Kategorie

Odszkodowanie za złe decyzje organów administracyjnych

Małgorzata Niezgoda
Odpowiedzialność administracji publicznej za szkody wyrządzone przez wydanie decyzji dotyczy tylko decyzji ostatecznych, a zatem takich, od których stronie nie przysługują już żadne środki odwoławcze.

Jest możliwość dochodzenia odszkodowania za wydanie przez organy administracyjne niezgodnych z prawem decyzji. Niezadowolone z rozstrzygnięć organów administracyjnych strony, w procesach odszkodowawczych kierowanych przeciwko Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego bądź też innym osobom prawnym wykonującym władzę publiczną z mocy prawa, mogą dochodzić naprawienia szkody powstałej wskutek wydanych decyzji administracyjnych. Roszczenie takie opiera się na art. 417 w związku z art. 4171 par. 2 kodeksu cywilnego. Należy również pamiętać o art. 77 ust. 1 konstytucji mówiącym o wynagradzaniu szkody wyrządzonej niezgodnym z prawem działaniem władzy publicznej. Nie każdy błąd czy też uchybienie przy wydaniu przez organ decyzji administracyjnej będzie umożliwiało od razu dochodzenie odszkodowania, nawet gdyby faktycznie spowodowało powstanie szkody.

Bezprawność decyzji

Jak wynika z art. 4171 par. 2 k.c., naprawienia szkody można domagać się tylko i wyłącznie w przypadku, gdy okaże się, że wydana decyzja administracyjna jest niezgodna z prawem, a niezgodność ta została stwierdzona we właściwym postępowaniu. Przepisy kodeksu cywilnego nie określają samodzielnie trybu, w jakim owa bezprawność orzeczenia administracyjnego (decyzji administracyjunej) powinna zostać stwierdzona, odsyłając w tym zakresie do właściwych procedur administracyjnych. Stwierdzenie niezgodności z prawem decyzji administracyjnej (czyli jej bezprawności, nielegalności) na gruncie przepisów prawa administracyjnego będzie możliwe tylko w pewnych szczególnie kwalifikowanych przypadkach naruszeń, o których mowa w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Za właściwe postępowanie w rozumieniu art. 4171 par. 2 k.c. należy uznać wznowienie postępowania administracyjnego (art. 145-152 k.p.a.) oraz stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156-159 k.p.a.), w przypadku zaś decyzji wydawanych w postępowaniu podatkowym właściwy będzie tryb wznowienia postępowania (art. 240-246 ustawy Ordynacja podatkowa) oraz stwierdzenia nieważności (art. 247-252 k.p.a.).

Konieczne postępowanie

Możliwość dochodzenia odszkodowania za niezgodne z prawem decyzje organów administracyjnych nie ma charakteru bezwarunkowego, gdyż musi zostać w pierwszej kolejności poprzedzone przeprowadzonym przez stronę bądź też z urzędu postępowaniem administracyjnym mającym na celu stwierdzenie niezgodności kwestionowanych decyzji z prawem. Sąd cywilny rozpoznający spór o naprawienie szkody wyrządzonej wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej nie może zatem samodzielnie oceniać zgodności z prawem tego typu decyzji, jest bowiem związany w tym zakresie decyzją wydaną we właściwym postępowaniu administracyjnym bądź też orzeczeniem sądu administracyjnego stwierdzającym niezgodność z prawem decyzji.

Naprawienie szkody

Dopiero po pozytywnym zakończeniu postępowania, o którym mowa wyżej, i stwierdzeniu bezprawności wydanej decyzji administracyjnej osoba będąca stroną decyzji będzie mogła w odrębnym procesie odszkodowawczym żądać naprawienia szkody powstałej wskutek jej wydania. W procesie przed sądem strona będzie musiała zatem wykazać się stwierdzoną bezprawnością decyzji we - właściwym postępowaniu - administracyjnym lub też właściwym w tym zakresie orzeczeniu sądu administracyjnego. Strona domagająca się przyznania odszkodowania będzie musiała wykazać się w procesie powstaniem po jej stronie szkody, jak również pozostawania jej w związku przyczynowym z niezgodną z prawem decyzją. Warto zauważyć, iż szkoda może powstać wskutek samego wydania decyzji albo też wskutek jej wykonania i podporządkowania się przez stronę dyspozycjom wynikającym z ostatecznej decyzji administracyjnej, która następnie okazała się bezprawna. Może ona również powstać wskutek wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanej z naruszeniem prawa albo poprzez jej uchylenie w wyniku wznowienia postępowania albo przez stwierdzenie nieważności.

Źródło szkody

Podnieść należy, iż źródłem bezprawności decyzji administracyjnej może być również jej wydanie na podstawie aktu normatywnego uznanego następnie za niezgody z konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.

Reklama

Zwrócić należy uwagę na fakt, iż źródłem szkody może być wydanie zarówno decyzji administracyjnej o charakterze konstytutywnym, czyli takiej, która tworzy, zmienia lub znosi skutki prawne, jak i decyzji deklaratoryjnej, która potwierdza wyłącznie stan prawny wynikający z ustawy lub z wcześniej wydanego aktu konstytutywnego.

Analizując treść art. 4171 par. 2 k.c. warto zwrócić uwagę na fakt, iż jest w nim mowa wyłącznie o niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej. Jasne sformułowanie powyższego przepisu uniemożliwia zatem na jego podstawie dochodzenie odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez bezprawne postanowienia administracyjne, należące obok decyzji do orzeczeń administracyjnych (indywidualnych aktów administracji publicznej). Uważa się jednak, iż odpowiedzialność za szkody wyrządzone wydaniem postanowień jest możliwa na podstawie generalnej zasady deliktu władzy publicznej, określonej w art. 417 par. 1 k.c.

Milczenie władzy

Artykuł 4171 par. 3 k.c., przewiduje możliwość dochodzenia przez stronę postępowania naprawienia szkody wyrządzonej wskutek niewydania decyzji, czyli tzw. - milczenia administracji. Aby wystąpić z tego typu roszczeniem, konieczne jest jednak spełnienie następujących przesłanek: wykazanie, że istnieje przepis prawny nakazujący organowi administracji publicznej wydanie decyzji w konkretnej sprawie, a także stwierdzenie - we właściwym postępowaniu - niezgodności z prawem niewydania decyzji, przy zastosowaniu w tym celu właściwych procedur administracyjnych, przewidzianych w art. 37 k.p.a. oraz w art. 141 Ordynacji podatkowej.

Orzecznictwo

ODSZKODOWANIE W PEŁNEJ WYSOKOŚCI

Roszczenie odszkodowawcze właściciela lokalu przeciwko gminie przewidziane w art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie lokatorów (...) w związku z art. 417 k.c. obejmuje wynagrodzenie szkody w pełnej wysokości. Postanowienie Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2008 r., III CZP 46/08

ZACHOWANIE TERMINÓW

Dla związku przyczynowego w rozumieniu art. 361 k.c. pomiędzy niezgodnym z prawem zaniechaniem wydania postanowienia zabezpieczającego w ustawowym terminie a powstaniem szkody istotne jest, czy w przypadku zachowania terminu określonego w art. 732 par. 2 k.c. zbycie nieruchomości przez dłużnika pozbawiłoby powoda możliwości zaspokojenia się ze zbytej nieruchomości. Nie można natomiast uzależniać odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 par. 1 k.c. od wniesienia przez wierzyciela skargi pauliańskiej, jest to bowiem uprawnienie, z którego wierzyciel może, ale nie ma obowiązku korzystać. Podobnie braku po stronie wierzyciela bliżej nieokreślonych czynności zmierzających do ustalenia, gdzie dłużnik mógł ulokować uzyskane ze sprzedaży nieruchomości środki pieniężne, nie można łączyć ze związkiem przyczynowym w rozumieniu art. 361 k.c. pomiędzy bezprawnym zaniechaniem funkcjonariusza państwowego a powstaniem szkody - wyrok Sądu Najwyższego z 7 maja 2008 r., II CSK 660/07

PRZESŁANKI ODPOWIEDZIALNOŚCI

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi wypełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 160 par. 1 k.p.a., nie przesądza jednak w sposób wiążący dla sądu o istnieniu pozostałych przesłanek odpowiedzialności wynikających z kodeksu cywilnego, w szczególności istnienia normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą. W związku z tym przyjmowanie i stosowanie w tym zakresie jakiegokolwiek automatyzmu odpowiedzialności jest niedopuszczalne. Za normalne następstwo danego zdarzenia uważa się taki skutek, który zazwyczaj, w zwykłym porządku rzeczy jest konsekwencją tego zdarzenia. W sytuacjach granicznych rozstrzygające znaczenie będzie mieć sędziowskie poczucie prawne - wyrok Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2008 r., IV CSK 5/08

MaŁgorzata Niezgoda

radca prawny

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

• Art. 417 i 4171 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 ze zm.).

 

Źródło: GP
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    22 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Unijny Certyfikat COVID - jak pobrać na telefon?

    Unijny Certyfikat COVID - tzw. paszport covidowy (szczepionkowy) od dziś jest już dostępny w aplikacji mObywatel i można go pobrać na telefon komórkowy. Jak pobrać paszport covidowy?

    Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych dla samorządów

    Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych. Rusza nowy rządowy program, który zapewni pieniądze na inwestycje dla samorządów. Na co i na jakich zasadach będzie można otrzymać dofinansowanie?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające w szkole - dla kogo, na jakich zasadach?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające w szkole - dla kogo, na jakich zasadach? Czy mogą być one prowadzone w formie zdalnej? Z jakich przedmiotów organizuje się zajęcia wspomagające? Jak poinformować o nich rodziców? Jak prawidłowo wyliczyć przysługującą szkole liczbę zajęć wspomagających? Ministerstwo Edukacji i Nauki odpowiada na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące dodatkowych lekcji po powrocie do szkół.

    Zmiany w programie Aktywna tablica 2020-2024

    Aktywna tablica 2020-2024 - zmiany. Proponowane nowe rozwiązania dotyczą m.in. wprowadzenia nowego rodzaju sprzętu, który będzie można zakupić w ramach programu i rozszerzenia na kolejne lata (2021-2024) możliwości zakupu laptopów wraz ze sprzętem umożliwiającym przetwarzanie wizerunku i głosu. Trwają konsultacje społeczne, opinie można przesyłać do 9 lipca 2021 r.

    Do kiedy Spis Powszechny?

    Spis Powszechny – do kiedy trwa? Do kiedy można się spisać przez Internet? Czy każdy domownik musi się spisać osobno? Jakie kary grożą za brak udziału w spisie ludności i mieszkań w 2021 roku?

    Nieskuteczność systemów Compliance, systemów Whistleblowingu lub ochrony danych osobowych - przyczyny

    Nieskuteczność systemów. Czy da się zlikwidować ryzyko compliance lub ryzyko naruszenia danych osobowych? Jakie są powody pozorności lub nieskuteczności systemów?

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich. Dzięki wsparciu NFOŚiGW, w wysokości prawie 40 mln zł, autobusy elektryczne będą woziły dzieci do szkół w kolejnych 16 gminach.

    Czyste Powietrze - zmiany w programie, koniec dotacji na piece węglowe

    Czyste Powietrze - co się zmieni w programie? Do kiedy można jeszcze uzyskać dotację na piece węglowe?

    Pakiet psychologiczny – rekomendacje dla uczelni dotyczące pomocy studentom

    Pakiet psychologiczny. Na podstawie przekazanych przez uczelnie informacji na temat udzielanego w okresie epidemii wsparcia studentom, Ministerstwo Edukacji i Nauki opracowało poniższe zalecenia w zakresie zwiększenia pomocy psychologicznej.

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021. Nauczyciel to zawód często oceniany. Ale czy doceniany? W raporcie zbadano, co myślą o nauczycielach rodzice, uczniowie, a także oni sami o swojej pracy.

    Domowa Opieka Medyczna - Pulsoksymetr i PulsoCare

    Domowa Opieka Medyczna to program mający na celu zdalne monitorowanie stanu zdrowia Pacjentów. Program wykorzystuje pulsoksymetr jako narzędzie diagnostyczne i aplikację PulsoCare do przekazywania i monitoringu danych.

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła. W jakim terminie gmina powinna wprowadzić dane do ewidencji? Ile czasu ma urzędnik na wprowadzenie danych z deklaracji do systemu? Czy każdy pracownik urzędu może wprowadzać dane do CEEB? Czy przewidziano finansowanie dla gmin?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, deklaracja

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, jak złożyć deklarację źródeł ciepła? Przedstawiamy najważniejsze informacje o nowym obowiązku, który będzie spoczywał na właścicielach i zarządcach budynków.

    CEEB - jakie kary za brak zgłoszenia do ewidencji źródeł ciepła?

    CEEB - Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków rusza już 1 lipca 2021 roku. Oznacza to nowy obowiązek dla milionów Polaków, którzy będą musieli zgłosić, czym ogrzewają swoje domy. Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach - NFZ przyjmuje wnioski

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach. Oddziały Wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia przyjmują od wtorku wnioski od aptek, które chcą przystąpić do Narodowego Programu Szczepień przeciw COVID-19. Nabór jest otwarty i ciągły, nie ma konkretnej daty jego zakończenia.

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć?

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć? Już ponad 3 miliony Polaków korzysta z naszej aplikacji mObywatel, czyli cyfrowego portfela na dokumenty. Wkrótce trafi do niej Unijny Certyfikat COVID.

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały. 17 czerwca 2021 roku wejdą ważne zmiany dotyczące profilu zaufanego, szczególnie jego tymczasowej wersji. Co się zmieni?

    Kiedy wyniki matur 2021?

    Wyniki matur 2021 – kiedy? Jak i gdzie je sprawdzić? Przedstawiamy ważne informacje dla tysięcy tegorocznych maturzystów.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r. Minister zdrowia podpisał rozporządzenie zapowiedziane w programie Polski Ład. Z jakich badań będzie można skorzystać?

    Polski Ład: nowe miejsca pracy i infrastruktura mają rozwiązać problemy gmin

    Polski Ład to całościowe spojrzenie na problemy powiatów i gmin w całej Polsce. W ramach Polskiego Ładu budowane będą m.in. obiekty sportowe oraz infrastruktura drogowa, energetyczna, internetowa, kolejowa, które przyczynią się do rozwoju gospodarczego i poprawią jakość życia - mówił premier Mateusz Morawiecki.

    Konrad Fijołek prezydentem Rzeszowa - wyniki wyborów

    Konrad Fijołek nowym prezydentem Rzeszowa - znamy już oficjalne wyniki wyborów. Kandydat popierany przez opozycję: PO, Lewicę, PSL i Ruch Polska 2050 wygrał w pierwszej turze. Ile głosów zdobyli poszczególni kandydaci?

    Kurator oświaty - jakie ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Kurator oświaty. Ministerstwo Edukacji i Nauki proponuje rozwiązania wzmacniające rolę kuratora oświaty. Jakie kurator ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Lektury w szkole podstawowej – proponowane zmiany

    Lektury w szkole podstawowej – zmiany. Ministerstwo Edukacji i Nauki przygotowało propozycję zmian w liście lektur szkolnych. Jakie książki zostaną usunięte z wykazu a jakie dodane?

    Lista lektur w liceum i technikum – proponowane zmiany

    Lektury w liceum i technikum – jakie zmiany proponuje Ministerstwo Edukacji i Nauki? Skreślone z wykazu lektur mają być m.in. wiersze Marcina Świetlickiego oraz „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego. Zamiast tego uczniowie mają czytać m.in. dzieła filozoficzne i egzystencjalne Jana Pawła II.

    Dopłaty z gmin za odpady, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody

    Dopłaty z gmin, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody - szykują się spore zmiany w gospodarce odpadami. Co zawiera rządowy projekt zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach?