Kategorie

W trosce o dziedzictwo narodowe

Anna Wojda
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. wprowadziła nowe formy ochrony zabytków, uregulowała zasady udzielania dotacji na prace konserwatorskie przy zabytkach oraz procedury dotyczące wywozu zabytków poza granice naszego kraju. Nowością jest też możliwość wywłaszczenia zabytku.

Inwestorzy, czyli osoby fizyczne i jednostki organizacyjne zamierzające finansować roboty budowlane przy zabytku nieruchomym wpisanym do rejestru lub objętym ochroną konserwatorską na podstawie ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego muszą pokrywać koszty badań archeologicznych, jeśli ich przeprowadzenie jest niezbędne dla ochrony zabytków. Powody do zmartwień mają również tzw. poszukiwacze skarbów. Poszukiwanie zabytków za pomocą urządzeń elektronicznych wymaga bowiem uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Powinno to zapobiec niszczeniu zabytków archeologicznych.
Kiedy można wywłaszczyć
Poprzednio obowiązująca ustawa, podobnie zresztą jak obecna, przewidywała, że wtedy, gdy zabytek znajduje się w niewłaściwym stanie, wojewódzki konserwator zabytków może nakazać właścicielowi tego zabytku przeprowadzenie niezbędnych prac i robót. Jeśli właściciel nie realizuje nakazu, można przeprowadzić tzw. wykonanie zastępcze. Polega ono na tym, że Skarb Państwa wykłada pieniądze na zrealizowanie prac, a wierzytelność z tytułu zastępczego wykonania prac zabezpiecza hipoteką przymusową na nieruchomości. Nowością jest możliwość umorzenia w całości lub w części albo rozłożenia na raty wierzytelności Skarbu Państwa z tytułu wykonania zastępczego. Następuje to w drodze decyzji wydanej przez wojewodę w porozumieniu z generalnym konserwatorem zabytków. Umorzenie lub rozłożenie na raty wchodzi w grę tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzona nieściągalność wierzytelności albo gdy jej ściągnięcie mogłoby spowodować znaczny uszczerbek dla sytuacji materialnej osoby lub jednostki, na rzecz której miało miejsce wykonanie zastępcze.
Ale na tym nie koniec. Poprzednio w przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku można było dokonać tymczasowego zajęcia, a nawet przejęcia zabytku na rzecz państwa. Wiązało się to jednak z koniecznością zapłacenia odszkodowania. Obecnie ustawa również przewiduje możliwość ustanowienia czasowego zajęcia (zarówno zabytku ruchomego, jak i nieruchomego) oraz przejęcia za odszkodowaniem zabytku ruchomego na rzecz Skarbu Państwa. Nowością jest natomiast możliwość wywłaszczenia przez starostę zabytku nieruchomego na wniosek konserwatora zabytków na rzecz Skarbu Państwa lub gminy właściwej ze względu na miejsce położenia tego zabytku. Przepisy nie przewidują w tym przypadku konieczności wypłaty odszkodowania.
WARTO WIEDZIEĆ
W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia, jeśli nie jest możliwe usunięcie zagrożenia, zabytek może zostać wywłaszczony na rzecz Skarbu Państwa lub gminy bez konieczności zapłaty odszkodowania. Ustawodawca nie sprecyzował, co należy rozumieć przez niemożność usunięcia zagrożenia, a to daje szerokie pole manewru wojewódzkim konserwatorom zabytków.
Dbajmy o wiejskie kurhany
Osoby fizyczne, jednostki samorządu terytorialnego oraz inne jednostki organizacyjne mogą – jeśli są właścicielem lub posiadaczem zabytku wpisanego do rejestru albo posiadają taki zabytek w trwałym zarządzie – ubiegać się o udzielenie dotacji na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku. W ustawie szczegółowo wskazano, na jakie czynności i działania może przysługiwać dotacja. Znalazły się tam m.in. nakłady konieczne na zakup materiałów konserwatorskich i budowlanych niezbędnych do wykonania prac, a więc cegła, cement itp. Oznacza to, że jeśli w naszym posiadaniu znajduje się zabytek, a jego stan wskazuje na konieczność wykonania pilnego remontu, nie należy zwlekać ze złożeniem wniosku o dotację. Ustawodawca postanowił, że dotacji będą mogły udzielać również jednostki samorządu terytorialnego (gmina i powiat), w przypadku gdy istnieje potrzeba podjęcia prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zagrożonym zabytku. Być może zwiększy to zainteresowanie społeczności lokalnych losem i stanem zabytków znajdujących się w ich najbliższym otoczeniu.
Kwoty dotacji, o jakie można się ubiegać, są niemałe. Dotacja może sięgać nawet 100 proc. nakładów koniecznych na wykonanie prac i robót. Dotyczy to jednak tylko takich zabytków, które posiadają wyjątkową wartość historyczną, artystyczną lub naukową albo wymagają przeprowadzenia prac złożonych pod względem technologicznym. W pozostałych przypadkach dotacja może zostać udzielona do wysokości 50 proc. nakładów koniecznych na wykonanie prac konserwatorskich. Los polskich zabytków maluje się zatem optymistycznie. Należy tylko mieć nadzieję, że minister kultury – wydając rozporządzenie dotyczące trybu postępowania z wnioskami o udzielanie dotacji – nie ustanowi zbyt skomplikowanego labiryntu administracyjnego, jaki musiałaby pokonać osoba zainteresowana otrzymaniem dotacji, a tym samym nie zniechęci do ubiegania się o jej otrzymanie.
Przez granicę z Kossakiem pod pachą
Ustawodawca przewidział aż cztery formy pozwoleń na wywóz zabytków. Poza jednorazowym pozwoleniem na czasowy wywóz zabytku za granicę, dopuszczono w uzasadnionych przypadkach możliwość uzyskania wielokrotnego pozwolenia indywidualnego na czasowy wywóz za granicę. Pozwolenie to daje możliwość wielokrotnego wywozu zabytku w ciągu trzech lat. Pozwolenie to może okazać się wybawieniem dla osób i instytucji, które zamierzają wielokrotnie wywozić zbytek za granicę w celach użytkowych. Muzea i instytucje kultury zamierzające wywozić wielokrotnie za granicę swoje zbiory w celach wystawienniczych mogą uzyskać wielokrotne pozwolenie ogólne na wywóz zabytków za granicę. Zmianie, w porównaniu z porzednią ustawą, uległ też katalog przedmiotów i zabytków niewymagających pozwolenia na wywóz. Obecnie pozwolenie nie będzie potrzebne do wywozu m.in. materiałów bibliotecznych powstałych po 31 grudnia 1948 r., ale tylko wtedy, gdy nie ma wątpliwości co do czasu ich powstania.
Pamiętajmy, że warto mieć ze sobą pozwolenie. Jego brak przy przekraczaniu granicy skutkuje bowiem odpowiedzialnością karną, a w skrajnych przypadkach koniecznością spędzenia w więzieniu aż 5 lat.
Słowniczek
Zabyteknieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
Anna Wojda
 
PODSTAWA PRAWNA
• Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. nr 162, poz. 1568).
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    5 maja 2021
    Zakres dat:

    Przecieki na maturze 2021?

    Przecieki na maturze 2021. Pojawiają się liczne informacje, że na maturze z polskiego i z matematyki mogło dojść do przecieku. CKE złożyła zawiadomienie do prokuratury.

    Matura 2021: Czy były przecieki?

    Przecieki matura 2021. Nie milkną głosy, że na egzaminie maturalnym mogło dojść do przecieku. Co na to MEiN i CKE?

    Matura z matematyki 2021 – arkusz, odpowiedzi

    Matura z matematyki 2021 – prezentujemy arkusz CKE i odpowiedzi. Co na maturze 2021? Z jakimi zadaniami musieli się zmierzyć maturzyści?

    Szczepienia uczniów przeciwko COVID-19 w wakacje?

    Szczepienia uczniów przeciwko COVID-19 w wakacje? Minister Edukacji i Nauki Przemysław Czarnek odniósł się do możliwości szczepień na koronawirusa dzieci i młodzieży.

    Powrót do szkół 2021 - harmonogram, rozporządzenie

    Kiedy uczniowie wracają do szkół? W Dzienniku Ustaw ukazało się już rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki. Przedstawiamy harmonogram powrotu do nauki stacjonarnej.

    Matura z polskiego 2021 – arkusz CKE

    Matura 2021 z polskiego - arkusz CKE. Co na maturze 2021? Sprawdź jakie zadania, lektury i tematy rozprawek maturalnych pojawiły się na egzaminie. Pobierz arkusz.

    Matura z polskiego 2021 – tematy rozprawek

    Matura z polskiego 2021 – tematy rozprawek. Jakie lektury pojawiły się na maturze z polskiego 2021? Sprawdź tematy wypracowań.

    Matura 2021 – arkusze CKE, kiedy wyniki

    Matura 2021 – arkusze CKE. Kiedy poznamy zadania z tegorocznych matur oraz wyniki egzaminów?

    Matura 2021 - harmonogram egzaminów

    Matura 2021 - przedstawiamy terminy egzaminów. Matury zaczynają się już 4 maja i potrwają do 20 maja 2021 roku. Sprawdź harmonogram dzień po dniu.

    Matura 2021 – jakie przedmioty najczęściej wybierają maturzyści?

    Matura 2021 - jakie przedmioty na poziomie rozszerzonym najczęściej zdają tegoroczni maturzyści? Co trzeba zdać na maturze?

    Druga dawka szczepienia dla nauczycieli a matury

    Szczepienia nauczycieli - czy druga dawka szczepienia przeciwko COVID-19 zostanie przełożona ze względu na matury?

    Od 1 maja większa dostępność obiektów sportowych. Muzea i galerie otwarte od 4 maja

    Obiekty sportowe, muzea i galerie. Z początkiem maja wchodzą w życie nowe regulacje dotyczące ograniczeń wynikających ze stanu pandemii. Zgodnie z opublikowanym 29 kwietnia rozporządzeniem Rady Ministrów, od soboty, 1 maja, na obiektach sportowych na świeżym powietrzu będzie mogło przebywać jednocześnie do 50 osób. Także od soboty na baseny oraz zamknięte obiekty sportowe mogą wrócić zorganizowane grupy dzieci i młodzieży. 4 maja działalność w reżimie sanitarnym mogą wznowić muzea, galerie sztuki oraz inne instytucje kultury prowadzące działalność wystawienniczą.

    Zmiany w wynagrodzeniach nauczycieli - czy będą powiązane z pensją minimalną?

    Zmiany w wynagrodzeniach nauczycieli - jakie są propozycje Ministerstwa Edukacji i Nauki? Czy wynagrodzenia nauczycieli będą powiązane z pensją minimalną lub średnim wynagrodzeniem? Czy będą podwyżki dla nauczycieli?

    Szczepienie przeciw COVID-19 bez rejestracji w majówkę

    Szczepienie przeciw COVID-19 - zaszczep się w majówkę w Warszawie bez rejestracji. Kto będzie mógł się zaszczepić? Gdzie to zrobić?

    Nowe dowody osobiste - czy są bezpieczniejsze?

    Nowe dowody osobiste zaczną być wydawane od 2 sierpnia 2021 roku. Czy są bezpieczniejsze? Czy rządowa aplikacja mObywatel ochroni nas przed kradzieżą danych osobowych?

    Systemy dla sygnalistów w gminach - badania, problemy

    Jakimi kanałami pracownicy urzędu mogą zgłaszać nieprawidłowości według deklaracji gmin? Czy ankietowane gminy dopuszczają możliwość anonimowego zgłaszania nieprawidłowości?

    Czy studenci wrócą na uczelnię w październiku 2021?

    Czy studenci wrócą na uczelnie w październiku 2021? Ministerstwo Edukacji i Nauki ma przygotowane kilka scenariuszy na naukę w roku akademickim 2021/2022.

    Fundusz Odbudowy - unijne środki dla Polski

    Fundusz Odbudowy - unijne środki dla Polski. Jakie środki dla Polski zakłada unijny budżet na lata 2021-2027? Czym jest Krajowy Plan Odbudowy?

    Szczepienie przeciwko COVID-19 osób w wieku 18-39 lat

    Rejestracja na szczepienie COVID. Od 30 kwietnia e-skierowanie na szczepienie przeciw COVID-19 będą otrzymywać osoby w wieku 39-18 lat.

    Powrót do nauki stacjonarnej w szkołach – maj 2021

    Powrót do szkół nastąpi już po majówce. Najpierw do nauki stacjonarnej wrócą klasy 1-3 szkoły podstawowej, następnie starsi uczniowie. Sprawdź harmonogram powrotu do szkół w maju 2021 roku.

    Odbiór świadectw ukończenia liceum lub technikum 2021

    Odbiór świadectw ukończenia liceum lub technikum 2021. Jak powinno to wyglądać w obecnym roku szkolnym?

    Uproszczona rekrutacja na zagraniczne uczelnie w 2021 r.

    Rekrutacja na studia za granicą - jakie ułatwienia dla polskich studentów przygotowały zagraniczne uczelnie?

    Paszporty covidowe od czerwca 2021 r.?

    Paszport covidowy - czym jest? Od kiedy ma wejść w życie? Czy cyfrowe zaświadczenia o szczepieniu ułatwią wakacyjne podróże w UE?

    Edukacja domowa – dla kogo, jak wygląda?

    Edukacja domowa – czym jest? Jak zacząć? Czy potrzebna jest opinia poradni? Jakie zmiany w nauczaniu domowym wejdą w życie w 2021 r.?

    Rehabilitacja po COVID-19 - co gwarantuje NFZ?

    Rehabilitacja po COVID-19. 26 kwietnia 2021 r. Narodowy Fundusz Zdrowia rozszerzył program rehabilitacji pocovidowej ogłoszony 10 kwietnia br. Teraz pacjenci, którzy przeszli COVID-19, skorzystają z zabiegów rehabilitacyjnych także w gabinecie fizjoterapii, a nawet w domu. Dzięki profesjonalnym i indywidualnym zabiegom fizjoterapeutycznym osoby po chorobie szybciej odzyskają siły i wrócą do codziennych aktywności.