Młodzieżowe Słowo Roku 2023 - wyniki. Zwycięzca, podium i Nagroda Jury! Czy rozumiesz wszystkie słowa z finałowej dwudziestki?

• Młodzieżowe Słowo Roku 2023 to rel - ale jest też Nagroda Jury
• Nagroda Jury
• Jakie słowa zajęły kolejne miejsca?
• Finałowa dwudziestka w plebiscycie na Młodzieżowe Słowo Roku 2023
• Finałowa lista 20. słów i wyrażeń w plebiscycie PWN – Młodzieżowe Słowo Roku 2023 (w kolejności alfabetycznej):
• Jak wybrano finałową dwudziestkę?
• bambik
• baza
• bratku / bruh
• cringe
• delulu
• drillowiec
• fr / FR
• git
• imo / IMO
• kys
• LOL
• NPC
• odklejka
• oporowo
• rel
• rizz
• side-eye
• sigma
• slay
• zgerypała
• Z czego wynika popularność słowa?
• Młodzieżowe Słowo Roku - co to za plebiscyt? Kto organizuje?

Młodzieżowe Słowo Roku 2023 to rel - ale jest też Nagroda Jury

Już wiadomo, jakie słowo wygrało plebiscyt na Młodzieżowe Słowo Roku 2023. Najwięcej głosów (ok. 19 tysięcy) oddano na słowo rel – powszechnie znane i używane przez młodzież aby wyrazić aprobatę dla tego, co mówił przedmówca. Jak podkreśliło jury, rel ma także swoje warianty o podobnym znaczeniu: czasownikowy relować i rzeczownikowy relówa.

Jak pisze w swoim komentarzu Przewodnicząca Jury Anna Wileczek: Młodzieżowe słowo roku 2023 r. jest wyrazem zgody. Dosłownie i metaforycznie. Z jednej strony oznacza aprobatę tego, co mówił przedmówca, z drugiej – obrazuje zgodną współpracę uczestników dialogu. Rel ma też (prawie) wszystkie cechy językowego hitu. Jest światowe, pochodzi od angielskiego relatable ‘możliwy do powiązania z czymś’, jest krótkie, funkcjonuje jako samodzielny skrót umożliwiający szybką i puentującą reakcję komunikacyjną, jest przyjazne, gdyż tworzy atmosferę pozytywności przez oddawanie takich znaczeń jak: „zgadzam się z tobą”, „czuję tak samo”, „potwierdzam”, „racja”, i w końcu – jest bardzo popularne wśród młodzieży.

Nagroda Jury

Jury plebiscytu przyznało także Nagrodę Jury dla słowa oddaje, wyróżniającego się w plebiscycie zdominowanym przez zapożyczenia angielskie jako polskie, kreatywne językowo słowo. Wyraz ten oznacza: „coś się opłaca, zwraca włożony wysiłek (niekoniecznie pieniądze)”. Jak dodaje w swoim komentarzu Marek Łaziński: Oddaje w szerszym znaczeniu jest uniwersalnym wyrazem oceny pozytywnej. To, co oddaje, nie musi się opłacać w dosłownym sensie. Wystarczy, że jest „fajne” czy „ma dobry vibe”.

Jakie słowa zajęły kolejne miejsca?

Na drugim stopniu podium tegorocznego plebiscytu (ze względu na ilość oddanych głosów) znalazł się też wyraz sigma jako bardzo popularne obecnie określenie osoby niezależnej, pewnej siebie, podziwianej i odnoszącej sukcesy. 

Dużo głosów zostało oddanych także na takie słowa, jak kolejno: oporowo (trzecie miejsce na podium), bambik, delulu, slay. 
Oporowo jest synonimem potocznych wyrażeń „do oporu” lub „w opór”, tj. ‘dużo, do końca, intensywnie’.
Slay – określa coś, co ‘robi wrażenie, albo kogoś, kto wzbudza podziw, imponuje, „poraża”, np. atrakcyjnym wyglądem’. Slay może być także okrzykiem zadowolenia. 

Kolejne dwa słowa odnoszą się: do piętnowania braku umiejętności i nieudacznictwa (bambik) oraz stanu oderwania od rzeczywistości w tworzeniu np. wyimaginowanych relacji z idolami (delulu).

Jak komentuje Jury, wiele popularnych słów ma genezę związaną z wiralami i memami: np. side-eye, rizz czy zgerypała (te mają charakter neologizmów), inne zaś przekraczają ramy komunikacji internetowej, sprawiając wrażenie znaków językowych, które na stałe „osiadły” w języku młodzieżowym, np. cringe, NPC czy odklejka.

Finałowa dwudziestka w plebiscycie na Młodzieżowe Słowo Roku 2023

30 listopada 2023 r. zakończył się drugi etap plebiscytu PWN na Młodzieżowe Słowo Roku 2023. 7 grudnia – ogłoszone zostanie zwycięskie słowo.

Finałowa lista 20. słów i wyrażeń w plebiscycie PWN – Młodzieżowe Słowo Roku 2023 (w kolejności alfabetycznej):

●    bambik
●    baza
●    bratku/ bruh
●    cringe
●    delulu
●    drillowiec
●    fr/ FR
●    git
●    imo
●    kys (Uwaga! słowo wycofane z konkursu)
●    LOL
●    NPC
●    odklejka
●    oporowo
●    rel
●    rizz
●    side-eye
●    sigma
●    slay
●    zgerypała

Na Młodzieżowe Słowo Roku 2023 można było głosować pomocą formularza internetowego do 30 listopada 2023 (do godz. 12.00)! 

Definicje i przykłady użycia można sprawdzić w Galerii Młodzieżowych Słów Roku 2023.

Jak wybrano finałową dwudziestkę?

Finałowa dwudziestka została wybrana spośród propozycji najczęściej zgłaszanych przez internautów słów i wyrażeń, spełniających jednocześnie kryteria regulaminowe. Nad wyborem finalistów pracowało jury w składzie prof. dr hab. Anna Wileczek (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach), prof. dr hab. Marek Łaziński (Uniwersytet Warszawski), prof. dr hab. Ewa Kołodziejek (Uniwersytet Szczeciński), Bartek Chaciński ("Polityka"). Jurorów wspierał zespół doradczy nastolatków z Obserwatorium Języka i Kultury Młodzieży UJK, a także przedstawiciele PWN.

bambik

Wśród finałowej dwudziestki znalazło się słowo "bambik" oznaczające żółtodzioba, nieudacznika, słabeusza, początkującego albo gorszego gracza, zawodnika. To określenie jest pejoratywne lub ironiczne, czasem żartobliwe (w nawiązaniu do wiralowej piosenki o bambiku z gry wideo "Fortnite", który "nie ma V-dolców", czyli waluty używanej w tej grze). 

baza

Głos można również oddać na słowo "baza" będące wyrazem aprobaty, uznaniem dla czyjejś opinii, zwłaszcza wygłaszanej z odwagą lub kontrowersyjnej. W Polsce od dawna jest to także składnik popularnego określenia "czaić bazę" (wiedzieć, rozumieć). W tym znaczenie jest ono kalką z angielskiego "based", opisującego kogoś, kto głosi poglądy na bazie samodzielnie zdobytej wiedzy i zdrowego rozsądku. O samej osobie – jak i jej poglądach – mawia się też, że jest zbazowany (zbazowana, zbazowane).

bratku / bruh

Wśród finalistów jest również "bratku/ bruh". Jest to zwrot do kumpla, przyjaciela, ziomka (dawne bracie, brachu), występujące też w wersji zapożyczonej z angielskiego (brother, skrócone bro). "Bruh" bywa synonimem "bratku", częściej jednak ma znaczenie osobne – jako westchnienie wyrażające frustrację i niezadowolenie, czasem zdumienie, odpowiednik "o, bracie!" (albo nawet "daj spokój"). 

cringe

Z kolei finałowe słowo "cringe" oznacza coś żenującego, obciachowego, wywołującego wstyd lub niesmak. Wersja przymiotnikowa to cringe'owy (krindżowy), zaś czasownikowa - krindżować (np. to mnie krindżuje, ewentualnie krindżuję, kiedy to widzę). Synononimem tej ostatniej formy jest mrozić. W języku angielskim "cringe" to tyle co wzdrygnąć się. Mówi się więc często o dreszczu żenady.

delulu

Głos będzie można oddać na słowo "delulu", które pochodzi od angielskiego "delusional" - cierpiący na urojenia. Oznacza osobę ogarniętą obsesją, zakochaną w swoim idolu/idolce, rzadziej w osobie z bezpośredniego otoczenia, i wierzącą we wzajemność. Często jest ono spotykane w języku fanek i fanów K-popu. W szerszym znaczeniu oznacza osobę żyjącą w świecie urojeń, a nawet oderwana od rzeczywistości. 

drillowiec

Z kolei "drillowiec" w podstawowym znaczeniu to osoba interesująca się drillem, czyli bardziej agresywną, mocniejszą i mroczniejszą odmianą trapu (dominującego w ostatnich latach nurtu rapu). Gdy wykracza poza kontekst muzyczny, opisuje w sposób pozytywny pewien luz w zachowaniu i ubiorze, częściej jednak jest pejoratywnym określeniem wytykającym łączenie patologii, nawiązań do świata gansterskiego i drogiej garderoby, a czasem po prostu jest określeniem osób noszących bardzo drogie ubrania znanych marek.

fr / FR

Natomiast "fr/ FR" - pochodzące z języka angielskiego "for real", czyli "naprawdę, realnie, rzeczywiście, na serio" - zazwyczaj występuje jako wyraz zgody i aprobaty wobec wypowiedzi przedmówcy. "Real" i "rel" są w zgłoszeniach podawane jako wymienne, choć pierwotne ich znaczenia są odmienne. 

git

Głos można także oddać na słowo "git", które oznacza "dobry", "dobrze"(skrót: G). Było ono zgłaszane także w wersji "gites", "gitesik", "gitara", "gituwa" ("gitówa"). Jest to słowo wieloznaczne, obecne w slangu od wielu lat.

imo / IMO

W finale znalazło się także "imo" / "IMO" z języka angielskiego oznaczające "in my opinion", czyli "moim zdaniem". Jest akronimem zastępującym dłuższe wyrażenia "według mnie", "w moim przekonaniu". 

kys

"Kys" to z kolei skrótowiec od angielskiego "kill yourself", czyli dosł. "zabij się". Jest to jednak niedosłowne, czasem żartobliwe określenie oznaczające tyle co "odczep się", "ogarnij się" albo "zamknij się", kończące dyskusję. Popularne jest ono w grach wideo i na YouTube. Tłumaczone jest też przewrotnie jako +keep yourself safe+, czyli +uważaj na siebie+ – w tym drugim znaczeniu również występuje w jęz. angielskim. 

LOL

Z kolei "LOL" to skrótowiec od angielskiego "lots of laugh" - "dużo śmiechu". Niegdyś odnosił się do zaznaczania komizmu i żartu, obecnie coraz częściej występuje w wypowiedziach o czymś niespodziewanym, zaskakujących, nieodpowiednim i wcale nieśmiesznym.

NPC

Zagłosować można także na "NPC", co oznacza niewyróżniającą się lub nieznaną osobę, kogoś, kto zachowuje się mechanicznie, podejrzanie, dziwnie – jak postać z gry. Słowo pochodzi od angielskiego "non-player character", "non-playable character" - "postać niebędąca graczem". Polski wariant tego skrótowca to "enpecet". 

odklejka

"Odklejka" oznacza z kolei stan oderwania od rzeczywistości lub osobę, która nie rozumie, co się dzieje, jest nieobecna myślami, zachowuje się dziwnie lub głupkowato. 

oporowo

Natomiast "oporowo" oznacza "bardzo", "dużo", "najmocniej", "najlepiej", ale także "intensywnie pracować", "robić coś do końca". Jest to synonim wyrażenia "w opór" oraz "do oporu".

rel

Wśród finałowych słów jest także "rel" pochodzące od angielskiego "relatable", oznaczającego "możliwy do powiązania z tematem". Jest to potwierdzenie tego, co mówił przedmówca; inaczej oznacza także "czuję to samo" lub "zgadzam się z tobą".

rizz

 Wyraz "rizz" również pochodzi z języka angielskiego, od słowa "charisma". Oznacza zespół cech pozwalających na duży wpływ na płeć przeciwną, urok, umiejętność "podrywu" i szerzej - wrażenie wywierane na innych. 

side-eye

"Side-eye" jest z kolei tłumaczone na język polski jako "boczne oko". Jest to spojrzenie z ukosa wyrażające zdumienie, zażenowanie, niechęć, niezadowolenie. Wywodzi się z memów prezentujących twarze z tzw. krzywym spojrzeniem.

sigma

Głos można oddać także na słowo "sigma". Jest to określenie wywodzące się z manosfery i odnoszące się do mężczyzny niezależnego, intrygującego, pewnego siebie. Sigma jest "samotnym wilkiem", przekonanym o swej nieprzeciętności, odnosi sukcesy, ale się z tym nie afiszuje. Współcześnie, coraz częściej używane na określenie każdej osoby (także kobiety), która cieszy się z jakiegoś osiągnięcia, wyrażenie podziwu.

slay

"Slay" - pochodzące od angielskiego słowa "slay", które oznacza "niszczyć", "gromić" - oznacza "świetnie", "znakomicie". Jest to określenie czegoś, co robi wrażenie albo kogoś, kto wzbudza podziw, imponuje, "poraża", np. atrakcyjnym wyglądem; jest okrzyk zadowolenia. Slangowe "you slay me" w formie dowcipnego komentarza stosowane było już jakiś czas temu. 

zgerypała

Finałową dwudziestkę zamyka "zgerypała". Jest żartobliwy zrost wyrazowy oznaczający ocenę niedostateczną lub komentarz do fatalnej w skutkach decyzji, nieszczęśliwego zbiegu okoliczności, niefart. Pochodzi z cytatu: "Z gery pała, z maty kolejna”", zaczerpniętego z serialu "Szkoła". Słowa te stały się popularnym wiralem rozpowszechnionym w mediach społecznościowych.

Z czego wynika popularność słowa?

Jak zaznaczyła w rozmowie z PAP prof. Anna Wileczek z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz Obserwatorium Języka i Kultury Młodzieży UJK, przewodnicząca jury plebiscytu Młodzieżowe Słowo Roku, "uwzględniając jednostki, które znalazły się w zestawieniu można wskazać na kilka tendencji wśród tegorocznych zgłoszeń". "Po pierwsze, popularne są wyrazy i wyrażenia, które stanowią potwierdzenie prawdy, zgodności z rzeczywistością, oczywistości i aprobatę przez rozmówcę. Przykładem są tu bardzo popularne: +rel+, +fr/FR+, występujące w wariantach +reluję+, +relówa+ czy po prostu +real+. Te formy można umieścić w jednej ramie pod hasłem: +znaki aprobaty+. O potwierdzanie czegoś, co oczywiste, podstawowe i prawdziwe ociera się też znaczenie +bazy+, która powraca wraz z retorycznym pytaniem: +Czaisz bazę?+. Afirmacją mówienia +na serio+ i odnoszenia się do prawdy, są także zgłaszane - choć tu poza finałową dwudziestką - wyrażenia +bez kitu+, +bez lipy+, +bez kapy+" - powiedziała.

Wskazała, że "z kolei to, co w relacjach komunikacyjnych budzi zdziwienie, zażenowanie, niechęć może być oceniane przez +side-eye+, czyli +boczne oko+". "Wszak na tych, którzy – jak czytamy w bazie zgłoszeń – +zrobią coś podejrzanego, nienormalnego+ patrzy się +bocznym okiem+. To określenie, dzięki wiralowej popularności memów, z których się wywodzi (replikacja twarzy ze spojrzeniem z ukosa), jest sygnałem niechęci i wzgardy" - wyjaśniła. Podkreśliła także, że do zaznaczania zażenowania ciągle mamy także do dyspozycji słowo i emoji cringe. "Jak twierdzą młodzi, na stałe weszło już do kodu młodzieżowego, stanowiąc jego leksykalny trzon" - powiedziała.

"W rozgrywkach komunikacyjnych i młodzieżowej walce na słowa pojawił się za to, importowany ze świata gier wideo, akronim +kys+ (kill yourself) i utworzony od niego czasownik +kysnij się+ jako stopery niesatysfakcjonującego kontaktu i przedłużającej się kłótni. Znaczy w konwersacji tyle, co +odczep się, spadaj, ogarnij się+, choć pierwotne znaczenie było na tyle nieakceptowalne społecznie (liczne bany od administratorów), że zostało zmienione na brzmiące w tym kontekście dość ironicznie - +keep yourself safe+ - +uważaj na siebie".

Niemniej jednak zawsze ceniona jest spontaniczność czy autentyczność przyjacielskich relacji, ujawniająca się w licznie zgłaszanych zwrotach adresatywnych, np. +bratku +(od +bratek+, brat), +bro+ (od ang. brother), +bruh+" - wyjaśniła prof. Wileczek.

"Warto też odnotować, że w codziennej komunikacji młodych – pomimo slangowej ekspresji i emotywności – jest także miejsce na wyrażenia: +na logikę+ lub +no, logika+, które podkreślają wartość racjonalności i wnioskowania. Ceni się uporządkowaną rzeczywistość i negatywnie waloryzuje choćby – jak podają internauci – osoby, +które dopisują sobie historie w swojej głowie+, +mają zaburzoną [percepcję] rzeczywistości, mają urojenia, żyją we własnym świecie+. Taki stan określa się jako +odklejka+ lub +delulu+. W tym drugim słowie pierwotnie +wykpiwano+ wyobrażone lub urojone związki z popularnymi idolami (szczególnie K-popu), tzw. delusionship, by szybko wykorzystać delulu do ironicznego określania wszelkich nieracjonalnych zachowań i +odlotów+. Życie w wykreowanym świecie i brak trzeźwego osądu rzeczywistości podlega deprecjacji, podobnie zresztą jak nieporadność i +fajtłapowatość+. Jako ciekawostkę można podać, że w tegorocznym Młodzieżowym Słowie Roku w Niemczech wygrał wyraz +goofy+, oznaczający właśnie taką osobę" - powiedziała badaczka.

Prof. Wileczek zaznaczyła także, że "w nazwach osób mamy do dyspozycji z jednej strony nowicjusza i nieudacznika - +bambika+, z drugiej zaś +sigmę+". "Dzięki wyrażającemu podziw wykrzyknieniu: +Uuuu, sigma!+ wyraz +sigma+ przekroczył barierę płci i zaczął nazywać osobę, która odniosła jakiś spektakularny sukces. Z języka młodych nie zniknie już chyba +slay+, +git/ G+ – jako pojemne etykiety do zaznaczania wszystkiego, co zaskakująco dobre, czy +LOL+ – do określania nie tylko tego, co śmieszne lub żartobliwe, ale też zdarzeń niespodziewanych, swoistej +ironii losu+ (np. Dziś kartkówka z matmy? O,LOL!). Powróciło +oporowo+ w znaczeniu +najlepiej, najwięcej, do końca+, występujące jako synonim w opór i do oporu, choć zgłaszający piszą także o rolniczych konotacjach tego słowa" - skomentowała.

Językoznawczyni oceniła, że "ciekawy trend w młodomowie reprezentują takie wyrazy jak +rizz+ czy +drillowiec+, a także pozostające poza finałową dwudziestką – +opium+". "O ile pierwszy z nich jest nośnikiem poziomu charyzmy (uroku, wdzięku, uwodzenia, wpływu na innych), to pozostałe odnoszą się do aktualnych tendencji w estetyce młodego pokolenia. Drillowiec bowiem to nie tylko ten, który słucha drillu, ale także odziany w markowe, bardzo drogie ubrania +bananowiec+. Opiumowca można z kolei poznać nie po skłonności do używek, ale czarnych, mrocznych, nieco postarzałych stylizacjach i upodobaniu do metalowo-trapowej muzyki spod znaku Label Opium Playboia Cartiego" - wyjaśniła.

"Na koniec warto zwrócić uwagę na ciekawy zrost wyrazowy: zgerypała, który jako jeden z nielicznych w zestawieniu ma polski +rodowód+. To żartobliwe określenie na ocenę niedostateczną, ale też na jakiś szczególny niefart. Pochodzi z serialu "Szkoła", gdzie w jednym z odcinków uczeń, zagrożony na semestr ocenę niedostateczną, wypowiada słynne słowa: +Z gery pała, z maty kolejna+. Przytoczone określenie jest też przykładem jednej z dominujących tendencji do poszerzania zasobu językowego młodomowy dzięki memom i wiralom, popularyzowanym przez TikTok, Instagram i YouTube. Cóż, widać więc, że wszystko w świecie młodego pokolenia może trafić do wiralowego +kotła+ i stać się póproduktem nowego, smakowitego dania językowego" - podsumowała prof. Anna Wileczek.

Do 30 listopada internauci zdecydują w głosowaniu, które z dwudziestu finałowych słów zostanie Młodzieżowym Słowem Roku 2023. Dodatkowo zostanie przyznana Nagroda Jury za najciekawsze zgłoszone słowo wraz z jego definicją. Rozstrzygnięcie plebiscytu nastąpi na początku grudnia. Więcej słów i znaczeń znajduje się na stronie Obserwatorium Języka i Kultury Młodzieży UJK:https://obserwatorium-mlodziezy.ujk.edu.pl.

Młodzieżowe Słowo Roku - co to za plebiscyt? Kto organizuje?

Młodzieżowe Słowo Roku to plebiscyt organizowany przez Wydawnictwo Naukowe PWN we współpracy z Uniwersytetem Warszawskim. Jego celem jest wyłonienie najbardziej popularnych wśród młodych ludzi słów, określeń lub wyrażeń. Jak jednak wyjaśniają organizatorzy, Młodzieżowe Słowo Roku nie musi być nowe, slangowe ani najczęściej używane w danym roku. W ubiegłym roku zwyciężyło słowo "essa". W 2023 roku trwa 8. edycja tego plebiscytu.