Jedynie nieco ponad połowa Polaków dobrze wyrzuca karton po mleku i soku. Do którego pojemnika na śmieci powinien trafić? Dlaczego właściwe sortowanie jest tak ważne? [WYWIAD]

• Tylko 58% Polaków wie, gdzie wyrzucić karton po mleku i soku
• Recykling kartonów po mleku i sokach
• Rozporządzenie PPWR
• Wyodrębnione cele selektywnej zbiórki i recyklingu dla kartonów wielomateriałowych
• Kartony w systemie kaucyjnym
• Recykling kartonów za 10 lat

Tylko 58% Polaków wie, gdzie wyrzucić karton po mleku i soku

Emilia Panufnik, redaktor infor.pl: Czy Polacy prawidłowo segregują kartony po mleku i sokach?

Katarzyna Głownia, menadżer ds. zrównoważonego rozwoju Tetra Pak: Świadomość Polaków w zakresie segregacji odpadów systematycznie rośnie, co jest bardzo dobrym sygnałem. Z ubiegłorocznego badania przeprowadzonego na zlecenie Fundacji ProKarton¹ wynika, że aż 95% Polaków deklaruje segregowanie odpadów opakowaniowych. Okazuje się jednak, że w odniesieniu do kartonów po mleku i sokach nadal zauważalny jest potencjał do dalszej edukacji, gdyż do żółtego pojemnika na metale i tworzywa sztuczne wyrzuca je 58% respondentów, przy czym 16% badanych umieszcza je w pojemniku na papier, a 12% w odpadach zmieszanych.

Obserwujemy zatem, że mimo iż rośnie świadomość tego, że opakowania do płynnej żywności nadają się do recyklingu, to jednak stale potrzebne są działania informacyjno-edukacyjne, które pomogą przełożyć tę wiedzę na właściwe nawyki. Tu pierwszym i niezbędnym krokiem jest właściwa segregacja, która pozwoli na to, aby cenne surowce zawarte w kartonach po mleku i sokach mogły zostać odzyskane i wykorzystane do produkcji nowych materiałów i wyrobów.

Dlaczego kartony do płynnej żywności są dziś tak ważne na rynku opakowań? Jakie mają znaczenie dla całego systemu gospodarki odpadami?

Kartony do płynnej żywności odgrywają dziś ważną rolę, ponieważ łączą skuteczną ochronę produktów spożywczych ze zrównoważonym podejściem do ich projektowania. Podstawowym zadaniem tego rodzaju opakowania jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności i ograniczanie jego strat, a jednocześnie kartony projektowane są z myślą o możliwości recyklingu i coraz mniejszym śladzie środowiskowym. Konsekwentnie rozwijamy koncepcje, które przybliżają nas do realizacji naszej ambicji stworzenia najbardziej zrównoważonego opakowania na żywność na świecie, wykonanego wyłącznie z odpowiedzialnie pozyskiwanych surowców odnawialnych lub pochodzących z recyklingu, w pełni nadającego się do ponownego przetworzenia i neutralnego pod względem emisji dwutlenku węgla.

Według dostępnych danych, w Polsce kartony są jednym z kluczowych formatów opakowań dla żywności płynnej: w sektorze mleczarskim odpowiadają za ponad 50% rynku opakowań, a w segmencie soków i nektarów – za ok. 25%. To pokazuje, że mają one istotne znaczenie nie tylko dla producentów żywności, ale również dla całego systemu gospodarowania odpadami. Aby ten system działał efektywnie, niezbędne są właściwa segregacja odpadów przez konsumentów, sprawna infrastruktura zbiórki, sortowania i recyklingu oraz współpraca wszystkich uczestników łańcucha wartości. Kartony po płynnej żywności są wartościowym źródłem surowców, które po prawidłowym zebraniu i przetworzeniu mogą zostać wykorzystane do produkcji nowych materiałów i wyrobów. Dlatego rozwój systemu recyklingu tych opakowań ma istotne znaczenie zarówno z perspektywy ochrony zasobów pierwotnych, jak i budowania gospodarki o obiegu zamkniętym.

Recykling kartonów po mleku i sokach

Jak w skrócie przebiega proces recyklingu kartonów po mleku i sokach? Czy w całości nadają się do przetworzenia?

Kartony w całości nadają się do przetworzenia. W praktyce cały proces zaczyna się od prawidłowej zbiórki i sortowania – po ich użyciu ważne, aby trafiły do żółtego pojemnika. Następnie poprzez sortownie kartony trafiają do papierni – w Polsce w zakładzie Stora Enso w Ostrołęce działa obecnie największa w naszym regionie linia do recyklingu kartonów do płynnej żywności, która jest w stanie obsłużyć nie tylko strumienie wywodzące się z Polski, ale i wielu innych krajów Europy Wschodniej. Na tej linii kartony poddawane są rozwłóknianiu w wodzie, kiedy to od warstwy polimerowo-aluminiowej, czyli tzw. PolyAl, oddzielane są włókna celulozowe. Z odzyskanego w ten sposób surowca powstają w osobnych procesach technologicznych nowe produkty papierowo-kartonowe, takie jak kartony do pakowania, torby papierowe, czy chusteczki higieniczne.

Kolejnym krokiem w procesie recyklingu jest przetworzenie wspomnianej frakcji PolyAl, która trafia do specjalistycznych zakładów. W Polsce od niedawna funkcjonuje obiekt firmy Plastigram realizujący proces, w efekcie którego z połączenia polimerów i aluminium powstaje półprodukt – granulat – nadający się do produkcji różnorodnych wyrobów, na przykład palet, skrzyń, mebli czy pokryć dachowych, a nawet elementów wnętrz nowoczesnych samochodów. Zatem kartony po mleku i sokach nadają się do recyklingu, a ponadto istnieje w Polsce wysokowydajna infrastruktura do ich przetwarzania, dzięki czemu wykorzystane do produkcji kartonów surowce mogą wracać do obiegu jako wartościowe materiały.

Rozporządzenie PPWR

W jaki sposób rozporządzenie PPWR zmienia podejście do opakowań i recyklingu?

PPWR zmienia podejście do opakowań w sposób fundamentalny. Dotychczas główny nacisk był położony na osiąganie poziomów recyklingu odpadów opakowaniowych. Nowe rozporządzenie patrzy znacznie szerzej – obejmuje cały cykl życia opakowania, od jego projektowania, przez wykorzystanie materiałów, aż po możliwość skutecznego przetworzenia po zakończeniu użytkowania.

Nowe przepisy opierają się na czterech filarach: ograniczaniu ilości odpadów opakowaniowych (Reduction), ponownym użyciu tam, gdzie jest to uzasadnione (Reuse), projektowaniu opakowań z myślą o recyklingu i recyklingu prowadzonym na skalę przemysłową (Recyclability) oraz zwiększaniu udziału materiałów pochodzących z recyklingu (Recycled Content).

Z perspektywy kartonów do płynnej żywności szczególnie istotne jest to, że od 2030 r. wszystkie opakowania wprowadzane na rynek UE będą musiały być projektowane z myślą o recyklingu, a od 2035 r. będą musiały być również poddawane recyklingowi na odpowiednią – przemysłową – skalę. To oznacza, że nie wystarczy wykazać, iż opakowanie teoretycznie nadaje się do recyklingu, bo konieczne będzie wskazanie na istnienie realnej infrastruktury zbiórki, sortowania i przetwarzania.

PPWR wyraźnie pokazuje, że skuteczny recykling nie zależy wyłącznie od samego opakowania, bo równie ważne są odpowiednie przepisy, efektywny system zbiórki, nowoczesne instalacje sortujące i recyklingowe oraz rozwinięty rynek wykorzystania surowców wtórnych. Dopiero współdziałanie wszystkich tych elementów pozwala budować gospodarkę o obiegu zamkniętym, co branża podkreśla od dłuższego czasu.

Wyodrębnione cele selektywnej zbiórki i recyklingu dla kartonów wielomateriałowych

Dlaczego branża postuluje wyodrębnienie celów zbiórki i recyklingu dla kartonów do płynnej żywności?

Kartony do płynnej żywności stanowią największą część frakcji opakowań wielomateriałowych i jednocześnie są kategorią, którą stosunkowo łatwo wyodrębnić na etapie sortowania. Jak wspomniałam, w Polsce funkcjonuje infrastruktura umożliwiająca recykling wszystkich materiałów, z których są wykonane – zarówno włókien celulozowych, jak i frakcji PolyAl. Oznacza to, że zebrane i odpowiednio wysortowane kartony mogą trafiać bezpośrednio do instalacji przygotowanych do ich przetwarzania.

Właśnie dlatego branża postuluje wprowadzenie wyodrębnionych celów selektywnej zbiórki i recyklingu dla tej kategorii opakowań. Takie rozwiązanie pozwoliłoby skuteczniej kierować kartony do właściwej infrastruktury recyklingowej, lepiej monitorować efektywność systemu i zwiększać ilość surowców wracających do obiegu. W efekcie mogłoby ono istotnie przyczynić się do wzrostu poziomów selektywnej zbiórki i recyklingu w Polsce.

To podejście jest również spójne z kierunkiem wyznaczanym przez rozporządzenie PPWR, które traktuje kartony do płynnej żywności jako odrębną kategorię opakowań i kładzie nacisk nie tylko na projektowanie opakowań z myślą o recyklingu, ale także na zapewnienie ich rzeczywistego recyklingu w odpowiedniej skali.

Jakie korzyści mogłoby przynieść indywidualne podejście do tej kategorii opakowań?

Indywidualne podejście do kartonów do płynnej żywności mogłoby przede wszystkim zwiększyć efektywność całego systemu gospodarowania odpadami opakowaniowymi. Wyodrębnione cele selektywnej zbiórki i recyklingu pozwoliłyby lepiej monitorować postępy, trafniej planować działania oraz skuteczniej oceniać, które elementy systemu wymagają dalszego rozwoju.

To ważne również z perspektywy inwestycji. Jasno określone cele dają większą przewidywalność wszystkim uczestnikom rynku – od samorządów i firm zajmujących się gospodarką odpadami, po przedsiębiorstwa inwestujące w nowoczesne technologie recyklingu. Sprzyja to dalszemu rozwojowi infrastruktury oraz budowaniu stabilnego rynku surowców wtórnych.

W efekcie zyskuje cały system, bo więcej wartościowych surowców wraca do obiegu, lepiej wykorzystywane są istniejące moce recyklingowe, a Polska zwiększa swoje możliwości realizacji celów wyznaczonych przez unijne rozporządzenie PPWR.

Kartony w systemie kaucyjnym

Ministerstwo rozważa objęcie kartonów systemem kaucyjnym. Jak ocenia Pani ten pomysł?

W przestrzeni publicznej rzeczywiście pojawiały się informacje, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska analizuje możliwość rozszerzenia systemu kaucyjnego o kolejne rodzaje opakowań, w tym kartony do płynnej żywności. Na obecnym etapie nie zostały jednak przedstawione konkretne propozycje legislacyjne ani harmonogram takich zmian, dlatego trudno odnosić się do ich potencjalnego kształtu.

Z perspektywy branży najważniejsze jest przede wszystkim tworzenie rozwiązań, które będą realnie zwiększać poziomy selektywnej zbiórki i recyklingu kartonów do płynnej żywności. Dlatego od dłuższego czasu branża postuluje wprowadzenie wyodrębnionych celów zbiórki i recyklingu dla tej kategorii opakowań w ramach systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Takie podejście byłoby spójne z kierunkiem wyznaczonym przez rozporządzenie PPWR, które traktuje kartony do płynnej żywności jako odrębną kategorię opakowań.

Niezależnie od kierunku przyszłych zmian, kluczowe będzie stworzenie takich rozwiązań, które pozwolą skutecznie zwiększać poziomy odzysku surowców i w pełni wykorzystać potencjał istniejącej infrastruktury do recyklingu.

Recykling kartonów za 10 lat

Jak chciałaby Pani, aby rynek recyklingu kartonów wyglądał w Polsce za 10 lat?

Chciałabym, aby kartony do płynnej żywności były jednym z najlepiej funkcjonujących strumieni materiałowych w gospodarce o obiegu zamkniętym. To ważna kategoria opakowań dla przemysłu spożywczego, która będzie nadal rozwijać się zarówno pod względem skali wykorzystania, jak i innowacji materiałowych. Od kilku lat aktywnie działamy nad rozwiązaniami zwiększającymi udział materiałów papierowych i odnawialnych, przy jednoczesnym zachowaniu najwyższych standardów bezpieczeństwa żywności. Taki kierunek będzie wymagał równie dynamicznego rozwoju systemu zbiórki i recyklingu.

Polska ma solidne fundamenty, aby taki system budować – dysponujemy jedną z najnowocześniejszych w regionie infrastruktur do recyklingu kartonów do płynnej żywności. Instalacja w Ostrołęce, odzyskująca włókna celulozowe, może przetwarzać strumienie nie tylko z Polski, ale również z krajów Europy Środkowo-Wschodniej a równolegle rozwijana jest infrastruktura do recyklingu frakcji PolyAl.

Kolejnym krokiem powinno być stworzenie warunków, które zapewnią odpowiednią ilość dobrze posegregowanego surowca trafiającego do recyklingu. Tylko wtedy będziemy mogli w pełni wykorzystać możliwości istniejących instalacji i budować prawdziwie cyrkularny system dla tej kategorii opakowań.

Jakich zmian potrzebuje branża?

Branża potrzebuje dziś przede wszystkim spójnych i przewidywalnych rozwiązań legislacyjnych. Rozwój innowacyjnych opakowań nie jest już wyzwaniem samym w sobie, a producenci od lat inwestują w badania i rozwój, zwiększają udział materiałów odnawialnych, projektują opakowania z myślą o recyklingu i aktywnie wspierają rozwój infrastruktury recyklingowej.

Kluczowe jest jednak to, aby za tym rozwojem nadążały regulacje. Potrzebujemy przepisów, które będą tworzyć spójny system – od projektowania opakowań, przez selektywną zbiórkę i sortowanie, aż po recykling i wykorzystanie surowców wtórnych. Tylko wtedy wszystkie elementy łańcucha będą spójnie działać.

Czy Polska ma szansę na pozycję lidera recyklingu tej kategorii opakowań w Europie Środkowo-Wschodniej?

Zdecydowanie tak. Polska już dziś dysponuje większością elementów potrzebnych do budowy jednego z najnowocześniejszych systemów recyklingu kartonów do płynnej żywności w Europie Środkowo-Wschodniej. Mamy infrastrukturę, nowoczesne technologie, jeden z największych rynków kartonów do płynnej żywności w naszej części Europy, a także producentów, którzy konsekwentnie inwestują w rozwój bardziej zrównoważonych rozwiązań opakowaniowych.

O pozycji lidera nie zdecyduje jednak pojedyncza inwestycja czy technologia, ale sprawność całego systemu. Potrzebujemy skutecznej selektywnej zbiórki, odpowiednich rozwiązań prawnych, dalszego rozwoju rynku surowców wtórnych oraz wysokiej świadomości konsumentów. To właśnie współpraca wszystkich uczestników rynku będzie decydowała o tym, czy uda się w pełni wykorzystać możliwości, które już dziś posiadamy. Jeśli uda się połączyć te elementy, Polska ma realną szansę stać się regionalnym ośrodkiem recyklingu kartonów do płynnej żywności, obsługującym nie tylko rynek krajowy, ale również znaczną część całego regionu Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardzo dziękuję.

^{1 https://prokarton.org/badanie-spoleczne-95-polakow-deklaruje-ze-segreguje-odpady/}