2018-2020 nie zgłoszono żadnych nieprawidłowości i nadużyć. Co ciekawe, jeżeli rozbijemy deklaracje w zależności od wielkości i typu gmin to:

  1. 90,5 % gmin wiejskich zadeklarowało, że u nich nie było nieprawidłowości i nadużyć,
  2. 84,4% gmin miejsko-wiejskich zadeklarowało, że u nich nie było nieprawidłowości i nadużyć,
  3. 81 % gmin miejskich zadeklarowało, że u nich nie było nieprawidłowości i nadużyć,
  4. 65% miast na prawach powiatu zadeklarowało, że u nich nie było nieprawidłowości i nadużyć.

Na pewno są gminy w Polsce w których nie było nieprawidłowości i nadużyć. Natomiast w większości przypadków według mnie jest to raczej wynik niewykrycia nieprawidłowości i nadużyć.

Obawiam się, że sporo gmin nie będzie chciało wdrażać systemów dla Sygnalistów aby nie musieć się konfrontować z wykrytymi nieprawidłowościami lub nadużyciami, stosując wymówkę „u nas nie ma nadużyć i nieprawidłowości”.

W 188 gminach nieprawidłowości były zgłaszane bezpośrednio.

W 35 gminach nieprawidłowości były zgłaszane korespondencyjnie.

W 25 gminach nieprawidłowości były zgłaszane pocztą elektroniczną.

  1. 14 gminach nieprawidłowości były zgłaszane telefonicznie.

To pokazuje jakie kanały, poza dedykowaną aplikacją powinny by stosowane przez gminy.

Kto obsługuje informacje o nieprawidłowościach w urzędach?

W 85,2% gmin (około 1500), informacji o nieprawidłowościach obsługuje kierownictwo jednostki.

W 458 gminach informacji o nieprawidłowościach obsługuje Inspektor Ochrony Danych.

W 225 gminach informacji o nieprawidłowościach obsługuje pracownik wskazany doraźnie przez kierownika.

W 189 gminach informacji o nieprawidłowościach obsługuje audytor wewnętrzny.

W 65 gminach informacji o nieprawidłowościach obsługuje kontroler wewnętrzny.

W 23 gminach informacji o nieprawidłowościach obsługuje podmiot zewnętrzny.

W 81 gminach brak jest przygotowania do obsługi zgłoszeń.

Czego dotyczyły zgłoszenia o nieprawidłowościach?

Zgłoszenia o nieprawidłowościach dotyczyły:

  1. niedopełnienia obowiązków – 94 zgłoszenia,
  2. mobbingu – 41 zgłoszenia,
  3. konfliktu interesów – 26 zgłoszenia,
  4. ujawnienia informacji prawnie chronionej – 18 zgłoszenia,
  5. fałszowania dokumentów – 10 zgłoszenia,
  6. przywłaszczenia pieniędzy lub rzeczy – 7 zgłoszenia,
  7. ustawiania przetargów – 5 zgłoszenia,
  8. oszustw – 5 zgłoszenia,
  9. szantażu - – 1 zgłoszenie.

W sumie w ankietowanych gminach zgłoszono 207 przypadków nieprawidłowości i nadużyć.

Chciałbym zwrócić uwagę, że 91,7 ankietowanych gmin zadeklarowało, że nie odnotowało zgłoszeń nieprawidłowości i nadużyć. Zawsze powtarzam, brak zgłoszeń i oficjalny brak nieprawidłowości i nadużyć oznacza jedno – że o nich nie wiesz.

Ile zgłoszeń o nieprawidłowościach zostało zweryfikowanych pozytywnie?

Z raportu z badań wynika, że w 2019 r. w 36,9% gmin, w których odnotowano zgłoszenia, prawie 2/3 zgłoszeń zostało zweryfikowanych pozytywnie. W blisko 40% gmin odsetek zgłoszeń zweryfikowanych pozytywnie nie przekroczył 10 % wszystkich zgłoszeń. Zgadzam się z autorami raportu, że wynika to:

  1. przekazywania nieprecyzyjnych lub nierzetelnych zgłoszeń,

lub

  1. braku stosownych procedur lub ich nieskuteczności, braku kompetencji czy też dobrej woli by wyjaśnić zlecenie.

Na pewno weryfikacja zgłoszeń jest bardzo ważna ale i bardzo trudnym elementem systemów dla Sygnalistów. Potrzeba tu pomocy ekspertów i woli by odkryć prawdę. Często bardzo niewygodną.

W jaki sposób postępowano po pozytywnym zweryfikowaniu zgłoszeń?

Z raportu wynika, że :

  1. w 55 przypadkach wyciągnięto konsekwencje dyscyplinarne,
  2. w 53 przypadkach zgłoszono sprawę organom ścigania,
  3. w 33 przypadkach potwierdzono winę ale odstąpiono od ukarania,
  4. w 14 przypadkach zgłoszono sprawę do Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych,
  5. w 12 przypadkach stwierdzone nieprawidłowości były na bieżąco, wewnętrznie eliminowane,
  6. w 2 przypadkach zgłoszono sprawę organom nadzorującym zadania z administracji rządowej.

Na zakończenie chciałbym podkreślić, że niepokoi mnie:

  1. mała ilość zgłoszeń – to oznacza, że w gminach jest sporo problemów, od komunikacji i zaufania zaczynając,
  2. spora ilość zgłoszeń zweryfikowanych negatywnie – to oznacza, ze sygnaliści przekazują mało danych lub że zawodzą procedury, brak kompetencji lub woli by rzetelnie wyjaśniać zgłoszenia.

Uważam, że kwestia rzetelnej weryfikacji zgłoszeń i podejmowania działań następczych zgodnie z zasadą „zero tolerancji” będzie miała kluczowe znaczenie w funkcjonowaniu systemów dla Sygnalistów.

Do 17 grudnia br. zostało 7 miesięcy. To ostatni moment by na spokojnie wdrożyć systemy dla sygnalistów. Niestety obawiam się, że w większości gmin ten czas również zostanie zmarnowany. Obym się mylił. Dla dobra sygnalistów, ale przede wszystkim dla dobra wójtów, burmistrzów i Prezydentów. Bo to oni na końcu poniosą odpowiedzialność za brak, pozorność lub nieskuteczność systemów.

Sektor publiczny
W lasach zwiększone ryzyko powstania pożaru. O czym pamiętać w majówkę?
30 kwi 2024

W majówkę w lesie powinniśmy zachować szczególną ostrożność. Gdzie ryzyko pożaru jest największe?

Czy bon energetyczny będzie opodatkowany? Pojawi się uzupełnienie przepisów ustawy
30 kwi 2024

Ustawa o bonie energetycznym została już przygotowana, a więc znane są warunki, na jakich będzie przyznawane to nowe świadczenie. Minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska deklaruje również, że nie ma planów opodatkowania beneficjentów bonu energetycznego, a odpowiednie uzupełnienie znajdzie się w ustawie.

Jest nowy prezes ZUS. Kim jest Zbigniew Derdziuk?
30 kwi 2024

Zbigniew Derdziuk rozpoczął pracę na stanowisku prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - poinformował we wtorek ZUS. Akt powołania wręczyli Derdziukowi wiceminister rodziny Sebastian Gajewski oraz przewodniczący Rady Nadzorczej ZUS Liwiusz Laska.

Co robić w majówkę w Warszawie? Będzie dużo atrakcji
30 kwi 2024

Majówka w Warszawie. Jakie atrakcje czekają na warszawiaków i turystów w czasie długiego majowego weekendu? 

Eksperci ostrzegają: Ceny kakao będą dalej rosnąć. Konsekwencje dla rynku spożywczego i kosmetycznego
29 kwi 2024

Cena kakao na rynku jest w stanie stałego wzrostu, a prognozy nie napawają optymizmem. Według raportu UCE Research i WSB Merito, do końca roku cena kakao może przekroczyć 12-13 tysięcy dolarów za tonę, a nawet zbliżyć się do 15 tysięcy dolarów. Obecnie już przekracza 11 tysięcy dolarów za tonę. Co stoi za tym trendem i jakie konsekwencje to niesie?

Tak będzie wyglądała majówka w stolicy. Przegląd najważniejszych wydarzeń
29 kwi 2024

Zbliża się długi majowy weekend, a Warszawa szykuje się na wiele uroczystości i wydarzeń. Oto przegląd najważniejszych wydarzeń, które odbędą się w stolicy w najbliższych dniach.

Odpady budowlane i rozbiórkowe nie będą musiały być od razu segregowane. Jest projekt ustawy.
29 kwi 2024

Odpady budowlane i rozbiórkowe nie będą musiały być od razu segregowane. Zapobiegnie to wzrostowi kosztu ich odbioru oraz nielegalnemu porzucaniu śmieci. Samorządy będą też mogły otrzymać więcej środków z budżetu na likwidację nielegalnych wysypisk.

Bon energetyczny przyjęty przez rząd. Ma mieć wartość od 300 do 1200 zł, przy progach dochodowych 2500 lub 1700 zł na osobę w gospodarstwie
29 kwi 2024

Ustawa o bonie energetycznym została przyjęta przez Stały Komitet Rady Ministrów. Jak wynika z nowych regulacji bon energetyczny będzie świadczeniem dla gospodarstw domowych, których dochody nie przekraczają 2500 zł na osobę w gospodarstwie jednoosobowym, albo 1700 zł na osobę w gospodarstwie wieloosobowym. Wartość bonu energetycznego to przedział od 300 do 1200 zł.

Jak zapłacić 100 zł zamiast 460 zł za bilet z Warszawy do Wiednia? Rusza wielka akcja PKP Intercity
29 kwi 2024

Ministerstwo Infrastruktury informuje o kampanii "20 tysięcy biletów na 20 lat Polski w Unii Europejskiej", która inauguruje obchody rocznicy 20-lecia obecności Polski w UE w obszarze infrastruktury. W ramach promocyjnej oferty PKP Intercity będzie można nawet za 20 proc. ceny regularnej udać się pociągiem do Wiednia, Pragi, Berlina czy Budapesztu.

Majówka z mObywatelem. Zobacz, jak wykorzystać aplikację w hotelu, pociągu czy wypożyczalni sprzętu sportowego
29 kwi 2024

W okresie majówki, kiedy większość z nas planuje odpoczynek i wyrusza w podróż, warto pamiętać o wygodnych i bezpiecznych narzędziach. Aplikacja mObywatel to nie tylko cyfrowy portfel na dokumenty, ale także wszechstronny asystent, który ułatwia codzienne życie. Dlaczego warto spędzić majówkę z mObywatelem?

pokaż więcej
Proszę czekać...