Innowacje społeczne dla samorządów – ogrody terapeutyczne, mobilne centra i farmy wertykalne, są na to pieniądze

• Pierwsze umowy podpisane – ponad 40 samorządów rozpoczyna wdrażanie
• 30 gotowych rozwiązań – nie musisz wymyślać koła na nowo
• Dlaczego samorządy sięgają po innowacje społeczne?
• Przykłady innowacji w gminie – jak to działa w praktyce?
• Jak dostać grant do 300 tys. zł? Krok po kroku
• Kto może aplikować?
• Skąd pieniądze na program "Innowacje w samorządzie"? Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego
• Innowacje dostępne dla każdego samorządu

Pierwsze umowy podpisane – ponad 40 samorządów rozpoczyna wdrażanie

25 czerwca 2026 r. w Żabiej Woli (pow. grodziski, woj. mazowieckie) odbyło się uroczyste podpisanie pierwszych umów grantowych w ramach projektu „Innowacje w samorządzie". To wieńczy proces oceny pierwszego naboru, który spotkał się z ogromnym zainteresowaniem – złożono aż 174 wnioski.

Wśród pierwszych samorządów, które rozpoczynają wdrażanie innowacji społecznych, znalazły się:

• Małopolskie: Mszana Dolna, Szerzyny
• Mazowieckie: gmina Serock, Żabia Wola
• Podkarpackie: gmina Świlcza, miasto i gmina Lesko
• Pomorskie: gmina Redzikowo
• Warmińsko-mazurskie: gmina Lidzbark Warmiński
• Kujawsko-pomorskie: gmina Kcynia, gmina Rogowo
• Śląskie: gmina Bojszowy

30 gotowych rozwiązań – nie musisz wymyślać koła na nowo

Największa zaleta programu? Samorządy nie muszą tworzyć innowacji od zera. Fundacja Fundusz Współpracy udostępnia 30 gotowych, przetestowanych modeli działania, które gminy i miasta mogą dopasować do swoich potrzeb. Poniżej wymieniamy wszystkie działania (pisownia oryginalna).

Pełna lista 30 innowacji dostępnych w ramach programu "Innowacje w samorządzie":

I. Aktywizacja społeczności lokalnych i budowanie wspólnoty

1. Mobilne Wsparcie Społeczności Lokalnej – rower gastronomiczny z kawą jako mobilny punkt spotkań pracownika socjalnego z mieszkańcami.
2. Narzędziownia – ogólnodostępna przestrzeń warsztatowa (makerspace) z narzędziami dla rzemieślników i pasjonatów.
3. RównoWAŻNI_E – aktywizacja zawodowa młodzieży z pieczy zastępczej i osób 50-65 lat poprzez wspólne mikroprojekty.
4. W lesie jak w domu – aktywizacja młodych rodzin przez regularne spotkania w lesie (Wioski Leśne Rodzin).

II. Edukacja i rozwój dzieci i młodzieży

1. Bunja – kraina możliwości – gra karciano-narracyjna angażująca dzieci 10-15 lat w kształtowanie przestrzeni publicznej.
2. Centrum Kultury i Rozwoju – to TY decydujesz! – demokratyczna instytucja kultury zarządzana przez dzieci i młodzież.
3. Outdoor Education PO POLSKU – edukacja na świeżym powietrzu w szkołach i przedszkolach.
4. Uważniaki – program zajęć dla przedszkolaków (4-6 lat) uczący radzenia sobie z emocjami i stresem.

III. Włączenie społeczne i przeciwdziałanie wykluczeniu

1. Aktywni_e w kulturze – wolontariat osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi w instytucjach kultury.
2. Mobilny Punkt Higieniczny – przyczepa sanitarna z prysznicem dla osób w kryzysie bezdomności.
3. Pomóż ogrzać sąsiada_dkę! – system doradztwa dla osób dotkniętych ubóstwem energetycznym.
4. Wzajemnia – miejsce spotkań grupowych – współpraca instytucji kultury z oddolnymi grupami samopomocowymi.

IV. Wsparcie i aktywizacja seniorów

1. Animator_ka więzi – specjalista w placówkach dziennego pobytu dbający o relacje społeczne seniorów.
2. Asystent_ka osoby starszej – wsparcie w codziennych czynnościach dla seniorów nie wymagających stałej opieki.
3. Doradztwo edukacyjne dla seniorów_ek – pomoc w wyborze kursów i warsztatów zgodnych z zainteresowaniami.
4. Mobilne Centrum Pomocy dla Osób Starszych – zespół specjalistów (coach, dietetyk, prawnik) z dojazdem do domu seniora.
5. Rezydenci_tki historii – seniorzy jako przewodnicy turystyczni po swoich miejscach zamieszkania.
6. W co się bawić? – międzypokoleniowe zajęcia integrujące dzieci 4-5 lat i seniorów 70+.

V. Wsparcie osób ze szczególnymi potrzebami i ich opiekunów

1. I Ty masz prawo być sobą – warsztaty wytchnieniowe dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami (metoda 4-O).
2. Klub świadomego_ej opiekuna_ki – sieć wsparcia dla opiekunów osób z chorobami otępiennymi.
3. Model DOM – wojewódzki system koordynacji wsparcia dla rodzin dzieci chorujących onkologicznie.
4. Muzeum Pamięci – warsztaty muzealne dla osób z chorobami otępiennymi i ich opiekunów.
5. My też jesteśmy rodzicami! – program szkoleniowy dla rodziców z niepełnosprawnościami intelektualnymi.
6. Obiady terapeutyczne – uczestnicy warsztatów terapii zajęciowej gotują i dostarczają obiady seniorom.
7. Ogród leczy – społeczny ogród terapeutyczny dostosowany do osób na wózkach.
8. Organizator_ka kompleksowej opieki w miejscu zamieszkania – pielęgniarska wizyta domowa w ciągu 24h od wypisu ze szpitala.
9. Sztuka z bliska – mobilne warsztaty arteterapeutyczne w domach osób wymagających wsparcia.

VI. Zrównoważony rozwój

1. Cenny plastik – pracownia recyklingu z maszynami do przetwarzania plastiku na nowe przedmioty.
2. Farmy wertykalne w Twojej stołówce – minifarmy hydroponiczne uprawiające zioła i mikroliście w szkołach.
3. Model efektywnej stołówki szkolnej – system ograniczania marnowania jedzenia w placówkach edukacyjnych.

Dlaczego samorządy sięgają po innowacje społeczne?

Dominika Tadla, Zastępca Dyrektora Departamentu Europejskiego Funduszu Społecznego w MFiPR, zwróciła uwagę, że polskie podejście do wdrażania i skalowania innowacji społecznych w samorządach to dobra praktyka, którą są zainteresowane organizacje z innych krajów UE.

Przykłady innowacji w gminie – jak to działa w praktyce?

Ogród leczy – terapia przez uprawę roślin

Dla kogo: Osoby z niepełnosprawnościami ruchowymi, seniorzy, rodziny.

Jak działa: Społeczny ogród terapeutyczny (hortiterapia) z podniesionymi grządkami dostosowanymi do wózków inwalidzkich. Uprawianie roślin wspiera rehabilitację, rozwija poczucie odpowiedzialności, daje kontakt z naturą i buduje wspólnotę.

Kto może wdrażać: Samorządy, Ośrodki Pomocy Społecznej, szkoły specjalne, domy kultury.

Mobilne Centrum Pomocy dla Osób Starszych

Dla kogo: Seniorzy 60+ z terenów wiejskich i małych miast.

Jak działa: Mobilny zespół specjalistów (coach, dietetyk, prawnik, rehabilitant) dociera do domu seniora, diagnozuje potrzeby i tworzy Indywidualny Plan Działania. Senior nie musi nigdzie wyjeżdżać – pomoc przychodzi do niego.

Kto może wdrażać: OPS, Centra Usług Społecznych, Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie.

Farmy wertykalne w szkole

Dla kogo: Uczniowie, personel stołówek szkolnych, rodzice.

Jak działa: Kompaktowe urządzenie (minifarma) uprawia mikroliście i zioła bez gleby (hydroponika/aeroponika). Dzieci obserwują wzrost roślin, stołówka ma świeże dodatki do posiłków przez cały rok, a koszty są niższe niż przy zakupie od dostawców.

Kto może wdrażać: Szkoły, przedszkola, samorządy.

Jak dostać grant do 300 tys. zł? Krok po kroku

1. Wejdź na stronę programu

innowacjewsamorzadzie.pl – znajdziesz tam pełny katalog 30 innowacji, instrukcje wdrożenia, przykładowe budżety i harmonogramy.

2. Wybierz innowację

Przeczytaj opisy, pobierz publikacje szczegółowe (każda innowacja ma dedykowany przewodnik).

3. Dopasuj do potrzeb swojej gminy

Nie kopiujesz 1:1 – dostosowujesz rozwiązanie do lokalnych warunków, grupy odbiorców, zasobów.

4. Złóż wniosek przez generator

Na stronie programu działa generator wniosków – krok po kroku wypełniasz formularz.

5. Czekasz na decyzję

Wnioski ocenia Fundacja Fundusz Współpracy. Jeśli projekt zostanie zatwierdzony – podpisujesz umowę i otrzymujesz grant.

Kto może aplikować?

Jednostki samorządu terytorialnego wszystkich szczebli:

• Gminy, miasta, powiaty, województwa;
• oraz ich jednostki organizacyjne (OPS, CUS, szkoły, biblioteki, domy kultury, PCPRy).

Każdy samorząd może dostać do 300 tys. zł na wdrożenie jednej innowacji.

Skąd pieniądze na program "Innowacje w samorządzie"? Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego

Projekt „Innowacje w samorządzie" jest finansowany w ramach:

• Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+),
• Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS 2021-2027),
• Działanie 5.1 „Innowacje społeczne".

Innowacje dostępne dla każdego samorządu

Program „Innowacje w samorządzie" to realny zastrzyk gotowych rozwiązań dla gmin i miast, które chcą poprawić jakość życia mieszkańców. Nie musisz mieć doświadczenia w tworzeniu innowacji – dostajesz instrukcję obsługi, przykładowy budżet i wsparcie merytoryczne.

30 rozwiązań, 6 obszarów tematycznych, 300 tys. zł dofinansowania – pierwsza fala samorządów już podpisała umowy. Czy Twoja gmina będzie następna?

Źródło: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej