Kategorie

Dopuszczalny zakres kontroli skarbowej

Wioletta Kępka
inforCMS
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przypomniał, jakich zagadnień może dotyczyć kontrola skarbowa w samorządzie. Orzeczenie jest tym bardziej istotne, że właśnie trwają w Sejmie prace nad niekorzystnym dla samorządów rozszerzeniem dopuszczalnego zakresu tej kontroli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Gliwicach wydał 27 kwietnia 2009 r. oczekiwany przez gminy, powiaty i województwa wyrok dotyczący dopuszczalnego zakresu kontroli skarbowej środków publicznych, którymi gospodarują samorządy (sygn. akt I SA/GL193/09). Według WSA kontrola skarbowa samorządu w zakresie celowości i zgodności z prawem gospodarowania środkami publicznymi nie może obejmować dochodów własnych samorządów ani tych środków, które nie podlegają zwrotowi (państwu, Skarbowi Państwa, budżetowi państwa czy państwowym funduszom celowym).

Wyniki kontroli w Gliwicach

Po przeprowadzonej w 2007 r. w Gliwicach kontroli skarbowej Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej (dalej: Dyrektor) w Katowicach (któremu podlegają Gliwice) w wynikach pokontrolnych zarzucił Miastu nieprawidłowości w:

• zakresie podejmowania przez pracowników Urzędu Miasta bieżących czynności egzekucyjnych w stosunku do podatników zalęgających z zapłatą podatku od nieruchomości,

• zbywaniu majątku Miasta,

• przekazywaniu dotacji organizacjom pozarządowym i przedsiębiorcom oraz

• gospodarowaniu środkami publicznym w związku z przeprowadzanymi przetargami.

Zalecono także usunąć istniejące nieprawidłowości w ciągu miesiąca.

Stanowisko Miasta

Reklama

Władze Miasta odwołały się od wyników kontroli do WSA w Gliwicach. Podstawą skargi nie były jednak same wyniki, ale naruszenie przez Dyrektora przepisów poprzez błędną wykładnię art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (w tekście: ustawa o kontroli skarbowej).

Ponadto, zdaniem władz Miasta, zakresu kontroli skarbowej nie można oddzielać od jej celów. Podstawowym zaś celem kontroli skarbowej (jak wynika z art. 1 ustawy o kontroli skarbowej) jest ochrona interesów i praw majątkowych Skarbu Państwa oraz zapewnienie skuteczności wykonywania zobowiązań podatkowych i innych należności stanowiących dochód budżetu państwa lub państwowych funduszy celowych. A rozszerzenie zakresu kontroli na środki niezwiązane ze sferą interesów oraz praw majątkowych Skarbu Państwa jest nieuzasadnione.

Według władz Miasta, w konsekwencji Dyrektor niezgodnie z prawem uznał, że kontrola skarbowa może dotyczyć wszelkich środków publicznych pozostających w dyspozycji samorządu. Jednocześnie Miasto wniosło do WSA o uchylenie względnie stwierdzenie bezskuteczności kontroli, ponieważ, w jego ocenie, postępowanie kontrolne było prowadzone bez podstawy prawnej.

W skardze do WSA zwrócono także uwagę, że dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie dopuszczalności drogi sądowo-administracyjnej w sprawach skarg na wynik kontroli nie znajduje w tym przypadku zastosowania. W przeciwieństwie bowiem do dotychczas kierowanych skarg Miasto nie kwestionuje ustaleń zawartych w wyniku kontroli, ale prawo Dyrektora do prowadzenia postępowania kontrolnego w zakresie środków publicznych niepodlegających zwrotowi. A uchylenie wyników kontroli jest konieczne w związku z brakiem podstawy prawnej do jej przeprowadzenia.

Stanowisko Urzędu Kontroli Skarbowej

W odpowiedzi na skargę Dyrektor stwierdził m.in., że jeżeli chodzi o dopuszczalny zakres kontroli skarbowej (na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o kontroli skarbowej), to tekst po przecinku, czyli „podlegającymi zwrotowi”, dotyczy tylko środków pochodzących z Unii Europejskiej i międzynarodowych instytucji finansowych.

Wyrok pierwszej instancji

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpatrując sprawę w pierwszej instancji, odrzucił skargę Miasta na wyniki kontroli Dyrektora (postanowienie WSA w Gliwicach z 26 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Gl 619/07). Sędziowie uznali, że nie podlega ona sądownictwu administracyjnemu (na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), w wyniku kontroli nie nałożono bowiem na Miasto żadnych obowiązków.

Sąd nie odniósł się do skargi na niedopuszczalny zakres kontroli skarbowej.

Miasto wniosło skargę kasacyjną na postanowienie WSA do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który je uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez WSA w Gliwicach (postanowienie NSA z 3 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 539/08).

Kiedy należy zatrudnić audytora w samorządzie>>

Wyrok po ponownym rozpatrzeniu sprawy

Reklama

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy WSA uchylił wyniki kontroli skarbowej w Gliwicach, zarzucając, że dotyczyła ona wszystkich środków publicznych, którymi gospodarowało Miasto, a więc także niepodlegających zwrotowi i dochodów własnych, co jest niezgodne z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o kontroli skarbowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę, ze kontrola dotyczyła nie tylko zgodności z prawem, lecz również celowości gospodarowania środkami własnymi Miasta oraz funduszami niepodlegającymi zwrotowi (o czym świadczą zalecenia pokontrolne), co narusza samodzielność gminy, którą gwarantują m.in.:

• art. 169 ust. 1 i 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.,

• art. 1 i 2 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym,

• Europejska Karta Samorządu Lokalnego sporządzona w Strasburgu 15 października 1985 r.

Zdaniem WSA w tym przypadku naruszono samodzielność finansową samorządu, rozumianą jako prawo do posiadania własnych zasobów finansowych i swobodnego dysponowania nimi w ramach wykonywania własnych uprawnień.

Według WSA zakres kontroli oraz jej wynik, w którym nakazano Gliwicom usunięcie wskazanych nieprawidłowości w zakresie gospodarowania, wykraczał poza ramy dopuszczalnej kontroli samorządów, a tym samym wpływał na swobodę wykonywania uprawnień Miasta oraz naruszał zasady samorządności lokalnej.

Sędziowie stwierdzili także, że nie kwestionują wyników kontroli, lecz legalność jej przeprowadzenia. A ponieważ w skardze Miasto zakwestionowało jedynie samą legalność podjętych wobec niego czynności kontrolnych, nie zaś sam wynik kontroli, powinnością sądu pierwszej instancji było skontrolowanie skargi pod tym kątem.

Zasady przeprowadzania kontroli przez wojewodów>>

Planowane zmiany będą niekonstytucyjne

Chociaż wyrok WSA jest nieprawomocny, a Dyrektor złożył skargę kasacyjną do NSA, to jest on dla gmin, powiatów i województw bardzo ważny. Zwłaszcza istotna jest ta część wyroku WSA, która dotyczy dopuszczalności rozszerzania kontroli skarbowej. W Sejmie, już po pierwszym czytaniu, jest bowiem rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o kontroli skarbowej (druk sejmowy nr 1852). Rząd proponuje m.in. wykreślić z art. 2 ust. 1 pkt 4 zwrot „podlegające zwrotowi”, co oznacza, że kontrolą skarbową w samorządach będzie można objęć wszystkie środki publiczne oraz pochodzące z UE.

Według WSA kontrola administracyjna samorządów, do której należy m.in. kontrola skarbowa, może być dokonywana wyłącznie w sposób oraz w przypadkach przewidzianych w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (dalej: Konstytucja) lub w ustawie (w przypadku kontroli skarbowej będzie to ustawa o kontroli skarbowej). Przy czym może mieć ona na celu jedynie zapewnienie przestrzegania prawa i zasad konstytucyjnych.

Dlatego kontrola celowości i zgodności z prawem gospodarowania środkami publicznymi samorządu – niezależnie od ich charakteru czy źródeł pochodzenia lub przeznaczenia i bez względu na to, czy podlegają one zwrotowi – narusza zasady samodzielności samorządu i wpływa na swobodę wykonywania jego uprawnień. Nie znajduje także uzasadnienia w Konstytucji ani w innych ustawach lub umowach międzynarodowych.

W związku z tym WSA stwierdził, że ustawa o kontroli skarbowej nie może zawierać (teraz ani w przyszłości – przyp. red.) i nie zawiera norm uprawniających do kontroli celowości i zgodności z prawem gospodarowania środkami publicznymi jednostek samorządu terytorialnego w zakresie szerszym niż wynika to z ochrony interesów i praw majątkowych Skarbu Państwa czy wykonywania zobowiązań publicznych i innych należności niż stanowiących dochód budżetu państwa lub państwowych funduszy celowych.

Dlatego kontrola skarbowa obejmująca szerszy zakres, niż wynikający z Konstytucji, będzie niezgodna z prawem.

SŁOWNICZEK

Samodzielność gminy oznacza, że w granicach wynikających z ustaw nie jest ona przyporządkowana czyjejkolwiek woli oraz że w tych granicach podejmuje czynności prawne i faktyczne, kierując się wyłącznie własną wolą wyrażoną przez jej organy pochodzące z wyboru.

POZNAJ PRZEPIS USTAWY O KONTROLI SKARBOWEJ

Do zakresu kontroli skarbowej należy kontrola celowości i zgodności z prawem gospodarowania środkami publicznymi oraz środkami pochodzącymi z Unii Europejskiej i międzynarodowych instytucji finansowych, podlegającymi zwrotowi (art. 2 ust. 1 pkt 4).

Wioletta Kępka

Podstawy prawne:

• Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. nr 200, poz. 1471)

• Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 53, poz. 433)

• Ustawa z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (j.t. Dz.U. z 2004 r. nr 8, poz. 65; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 85, poz. 716)

• Europejska Karta Samorządu Lokalnego sporządzona w Strasburgu 15 października 1985 r. (Dz.U. z 1994 r. nr 124, poz. 607; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. nr 154, poz. 1107)

 

Źródło: Samorzad.infor.pl
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    19 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Do kiedy Spis Powszechny?

    Spis Powszechny – do kiedy trwa? Do kiedy można się spisać przez Internet? Czy każdy domownik musi się spisać osobno? Jakie kary grożą za brak udziału w spisie ludności i mieszkań w 2021 roku?

    Nieskuteczność systemów Compliance, systemów Whistleblowingu lub ochrony danych osobowych - przyczyny

    Nieskuteczność systemów. Czy da się zlikwidować ryzyko compliance lub ryzyko naruszenia danych osobowych? Jakie są powody pozorności lub nieskuteczności systemów?

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich. Dzięki wsparciu NFOŚiGW, w wysokości prawie 40 mln zł, autobusy elektryczne będą woziły dzieci do szkół w kolejnych 16 gminach.

    Czyste Powietrze - zmiany w programie, koniec dotacji na piece węglowe

    Czyste Powietrze - co się zmieni w programie? Do kiedy można jeszcze uzyskać dotację na piece węglowe?

    Pakiet psychologiczny – rekomendacje dla uczelni dotyczące pomocy studentom

    Pakiet psychologiczny. Na podstawie przekazanych przez uczelnie informacji na temat udzielanego w okresie epidemii wsparcia studentom, Ministerstwo Edukacji i Nauki opracowało poniższe zalecenia w zakresie zwiększenia pomocy psychologicznej.

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021. Nauczyciel to zawód często oceniany. Ale czy doceniany? W raporcie zbadano, co myślą o nauczycielach rodzice, uczniowie, a także oni sami o swojej pracy.

    Domowa Opieka Medyczna - Pulsoksymetr i PulsoCare

    Domowa Opieka Medyczna to program mający na celu zdalne monitorowanie stanu zdrowia Pacjentów. Program wykorzystuje pulsoksymetr jako narzędzie diagnostyczne i aplikację PulsoCare do przekazywania i monitoringu danych.

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła. W jakim terminie gmina powinna wprowadzić dane do ewidencji? Ile czasu ma urzędnik na wprowadzenie danych z deklaracji do systemu? Czy każdy pracownik urzędu może wprowadzać dane do CEEB? Czy przewidziano finansowanie dla gmin?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, deklaracja

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, jak złożyć deklarację źródeł ciepła? Przedstawiamy najważniejsze informacje o nowym obowiązku, który będzie spoczywał na właścicielach i zarządcach budynków.

    CEEB - jakie kary za brak zgłoszenia do ewidencji źródeł ciepła?

    CEEB - Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków rusza już 1 lipca 2021 roku. Oznacza to nowy obowiązek dla milionów Polaków, którzy będą musieli zgłosić, czym ogrzewają swoje domy. Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach - NFZ przyjmuje wnioski

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach. Oddziały Wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia przyjmują od wtorku wnioski od aptek, które chcą przystąpić do Narodowego Programu Szczepień przeciw COVID-19. Nabór jest otwarty i ciągły, nie ma konkretnej daty jego zakończenia.

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć?

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć? Już ponad 3 miliony Polaków korzysta z naszej aplikacji mObywatel, czyli cyfrowego portfela na dokumenty. Wkrótce trafi do niej Unijny Certyfikat COVID.

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały. 17 czerwca 2021 roku wejdą ważne zmiany dotyczące profilu zaufanego, szczególnie jego tymczasowej wersji. Co się zmieni?

    Kiedy wyniki matur 2021?

    Wyniki matur 2021 – kiedy? Jak i gdzie je sprawdzić? Przedstawiamy ważne informacje dla tysięcy tegorocznych maturzystów.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r. Minister zdrowia podpisał rozporządzenie zapowiedziane w programie Polski Ład. Z jakich badań będzie można skorzystać?

    Polski Ład: nowe miejsca pracy i infrastruktura mają rozwiązać problemy gmin

    Polski Ład to całościowe spojrzenie na problemy powiatów i gmin w całej Polsce. W ramach Polskiego Ładu budowane będą m.in. obiekty sportowe oraz infrastruktura drogowa, energetyczna, internetowa, kolejowa, które przyczynią się do rozwoju gospodarczego i poprawią jakość życia - mówił premier Mateusz Morawiecki.

    Konrad Fijołek prezydentem Rzeszowa - wyniki wyborów

    Konrad Fijołek nowym prezydentem Rzeszowa - znamy już oficjalne wyniki wyborów. Kandydat popierany przez opozycję: PO, Lewicę, PSL i Ruch Polska 2050 wygrał w pierwszej turze. Ile głosów zdobyli poszczególni kandydaci?

    Kurator oświaty - jakie ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Kurator oświaty. Ministerstwo Edukacji i Nauki proponuje rozwiązania wzmacniające rolę kuratora oświaty. Jakie kurator ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Lektury w szkole podstawowej – proponowane zmiany

    Lektury w szkole podstawowej – zmiany. Ministerstwo Edukacji i Nauki przygotowało propozycję zmian w liście lektur szkolnych. Jakie książki zostaną usunięte z wykazu a jakie dodane?

    Lista lektur w liceum i technikum – proponowane zmiany

    Lektury w liceum i technikum – jakie zmiany proponuje Ministerstwo Edukacji i Nauki? Skreślone z wykazu lektur mają być m.in. wiersze Marcina Świetlickiego oraz „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego. Zamiast tego uczniowie mają czytać m.in. dzieła filozoficzne i egzystencjalne Jana Pawła II.

    Dopłaty z gmin za odpady, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody

    Dopłaty z gmin, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody - szykują się spore zmiany w gospodarce odpadami. Co zawiera rządowy projekt zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach?

    Komunikacja w Compliance

    Komunikacja w Compliance. W najbliższym czasie sektor publiczny, ale i sektor prywatny (zwłaszcza duże i średnie przedsiębiorstwa) czeka wdrażanie systemów Compliance. Kluczem do udanego wdrożenia, a potem utrzymania systemów Compliance jest komunikacja.

    Leśna szkoła z klimatem - ruszają ekolekcje

    Leśna szkoła z klimatem to program opracowany we współpracy Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki, który służy inspirowaniu uczniów i nauczycieli do działań sprzyjających środowisku przyrodniczemu. W program zaangażowane są też Lasy Państwowe, które m.in. przygotowują służące grom plenerowym ścieżki i organizują prelekcje.

    Dzień Ojca - gra miejska "Przygoda z Tatą"

    Dzień Ojca - MRiPS zaprasza do zapisów na grę miejską "Przygoda z Tatą". Gra odbędzie się w Warszawie.

    Praca zdalna urzędników - ekwiwalent

    Praca zdalna urzędników - po zmianie przepisów pracodawca będzie musiał zagwarantować ekwiwalent. Czy wygasi to pracę zdalną urzędników?