Kategorie

Jak zwiększyć wiarygodność finansową samorządu

Michał Bitner
inforCMS
Dzięki obecności na rynku kapitałowym i posiadaniu ratingu samorządy mogą zaciągać kredyty lub emitować obligacje na korzystniejszych warunkach. Przeczytaj, na co zwrócić uwagę, podejmując decyzję o zadłużeniu.

Jedna z istotniejszych analiz poprzedzających zaciągnięcie długu przez jednostkę samorządu terytorialnego powinna obejmować porównanie finansowych i pozafinansowych kosztów oraz korzyści związanych z wyborem określonej formy finansowania:

• kredytu,

• niepublicznej emisji obligacji oraz

• publicznej emisji obligacji,

• emisji obligacji przychodowych (choć teoretycznie ta forma finansowania wydaje się właściwsza w odniesieniu do spółek komunalnych).

U podstaw podjęcia decyzji dotyczącej wyboru formy finansowania powinny leżeć następujące czynniki:

• wielkość planowanego zadłużenia,

• wynikająca ze strategii zaciągania długu opartej na wieloletnim planie finansowym – optymalna z punktu widzenia jednostki strukturyzacja zadłużenia oraz

• jednorazowy bądź stały charakter obecności na rynku kapitałowym.

Wielkość i struktura zadłużenia powinny stanowić wypadkową potrzeb pożyczkowych w okresie objętym wieloletnim planowaniem finansowym oraz możliwości ponoszenia ciężaru obsługi zadłużenia przy określonym poziomie planowanych nakładów inwestycyjnych.

Kredyt bankowy

Reklama

Zaciągnięcie kredytu przez jednostkę samorządu terytorialnego podlega ustawie z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych. Najistotniejszym, z punktu widzenia zapewnienia konkurencji między potencjalnymi bankami oferującymi kredyt, składnikiem specyfikacji istotnych warunków zamówienia jest właściwa konstrukcja kryteriów oceny ofert.

Przyjmowanie innych, często uproszczonych koncepcji kosztu obsługi zadłużenia, jak również ustanawianie wielu kryteriów oceny ofert jest z punktu widzenia konkurencyjności nie do przyjęcia.

Przed podjęciem decyzji o kryteriach oceny ofert należy określić wszystkie pozostałe istotne elementy kredytu, a więc:

1) strukturyzację zadłużenia, czyli terminy uruchomienia kredytu lub jego poszczególnych transz oraz

2) terminy spłaty kapitału i płatności odsetkowych – co z kolei zależy od jakości wieloletniego planowania finansowego,

3) stopę referencyjną oraz sposób ewentualnego zabezpieczenia kredytu.

Przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe wymagają wprawdzie, aby umowa kredytu określała sposób jego zabezpieczenia, ale w połączeniu z innymi przepisami (zwłaszcza przyznającymi bankom prawo żądania zabezpieczenia oraz zwyczajami przyjętymi w obrocie krajowym i zagranicznym) nie należy ich interpretować jako nałożenie na bank obowiązku. Potwierdza to opinia Prezesa Narodowego Banku Polskiego z 5 marca 1998 r.

Emisja obligacji

W przypadku emisji obligacji decydujące znaczenie o powodzeniu przedsięwzięcia może mieć wybór określonego modelu współpracy z organizatorem emisji (bankiem). Możliwe są dwie podstawowe formy lokowania emisji:

1) gwarantowanie dojścia emisji do skutku poprzez zobowiązanie się organizatora emisji (banku) do zakupu wszystkich obligacji, które nie zostaną objęte przez inwestorów (w przypadku oferty publicznej model ten określa się mianem submisji inwestycyjnej),

2) objęcie całej emisji obligacji przez organizatora emisji (w przypadku oferty publicznej – submisja usługowa).

W przypadku submisji inwestycyjnej kolejnym krokiem powinno być przeprowadzenie wśród potencjalnych inwestorów badania, którego celem jest pozyskanie informacji, po jakiej cenie byliby skłonni nabyć obligacje.

Żeby przeprowadzić badanie, należy:

• wstępnie określić grupę potencjalnych inwestorów zainteresowanych nabywaniem obligacji,

• ograniczyć grupę tylko do tych inwestorów, co do których można oczekiwać, że zdecydują się na nabycie obligacji emitowanych przez konkretnego emitenta,

Reklama

• przygotować wyczerpującą informację nie tylko na temat struktury i warunków emisji obligacji, lecz także na temat samorządu i jego prognozowanej zdolności do terminowej spłaty zadłużenia (wynika to z tego, że każdy racjonalnie działający inwestor zdecyduje się na dokonanie inwestycji tylko na podstawie wiarygodnych danych dotyczących sytuacji finansowej dłużnika).

Tak przetworzone dane przedstawia się wybranym inwestorom, którzy mogą być zainteresowani objęciem emisji, z pytaniem, jaka rentowność (wysokość marży) skłoniłaby ich do podjęcia decyzji o zakupie obligacji. Inwestorzy, którzy przedstawią najkorzystniejsze cenowo propozycje, obejmują obligacje.

Konkurencyjny sposób emisji, czyli submisja usługowa, polega na objęciu wszystkich obligacji „na pniu” przez bank – organizatora emisji, który następnie na własne ryzyko stara się odsprzedać je inwestorom. Ta forma emisji obligacji pozwala oprzeć wybór banku-emitenta na kryterium rzeczywistego całkowitego kosztu obsługi zadłużenia, choć może oderwać emisję od rzeczywistych potrzeb i oczekiwań rynku.

Ryzyko to jest jednak równoważone przez korzyść wynikającą z poznania już na etapie wyboru banku (emitenta) emisji rozmiaru obciążeń wynikających z obsługi obligacji.

Model nabywania emisji przez jej organizatora nie wyklucza przeprowadzenia badania wśród inwestorów z tym, że powinno ono zostać przeprowadzone nie po, lecz przed dokonaniem wyboru organizatora emisji.

Ryzyko negatywnego arbitrażu

Jednym z istotnych celów polityki zarządzania długiem samorządowym jest pozyskanie potrzebnych środków pożyczkowych we właściwym czasie. Należy przez to rozumieć nie tylko zapewnienie finansowania projektów inwestycyjnych, które zgodnie z wieloletnim planem finansowym (wieloletnim planem inwestycyjnym) mają być współfinansowane kredytem bądź przychodami z emisji obligacji, ale także osiągnięcie optymalnego stopnia harmonizacji pojawiania się w czasie przepływów pieniężnych związanych z zaciągnięciem długu oraz z ponoszeniem nakładów inwestycyjnych.

W ten sposób jednostka samorządowa unika negatywnego arbitrażu, czyli ponoszenia kosztów obsługi zadłużenia przekraczających rentowność potencjalnych inwestycji finansowych.

Analizując istnienie negatywnego arbitrażu, nie należy porównywać efektywnego kosztu obsługi zadłużenia z finansową wewnętrzną stopą zwrotu planowanej inwestycji współfinansowanej długiem. W gospodarce publicznej polegającej często na świadczeniu usług nieodpłatnie albo po cenach określonych w bezpośredni lub pośredni sposób przez regulatora – miernikiem jakości projektu inwestycyjnego jest ekonomiczna, a nie finansowa, wewnętrzna stopa zwrotu (EIRR) i wartość bieżąca netto (ENPV).

W przypadku negatywnego arbitrażu rentowność za wcześnie pozyskanych środków ulokowanych w lokaty bankowe lub w papiery wartościowe jest niższa od rzeczywistego kosztu obsługi zadłużenia. Jest to zatem równoznaczne z ponoszeniem kosztów finansowych nieuzasadnionych realizacją zadań samorządu.

Podstawowym narzędziem służącym łagodzeniu bądź unikaniu ryzyka negatywnego arbitrażu jest odpowiednia strukturyzacja zadłużenia, zwłaszcza uruchamianie kolejnych transz kredytu, lub emisja kolejnych serii obligacji w ramach programu emisji – w sposób odpowiadający harmonogramowi wydatków inwestycyjnych.

Ponadto unikaniu ryzyka negatywnego arbitrażu sprzyja określanie celu zaciągnięcia kredytu lub emisji obligacji w sposób ogólny. Najbardziej spektakularnym przejawem takiego podejścia jest zaciąganie kredytu lub emisja obligacji, których celem określonym w umowie względnie w warunkach emisji jest pokrycie deficytu budżetowego.

Oszacowanie skali zjawiska negatywnego arbitrażu w jednostkach samorządu terytorialnego jest trudnie, co wynika przede wszystkim z braku możliwości uzyskania wiarygodnych danych w tym zakresie. Można jednak w sposób przybliżony oceniać efektywność zarządzania finansowego przez analizę wskaźników opartych na kwocie wolnych środków jako nadwyżki środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wynikających z rozliczeń kredytów i pożyczek z lat wcześniejszych (art. 168 ust. 2 pkt 6 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych). W sytuacji idealnej – zakładającej planowanie i realizację budżetu przy pełnym i nieuznającym wyjątków stosowaniu zasady kasowej – kwota wolnych środków powinna zbliżać się do zera.

Obydwie sytuacje wiążą się z niedostosowaniem terminów pozyskiwania środków pożyczkowych do okresów dokonywania płatności, które miały zostać sfinansowane z tych środków.

Wzmacnianie wiarygodności kredytowej

Jednym z kluczowych parametrów, od których zależy podjęcie przez potencjalnych inwestorów decyzji inwestycyjnych, jest – obok płynności i rentowności – bezpieczeństwo inwestycji. Zarówno w przypadku zobowiązań wynikających z kredytu bankowego, jak i z obligacji (innych niż przychodowe), za które samorząd odpowiada całym majątkiem – bezpieczeństwo inwestycji jest bezpośrednią pochodną zdolności kredytowej jednostki samorządowej. Z tego punktu widzenia potrzebne jest wzmacnianie zdolności kredytowej oraz budowa wizerunku samorządu jako wiarygodnego uczestnika obrotu.

W budowaniu wizerunku samorządu jako wiarygodnego dłużnika najważniejsze znaczenie mają:

1) rating (międzynarodowy i krajowy),

2) zaciąganie kredytów w międzynarodowych instytucjach finansowych.

Funkcja pełniona przez agencje ratingowe polega na stymulowaniu aktywności inwestorów poprzez profesjonalną ocenę jakości samorządu jako dłużnika i związanego z nią ryzyka kredytowego.

Kluczowym zagadnieniem ratingu jest zakres danych koniecznych do jego dokonania, trudno jednak pokusić się o próbę znalezienia jakiegoś powszechnie akceptowanego standardu. Przy emisjach obligacji, za które samorząd odpowiada całym swoim majątkiem, analiza obejmuje czynniki:

1) ekonomiczne,

2) finansowe,

3) administracyjne oraz

4) związane z ciężarem obsługi zadłużenia.

Do grupy czynników ekonomicznych należą również uwarunkowania demograficze (rozmiar populacji, jej wiek, wykształcenie, poziom dochodów, kwalifikacje) oraz sytuacja na rynku pracy. Stosunkowo dużą wagę przywiązuje się do oszacowania bazy podatkowej, czyli rozmiarów, struktury i dynamiki „masy majątkowej”, będącej przedmiotem obciążenia podatkami lokalnymi. Analiza finansowa koncentruje się na metodach prowadzenia księgowości i rachunkowości, strukturze dochodów i wydatków emitenta, planowaniu finansowym ze szczególnym uwzględnieniem budżetu, przyszłych zobowiązaniach. Celem analizy czynników administracyjnych jest poznanie faktycznej struktury władz lokalnych, ich relacji i powiązań zarówno z mieszkańcami, jak i jednostkami organizacyjnymi wyższego szczebla oraz procedur podejmowania decyzji. Przedmiotem analizy czynników związanych z obsługą zadłużenia jest ciężar obsługi długu mierzony stosunkiem płatności z tytułu odsetek i spłat kapitału do całkowitych wydatków budżetowych, przyszłe potrzeby inwestycyjne emitenta, terminarz płatności oraz rodzaj zabezpieczenia.

Opinia Prezesa NBP

Umowa kredytu dla swej ważności nie musi wskazywać sposobu zabezpieczania kredytu.

Pismo Prezesa Narodowego Banku Polskiego z 5 marca 1998 r., nr DP ZRP 20-22-148/98

CELE RATINGU

Podstawowym celem ratingu jest oszacowanie wiarygodności samorządu jako dłużnika, tj. opracowanie prognozy dotyczącej należytego wykonania zobowiązań zgodnie z warunkami emisji obligacji – na podstawie przeprowadzonych badań obejmujących sytuację finansową i ekonomiczną gminy, powiatu lub województwa oraz ewentualne zabezpieczenie wierzytelności.

Michał Bitner

Krzysztof Cichocki

Podstawy prawne:

• Ustawa z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 249, poz. 2104; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. nr 216, poz. 1370)

• Ustawa z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2007 r. nr 223, poz. 1655; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 19, poz. 101)

• Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (j.t. Dz.U. z 2002 r. nr 126, poz. 1070; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 42, poz. 341)

 

Źródło: Samorzad.infor.pl
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    20 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Do kiedy Spis Powszechny?

    Spis Powszechny – do kiedy trwa? Do kiedy można się spisać przez Internet? Czy każdy domownik musi się spisać osobno? Jakie kary grożą za brak udziału w spisie ludności i mieszkań w 2021 roku?

    Nieskuteczność systemów Compliance, systemów Whistleblowingu lub ochrony danych osobowych - przyczyny

    Nieskuteczność systemów. Czy da się zlikwidować ryzyko compliance lub ryzyko naruszenia danych osobowych? Jakie są powody pozorności lub nieskuteczności systemów?

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich. Dzięki wsparciu NFOŚiGW, w wysokości prawie 40 mln zł, autobusy elektryczne będą woziły dzieci do szkół w kolejnych 16 gminach.

    Czyste Powietrze - zmiany w programie, koniec dotacji na piece węglowe

    Czyste Powietrze - co się zmieni w programie? Do kiedy można jeszcze uzyskać dotację na piece węglowe?

    Pakiet psychologiczny – rekomendacje dla uczelni dotyczące pomocy studentom

    Pakiet psychologiczny. Na podstawie przekazanych przez uczelnie informacji na temat udzielanego w okresie epidemii wsparcia studentom, Ministerstwo Edukacji i Nauki opracowało poniższe zalecenia w zakresie zwiększenia pomocy psychologicznej.

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021. Nauczyciel to zawód często oceniany. Ale czy doceniany? W raporcie zbadano, co myślą o nauczycielach rodzice, uczniowie, a także oni sami o swojej pracy.

    Domowa Opieka Medyczna - Pulsoksymetr i PulsoCare

    Domowa Opieka Medyczna to program mający na celu zdalne monitorowanie stanu zdrowia Pacjentów. Program wykorzystuje pulsoksymetr jako narzędzie diagnostyczne i aplikację PulsoCare do przekazywania i monitoringu danych.

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła. W jakim terminie gmina powinna wprowadzić dane do ewidencji? Ile czasu ma urzędnik na wprowadzenie danych z deklaracji do systemu? Czy każdy pracownik urzędu może wprowadzać dane do CEEB? Czy przewidziano finansowanie dla gmin?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, deklaracja

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, jak złożyć deklarację źródeł ciepła? Przedstawiamy najważniejsze informacje o nowym obowiązku, który będzie spoczywał na właścicielach i zarządcach budynków.

    CEEB - jakie kary za brak zgłoszenia do ewidencji źródeł ciepła?

    CEEB - Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków rusza już 1 lipca 2021 roku. Oznacza to nowy obowiązek dla milionów Polaków, którzy będą musieli zgłosić, czym ogrzewają swoje domy. Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach - NFZ przyjmuje wnioski

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach. Oddziały Wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia przyjmują od wtorku wnioski od aptek, które chcą przystąpić do Narodowego Programu Szczepień przeciw COVID-19. Nabór jest otwarty i ciągły, nie ma konkretnej daty jego zakończenia.

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć?

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć? Już ponad 3 miliony Polaków korzysta z naszej aplikacji mObywatel, czyli cyfrowego portfela na dokumenty. Wkrótce trafi do niej Unijny Certyfikat COVID.

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały. 17 czerwca 2021 roku wejdą ważne zmiany dotyczące profilu zaufanego, szczególnie jego tymczasowej wersji. Co się zmieni?

    Kiedy wyniki matur 2021?

    Wyniki matur 2021 – kiedy? Jak i gdzie je sprawdzić? Przedstawiamy ważne informacje dla tysięcy tegorocznych maturzystów.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r. Minister zdrowia podpisał rozporządzenie zapowiedziane w programie Polski Ład. Z jakich badań będzie można skorzystać?

    Polski Ład: nowe miejsca pracy i infrastruktura mają rozwiązać problemy gmin

    Polski Ład to całościowe spojrzenie na problemy powiatów i gmin w całej Polsce. W ramach Polskiego Ładu budowane będą m.in. obiekty sportowe oraz infrastruktura drogowa, energetyczna, internetowa, kolejowa, które przyczynią się do rozwoju gospodarczego i poprawią jakość życia - mówił premier Mateusz Morawiecki.

    Konrad Fijołek prezydentem Rzeszowa - wyniki wyborów

    Konrad Fijołek nowym prezydentem Rzeszowa - znamy już oficjalne wyniki wyborów. Kandydat popierany przez opozycję: PO, Lewicę, PSL i Ruch Polska 2050 wygrał w pierwszej turze. Ile głosów zdobyli poszczególni kandydaci?

    Kurator oświaty - jakie ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Kurator oświaty. Ministerstwo Edukacji i Nauki proponuje rozwiązania wzmacniające rolę kuratora oświaty. Jakie kurator ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Lektury w szkole podstawowej – proponowane zmiany

    Lektury w szkole podstawowej – zmiany. Ministerstwo Edukacji i Nauki przygotowało propozycję zmian w liście lektur szkolnych. Jakie książki zostaną usunięte z wykazu a jakie dodane?

    Lista lektur w liceum i technikum – proponowane zmiany

    Lektury w liceum i technikum – jakie zmiany proponuje Ministerstwo Edukacji i Nauki? Skreślone z wykazu lektur mają być m.in. wiersze Marcina Świetlickiego oraz „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego. Zamiast tego uczniowie mają czytać m.in. dzieła filozoficzne i egzystencjalne Jana Pawła II.

    Dopłaty z gmin za odpady, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody

    Dopłaty z gmin, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody - szykują się spore zmiany w gospodarce odpadami. Co zawiera rządowy projekt zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach?

    Komunikacja w Compliance

    Komunikacja w Compliance. W najbliższym czasie sektor publiczny, ale i sektor prywatny (zwłaszcza duże i średnie przedsiębiorstwa) czeka wdrażanie systemów Compliance. Kluczem do udanego wdrożenia, a potem utrzymania systemów Compliance jest komunikacja.

    Leśna szkoła z klimatem - ruszają ekolekcje

    Leśna szkoła z klimatem to program opracowany we współpracy Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki, który służy inspirowaniu uczniów i nauczycieli do działań sprzyjających środowisku przyrodniczemu. W program zaangażowane są też Lasy Państwowe, które m.in. przygotowują służące grom plenerowym ścieżki i organizują prelekcje.

    Dzień Ojca - gra miejska "Przygoda z Tatą"

    Dzień Ojca - MRiPS zaprasza do zapisów na grę miejską "Przygoda z Tatą". Gra odbędzie się w Warszawie.

    Praca zdalna urzędników - ekwiwalent

    Praca zdalna urzędników - po zmianie przepisów pracodawca będzie musiał zagwarantować ekwiwalent. Czy wygasi to pracę zdalną urzędników?