Kategorie

Czy gminy mogą tworzyć strefy wolne od dymu tytoniowego

Organy samorządu terytorialnego zobowiązane są do podejmowania działań zmierzających do ochrony zdrowia przed następstwami palenia tytoniu.

Na terenie gmin jedną z form tej ochrony jest tworzenie stref wolnych od dymu tytoniowego. Przepisy umożliwiające podejmowanie takich działań nie są jednak przejrzyste i spójne, a wyznaczenie obszarów objętych bezwzględnym zakazem palenia w wielu gminach budzi kontrowersje.

Podstawy prawne, określające obowiązki i uprawnienia gmin w zakresie ochrony zdrowia przed skutkami palenia tytoniu, zawarte zostały w ustawie z 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (dalej: ustawa o ochronie zdrowia).

Uchwały rady gmin mogą objąć zakazem palenia miejsca przeznaczone do użytku publicznego przez ustanowienie tzw. stref wolnych od dymu tytoniowego (art. 5 ust. 4 ustawy o ochronie zdrowia).

Reklama

Ponieważ rozstrzygnięcia takie określają zasady korzystania z wyznaczonych obszarów przeznaczonych do użytku publicznego, które nie w każdym przypadku będą we władaniu lub użytkowaniu jednostek samorządu terytorialnego, formą aktu wprowadzającego zakaz palenia powinna być uchwała rady gminy, która jako akt prawa miejscowego stanowi źródło prawa powszechnie obowiązującego na terytorium gminy.

Jednak podstawą do wydania aktu ograniczającego lub zakazującego palenie tytoniu nie w każdym wypadku musi być art. 5 ust. 4 ustawy o ochronie zdrowia. W przypadku obiektów, których gmina jest gospodarzem (np. w zakładach administracyjnych, a także w obiektach, w stosunku do których organ jednostki samorządu terytorialnego wyposażony został w kompetencje do ustalania zasad korzystania z nich), zakaz używania tytoniu może zostać wprowadzony na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (dalej: ustawa o samorządzie gminnym) w drodze przyjęcia uchwałą regulaminu korzystania z obiektu. W praktyce regulacje takie dotyczą często budynków, w których znajdują się siedziby organów jednostek samorządu terytorialnego, gminnych obiektów sportowych, noclegowni itd.

Zakaz palenia z mocy ustawy

Przystępując do opracowywania projektu uchwały wprowadzającej strefy wolne od dymu tytoniowego, należy precyzyjnie określić obiekty, których dotyczył będzie całkowity zakaz palenia. Przede wszystkim nie mogą być nimi budynki, w których obowiązuje taki zakaz z mocy samej ustawy. Powtarzanie bowiem w akcie prawa miejscowego przepisów zawartych w innej ustawie byłoby sprzeczne z zasadami techniki prawodawczej, ustalonymi rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”.

Obszary gminnych zakazów palenia

Gmina może ustanawiać akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie (art. 94 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.).

Reklama

A więc określenie strefy może zostać ustalone dla „terenu gminy” i „terytorium gminy”. Stąd pojawiła się linia interpretacyjna wskazująca, że ustawodawca w ustawie o ochronie zdrowia celowo rozróżnił oba pojęcia. W tym ujęciu do terenu gminy można byłoby zaliczyć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których gminie przysługują uprawnienia właścicielskie lub którymi gmina zarządza. W praktyce oznaczałoby to zawężenie możliwości tworzenia analizowanych stref. Za taką interpretacją może przemawiać konstrukcja praw i obowiązków gminy jako administratora własnego (tj. składającego się z nieruchomości władanych przez gminę) terenu. Z drugiej strony porównanie użycia pojęcia „teren” w samej ustawie o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych skłania do stwierdzenia, że jest ono zbieżne z terminem „terytorium gminy” określonym w ustawie o samorządzie gminnym. Ustawodawca posługuje się mianowicie w innych częściach analizowanej ustawy pojęciami terenu w odniesieniu do obiektów o określonym przeznaczeniu bez względu na uprawnienia właścicielskie odnoszące się do całości tych obiektów lub poszczególnych ich składników. Jedynym zatem kryterium ustalenia tych terenów są fizyczne ich granice, choćby na terenie znajdowały się obiekty mające różnych zarządców, np. tereny obiektów sportowo-rekreacyjnych. Warto również w tym miejscu odwołać się do zapisów ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, która również posługuje się pojęciem terenu gminy.

Drugim kryterium decydującym o możliwości wprowadzenia zakazu palenia przez gminę jest przeznaczenie danego miejsca do użytku publicznego. Zastosowanie tego sformułowania nie ułatwia pracy podczas przygotowywania uchwały gminnej. Oceniając ustawę o ochronie zdrowia, można stwierdzić, że ustawodawca stosuje zamiennie pojęcia „miejsce” oraz „obiekt”. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA), dokonując oceny zależności obu pojęć w kontekście ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, zgodnie z którą (podobnie jak w przypadku ustawy o ochronie zdrowia), gmina może uchwalać zakazy dotyczące napojów alkoholowych, określił pojęcie miejsca.

Biorąc pod uwagę interpretację (patrz: z orzecznictwa), należy stwierdzić, że w świetle art. 5 ust. 4 ustawy o ochronie zdrowia rada gminy może wprowadzać strefy wolne od dymu tytoniowego także na terenach otwartych niestanowiących zamkniętych obiektów architektonicznych. Możliwe zatem jest objęcie zakazem palenia obszarów parków, ciągów pieszych itd. Z analizy dotychczas uchwalonych gminnych zakazów palenia wynika, że granicami stref wolnych od dymu tytoniowego najczęściej obejmowano:

• przystanki komunikacji gminnej,

• place zabaw,

• parki.

Cel regulacji gminnych

Ponieważ w Polsce brak jest generalnego zakazu palenia tytoniu w miejscach publicznych, gminy w uchwałach powinny w każdym przypadku brać pod uwagę cel wprowadzenia stref. W kontekście analizowanej ustawy o ochronie zdrowia celem tym jest ochrona prawa osób niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego. Ochrona ta powinna być skuteczna. Na taką interpretację wskazuje nie tylko analizowana ustawa o ochronie zdrowia, ale również wiążąca Polskę Ramowa Konwencja Światowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu z 21 maja 2003 r. Dlatego, pomimo licznych kontrowersji, słuszne jest nawet bardzo szerokie określanie granic stref. Za przykład mogą tu posłużyć uchwały, w których zakazem palenia objęto nie tylko wiaty przystankowe, ale również obszary znajdujące się w odległości kilku metrów od ściany wiaty. Tylko bowiem taka regulacja zagwarantuje ochronę praw osób oczekujących pod wiatą przystankową przed immisjami dymu tytoniowego osób stojących obok wiaty przystankowej.

Ustawa o ochronie zdrowia umożliwia gminie tworzenie stref wolnych od dymu tytoniowego. Pomimo pewnych niejasności w jej zapisach, należy uznać, że daje ona możliwość wprowadzania zakazów palenia na takich obszarach, jak przystanki komunikacji miejskiej, ulice, parki itd. Stworzone w ten sposób strefy powinny gwarantować realną ochronę praw osób niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego.

MIEJSCA OBJĘTE ZAKAZEM PALENIA

Do miejsc objętych co do zasady zakazem palenia z mocy ustawy należą:

• zakłady opieki zdrowotnej,

• szkoły (w tym szkoły wyższe) i placówki oświatowo-wychowawcze,

• pomieszczenia zakładów pracy oraz inne obiekty użyteczności publicznej.

Z orzecznictwa

Pojęcie „miejsca” jest w swym podstawowym znaczeniu - częścią powierzchni ziemskiej - na tyle szerokie, że obejmuje również części, na których mieszczą się określone obiekty.

Wyrok NSA z 30 września 2004 r., sygn. akt GSK 761/04

Kazimierz Pawlik

Podstawy prawne:

• Ustawa z 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz.U. z 1996 r. nr 10, poz. 55; ost.zm. Dz.U. z 2003 r. nr 229, poz. 2274)

• Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. nr 180, poz. 1111)

• Ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (j.t. Dz.U. z 2005 r. nr 236, poz. 2008; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. nr 144, poz. 1042)

• Ustawa z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (j.t. Dz.U. z 2007 r. nr 70, poz. 473; ost.zm. Dz.U. nr 176, poz. 1238)

• Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (Dz.U. nr 100, poz. 908)

• Ramowa Konwencja Światowej Organizacji Zdrowia o Ograniczeniu Użycia Tytoniu z 21 maja 2003 r. (Dz.U. z 2007 r. nr 74, poz. 487)

 

Radca prawny, adiunkt na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie , dawniej pracownik administracji publicznej, obecnie prowadzi w Krakowie i w Radomiu własną kancelarię radcowską zajmującą się reprezentacją w postępowaniach administracyjnych. Specjalizuje się w zagadnieniach dostępu do informacji publicznej (z tego zakresu obroniona praca doktorska w 2016 r.), planowaniu przestrzennym i prawie budowlanym. Współautor książki Dyplom z Internetu (2015 r.) oraz komentarza do Ustawy o samorządzie gminnym (2015 r.) i autor przeszło trzystu artykułów, głównie z zakresu prawa samorządowego, publikowanych m.in. w „Gazecie Samorządu i Administracji”, „Wspólnocie Mieszkaniowej”, „Inwestorze”, „Sekretarzu i Organizacji Urzędu” oraz „Skarbniku i Finansach Publicznych” czy „Inwestycjach Sektora Publicznego”.
Źródło: Samorzad.infor.pl
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    22 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Unijny Certyfikat COVID - jak pobrać na telefon?

    Unijny Certyfikat COVID - tzw. paszport covidowy (szczepionkowy) od dziś jest już dostępny w aplikacji mObywatel i można go pobrać na telefon komórkowy. Jak pobrać paszport covidowy?

    Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych dla samorządów

    Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych. Rusza nowy rządowy program, który zapewni pieniądze na inwestycje dla samorządów. Na co i na jakich zasadach będzie można otrzymać dofinansowanie?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające w szkole - dla kogo, na jakich zasadach?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające w szkole - dla kogo, na jakich zasadach? Czy mogą być one prowadzone w formie zdalnej? Z jakich przedmiotów organizuje się zajęcia wspomagające? Jak poinformować o nich rodziców? Jak prawidłowo wyliczyć przysługującą szkole liczbę zajęć wspomagających? Ministerstwo Edukacji i Nauki odpowiada na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące dodatkowych lekcji po powrocie do szkół.

    Zmiany w programie Aktywna tablica 2020-2024

    Aktywna tablica 2020-2024 - zmiany. Proponowane nowe rozwiązania dotyczą m.in. wprowadzenia nowego rodzaju sprzętu, który będzie można zakupić w ramach programu i rozszerzenia na kolejne lata (2021-2024) możliwości zakupu laptopów wraz ze sprzętem umożliwiającym przetwarzanie wizerunku i głosu. Trwają konsultacje społeczne, opinie można przesyłać do 9 lipca 2021 r.

    Do kiedy Spis Powszechny?

    Spis Powszechny – do kiedy trwa? Do kiedy można się spisać przez Internet? Czy każdy domownik musi się spisać osobno? Jakie kary grożą za brak udziału w spisie ludności i mieszkań w 2021 roku?

    Nieskuteczność systemów Compliance, systemów Whistleblowingu lub ochrony danych osobowych - przyczyny

    Nieskuteczność systemów. Czy da się zlikwidować ryzyko compliance lub ryzyko naruszenia danych osobowych? Jakie są powody pozorności lub nieskuteczności systemów?

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich. Dzięki wsparciu NFOŚiGW, w wysokości prawie 40 mln zł, autobusy elektryczne będą woziły dzieci do szkół w kolejnych 16 gminach.

    Czyste Powietrze - zmiany w programie, koniec dotacji na piece węglowe

    Czyste Powietrze - co się zmieni w programie? Do kiedy można jeszcze uzyskać dotację na piece węglowe?

    Pakiet psychologiczny – rekomendacje dla uczelni dotyczące pomocy studentom

    Pakiet psychologiczny. Na podstawie przekazanych przez uczelnie informacji na temat udzielanego w okresie epidemii wsparcia studentom, Ministerstwo Edukacji i Nauki opracowało poniższe zalecenia w zakresie zwiększenia pomocy psychologicznej.

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021. Nauczyciel to zawód często oceniany. Ale czy doceniany? W raporcie zbadano, co myślą o nauczycielach rodzice, uczniowie, a także oni sami o swojej pracy.

    Domowa Opieka Medyczna - Pulsoksymetr i PulsoCare

    Domowa Opieka Medyczna to program mający na celu zdalne monitorowanie stanu zdrowia Pacjentów. Program wykorzystuje pulsoksymetr jako narzędzie diagnostyczne i aplikację PulsoCare do przekazywania i monitoringu danych.

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła. W jakim terminie gmina powinna wprowadzić dane do ewidencji? Ile czasu ma urzędnik na wprowadzenie danych z deklaracji do systemu? Czy każdy pracownik urzędu może wprowadzać dane do CEEB? Czy przewidziano finansowanie dla gmin?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, deklaracja

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, jak złożyć deklarację źródeł ciepła? Przedstawiamy najważniejsze informacje o nowym obowiązku, który będzie spoczywał na właścicielach i zarządcach budynków.

    CEEB - jakie kary za brak zgłoszenia do ewidencji źródeł ciepła?

    CEEB - Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków rusza już 1 lipca 2021 roku. Oznacza to nowy obowiązek dla milionów Polaków, którzy będą musieli zgłosić, czym ogrzewają swoje domy. Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach - NFZ przyjmuje wnioski

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach. Oddziały Wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia przyjmują od wtorku wnioski od aptek, które chcą przystąpić do Narodowego Programu Szczepień przeciw COVID-19. Nabór jest otwarty i ciągły, nie ma konkretnej daty jego zakończenia.

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć?

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć? Już ponad 3 miliony Polaków korzysta z naszej aplikacji mObywatel, czyli cyfrowego portfela na dokumenty. Wkrótce trafi do niej Unijny Certyfikat COVID.

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały. 17 czerwca 2021 roku wejdą ważne zmiany dotyczące profilu zaufanego, szczególnie jego tymczasowej wersji. Co się zmieni?

    Kiedy wyniki matur 2021?

    Wyniki matur 2021 – kiedy? Jak i gdzie je sprawdzić? Przedstawiamy ważne informacje dla tysięcy tegorocznych maturzystów.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r. Minister zdrowia podpisał rozporządzenie zapowiedziane w programie Polski Ład. Z jakich badań będzie można skorzystać?

    Polski Ład: nowe miejsca pracy i infrastruktura mają rozwiązać problemy gmin

    Polski Ład to całościowe spojrzenie na problemy powiatów i gmin w całej Polsce. W ramach Polskiego Ładu budowane będą m.in. obiekty sportowe oraz infrastruktura drogowa, energetyczna, internetowa, kolejowa, które przyczynią się do rozwoju gospodarczego i poprawią jakość życia - mówił premier Mateusz Morawiecki.

    Konrad Fijołek prezydentem Rzeszowa - wyniki wyborów

    Konrad Fijołek nowym prezydentem Rzeszowa - znamy już oficjalne wyniki wyborów. Kandydat popierany przez opozycję: PO, Lewicę, PSL i Ruch Polska 2050 wygrał w pierwszej turze. Ile głosów zdobyli poszczególni kandydaci?

    Kurator oświaty - jakie ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Kurator oświaty. Ministerstwo Edukacji i Nauki proponuje rozwiązania wzmacniające rolę kuratora oświaty. Jakie kurator ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Lektury w szkole podstawowej – proponowane zmiany

    Lektury w szkole podstawowej – zmiany. Ministerstwo Edukacji i Nauki przygotowało propozycję zmian w liście lektur szkolnych. Jakie książki zostaną usunięte z wykazu a jakie dodane?

    Lista lektur w liceum i technikum – proponowane zmiany

    Lektury w liceum i technikum – jakie zmiany proponuje Ministerstwo Edukacji i Nauki? Skreślone z wykazu lektur mają być m.in. wiersze Marcina Świetlickiego oraz „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego. Zamiast tego uczniowie mają czytać m.in. dzieła filozoficzne i egzystencjalne Jana Pawła II.

    Dopłaty z gmin za odpady, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody

    Dopłaty z gmin, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody - szykują się spore zmiany w gospodarce odpadami. Co zawiera rządowy projekt zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach?