Kto orzeka o niepełnosprawności?

• Orzekanie o niepełnosprawności
• O niepełnosprawności orzekają dwie instancje
• Rola powiatowych zespołów ds. orzekania niepełnosprawności
• Termin rozpatrzenia wniosku
• Odwołanie od orzeczenia

Orzekanie o niepełnosprawności

Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest formalnym potwierdzeniem, że jest się osobą niepełnosprawną. Na jego podstawie można starać się o różne świadczenia, ulgi i uprawnienia. Pozwala ukierunkować działania osoby niepełnosprawnej bądź jej opiekunów związane z prowadzoną terapią i rehabilitacją. 

O niepełnosprawności orzekają dwie instancje

O niepełnosprawności orzekają powiatowe/miejskie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – pierwsza instancja; wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – druga instancja. Postępowanie orzecznicze, które za zadanie ma ustalić niepełnosprawność bądź też stopień niepełnosprawności – jest zespołowe i dwuinstancyjne. Co to oznacza w praktyce? W posiedzeniu składu orzekającego zespołu powiatowego, jak i wojewódzkiego uczestniczy nie mniej niż dwóch specjalistów – członków zespołu orzekającego, z których co najmniej jeden to lekarz sprawujący ponadto funkcję przewodniczącego składu orzekającego. Drugim członkiem składu orzekającego może być m.in. pedagog, psycholog czy pracownik socjalny. 

Rola powiatowych zespołów ds. orzekania niepełnosprawności

Orzeczenia wydawane przez powiatowe/miejskie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności dotyczą: niepełnosprawności; stopnia niepełnosprawności oraz wskazań do ulg i uprawnień. Przedmiotowe orzeczenia ustalenia statusu osoby orzeczonej, jako osoba niepełnosprawna, stanowią także podstawę do przyznania ulg, w tym uprawnień na podstawie odrębnych przepisów.

W przypadku ubiegania się o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności zespół powiatowy, w sytuacji zatwierdzenia, że spełnione zostały przesłanki do uzyskania przez wnioskodawcę statusu osoby niepełnosprawnej, wyda orzeczenie o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych bądź odpowiedniego stopnia niepełnosprawności. W przypadku, gdy ustali, że wnioskodawca nie kwalifikuje się do uzyskania statusu osoby niepełnosprawnej wyda orzeczenie o nie zaliczeniu do niepełnosprawności lub nie zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności.

Orzeczenie wydawane jest na wniosek, który złożyć może osoba zainteresowana; przedstawiciel ustawowy osoby zainteresowanej (dotyczy to przede wszystkim dzieci oraz osób ubezwłasnowolnionych); kierownik ośrodka pomocy społecznej, ale za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego.

Wniosek tego typu zainteresowany składa w powiatowym/miejskim zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności właściwym dla swojego miejsca stałego pobytu (zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2012 r. o ewidencji ludności pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania) bądź też właściwym dla miejsca pobytu w przypadku osób: bezdomnych; przebywających poza miejscem stałego pobytu ponad dwa miesiące ze względów zdrowotnych lub rodzinnych; przebywających w zakładach karnych i poprawczych; przebywających w domach pomocy społecznej i ośrodkach wsparcia w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej.

W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności należy dołączyć do wniosku następujące dokumenty: 

• zaświadczenie lekarskie – z opisem stanu zdrowia, wydane przez lekarza, pod którego opieką lekarską znajduje się dziecko - zaświadczenie takie ważne jest miesiąc od daty wydania i w tym czasie należy złożyć wniosek (dotyczy osób ubiegających się o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności); 
• zaświadczenie lekarskie – z opisem stanu zdrowia, rozpoznanie choroby zasadniczej oraz chorób współistniejących potwierdzone aktualnymi wynikami badań diagnostycznych, wydane przez lekarza, pod którego opieką lekarską znajduje się osoba zainteresowana - zaświadczenie takie ważne jest miesiąc od daty wydania i w tym czasie należy złożyć wniosek (dotyczy osób ubiegających się o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności); 
• dokumentację medyczną (m.in. karty informacyjne leczenia szpitalnego, dokumentację medyczną z przebiegu leczenia ambulatoryjnego); 
• inne dokumenty mające wpływ na ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. 

W przypadku wydania orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień, jest to: 

• dokumentacja medyczna (m.in. karty informacyjne leczenia szpitalnego, dokumentację medyczną z przebiegu leczenia ambulatoryjnego); 
• orzeczenie o inwalidztwie bądź niezdolności do pracy; 
• inne dokumenty mające wpływ na ustalenie wskazań do ulg i uprawnień. 

Należy pamiętać, że osoba, która składa wniosek o wydanie orzeczenia o wskazaniach do ulg oraz uprawnień nie musi dołączać zaświadczenia o stanie zdrowia. Jego rolę stanowi wydany przez organ rentowy orzeczenie o inwalidztwie lub niezdolności do pracy. 

W przypadku, gdy dołączona do wniosku dokumentacja okaże się niewystarczająca do wydania orzeczenia bądź też wskazaniach do ulg i uprawnień, przewodniczący powiatowego zespołu powiadamia na piśmie osobę zainteresowaną lub przedstawiciela ustawowego o konieczności uzupełnienia dokumentacji i podaje termin z pouczeniem, że nieuzupełnienie dokumentacji w określonym terminie automatycznie pozostawieni wniosek bez rozpoznania. Do czasu wydania orzeczenia można wycofać wniosek o wydanie orzeczenia bez podania uzasadnienia. 

Termin rozpatrzenia wniosku

Postępowanie toczące się przed zespołem orzekającym jest podporządkowane przepisom kodeksu postępowania administracyjnego – w sprawach nieuregulowanych w przepisach szczególnych – w związku z tym wniosek powinien być rozpatrzony nie później niż w ciągu 1 miesiąca od dnia jego złożenia. W bardziej skomplikowanych sprawach rozpatrzenie wniosku powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od daty jego złożenia. 

O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w wymienionych terminach powiatowy zespół ma obowiązek zawiadomić wnioskodawcę, podając przyczyny zwłoki oraz wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Do terminów nie wliczane są okresy zawieszenia postępowania, a także okresy opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. 

Odwołanie od orzeczenia

Osobie zainteresowanej bądź jej przedstawicielowi ustawowemu przysługuje od orzeczenia powiatowego odwołanie do wojewódzkiego zespołu za pośrednictwem powiatowego zespołu, który orzeczenie wydał w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. W przypadku, gdy powiatowy zespół uzna, że odwołanie zasługuje  na uwzględnienie, wydaje orzeczenie i uchyla lub zmienia w nim zaskarżone orzeczenie. Gdy brak podstaw do zmiany orzeczenia w całości przesyła akta sprawy do wojewódzkiego zespołu. Należy to zrobić w terminie 7 dni od dnia otrzymania odwołania. 

Od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem wojewódzkiego zespołu, który orzeczenie wydał w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia.

Odwołanie nie przysługuje od orzeczeń o wskazaniach do ulg i uprawnień.