Kategorie

Zamawiający mają pretekst do odstąpienia od umowy

Leszek Mokosa
inforCMS
Inwestorzy - korzystając z uprawnienia, jakie daje im prawo zamówień publicznych - odstępują od umowy, powołując się na brak interesu publicznego w jej wykonaniu.

Artykuł 145 ust. 1 prawa zamówień publicznych (p.z.p.) stanowi, że w razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, zamawiający może, na dowolnym etapie realizacji umowy odstąpić od niej w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o tych okolicznościach. Wykonawca może wówczas żądać wyłącznie wynagrodzenia należnego z tytułu wykonania części umowy. Omawiany tryb odstąpienia od umowy może być i bywa często nadużywany przez inwestorów, dla których brak interesu publicznego stał się wygodnym tłumaczeniem odstąpienia od umowy, której realizacja z różnych przyczyn stała się niewygodna.

Trzy przesłanki występują łącznie

Warunkiem skorzystania z trybu wskazanego w art. 145 ust. 1 p.z.p. jest łączne zaistnienie trzech przesłanek.

Reklama

Pierwsza przesłanka to istotna zmiana okoliczności w porównaniu ze stanem w dniu zawierania umowy powodująca brak interesu publicznego w wykonywaniu umowy. Musi to być zmiana okoliczności, czyli sytuacji zewnętrznej w odniesieniu do zamawiającego. Zmiana ta może być następstwem okoliczności o charakterze faktycznym (np. konieczność przekazania środków na cele likwidacji klęski żywiołowej) albo prawnym (np. uchylenie przepisów nakładających na inwestora obowiązek remontu określonej kategorii dóbr). Nie może to być zatem wyłącznie przesłanka w postaci zmiany zapatrywań zamawiającego na celowość dalszego wykonywania umowy. Nie można dopuścić do przerwania realizacji kontraktu tylko dlatego, że zmienia się polityka inwestycyjna w gminie w bezpośrednim związku ze zmianami w jej organach (wyrok SN z 10 kwietnia 2003 r., III CKN 1320/00). Ewentualne zmiany w obrębie hierarchii zadań inwestycyjnych lub inne zmiany o charakterze preferencyjnym towarzyszące niefrasobliwej polityce inwestycyjnej nie stanowią należytej przesłanki. W szczególności rozmaitych odcinkowych interesów organów zarządzających nie powinno się utożsamiać automatycznie ze zbiorowym interesem publicznym i nie mogą one usprawiedliwiać odstępowania od ogólnej zasady pacta sunt serwanta (R. Szostak, komentarz do art. 145 p.z.p., system LEX.). Ponadto samo określenie istotna wskazuje na zmiany znaczące, a zarazem posiadające szczególny charakter, nie mogą to być zmiany okoliczności objęte zwykłym ryzykiem gospodarczym. Niestety, zarówno literatura, jak i przepisy prawa nie formułują jednolitej definicji interesu publicznego, poprzestając jedynie na wskazywaniu przypadków, które interes publiczny wykluczają. Generalnie niecelowość wykonywania określonej umowy powinna być ustalana w świetle zadań publicznych realizowanych przez wybrane kategorie zamawiających, należy jednak pamiętać, że interes podmiotu zamawiającego nie zawsze jest tożsamy z interesem publicznym. Dyskusyjne jest, czy niezawinione przez inwestora wstrzymanie źródeł finansowania może być utożsamiane z przyczyną wywołującą brak interesu publicznego w dalszej kontynuacji inwestycji.

Druga przesłanka to brak możliwości przewidzenia, czyli nadzwyczajność zmiany okoliczności powodująca, iż profesjonalnemu podmiotowi występującemu w charakterze zamawiającego nie można postawić zarzutu nienależytej oceny sytuacji w chwili zawierania umowy. Brak możliwości przewidywania to nie tylko obiektywna absolutna nieprzewidywalność określonej kategorii zdarzeń, lecz głównie następstw tych zdarzeń dla umowy o zamówienie publiczne, dlatego też faktyczna możność przewidywania winna być analizowana z punktu widzenia aktów staranności wymaganej od profesjonalnego uczestnika obrotu prawnego.

Trzecia przesłanka to dokonanie odstąpienia w okresie 30 dni od dnia powzięcia wiadomości, przy czym przez dzień powzięcia wiadomości należy także rozumieć dzień, w którym zamawiający przy zachowaniu należytej staranności winien powziąć wiadomość o zmianie okoliczności. Termin ten jest terminem zawitym.

Konsekwencje trybu odstąpienia

Reklama

Trzeba wskazać, iż omawiany tryb charakteryzuje się wyjątkową asymetrią praw i obowiązków stron umowy przemawiającą na korzyść zamawiającego. Tryb ten stanowi zasadnicze odstępstwo od generalnej zasady kodeksu cywilnego, która uzależnia uprawnienie do odstąpienia przez jedną ze stron umowy od faktu jej niewykonania lub nienależytego wykonania przez kontrahenta. Skorzystanie z prawa odstąpienia przysługuje tylko zamawiającemu oraz nie podlega ścieżce odwoławczej wymienionej w art. 180-198 p.z.p., bowiem dotyczy ona wcześniejszych faz postępowania. Ponadto zamawiający wyposażony został w atrybut samodzielnej oceny - bez konieczności szczegółowego uzasadniania tego wykonawcy - czy w danej sytuacji faktycznie występuje brak interesu publicznego. Oczywiście trudno zanegować fakt, iż preferencje dla zamawiającego w pewnym zakresie uzasadnia fakt, iż to on jest podmiotem realizującym zadania publiczne, a zatem do jego zadań należy także ochrona interesu publicznego przed ponoszeniem wydatków na zbędne inwestycje. Jednakże skala preferencji sprawia, iż mamy do czynienia z bardzo poważnym odstępstwem od elementarnej z punktu widzenia prawa cywilnego zasady równoprawności stron umowy. Wykonawcy w takich sytuacjach powinni samodzielnie podjąć próbę badania zasadności odstąpienia oraz domagać się od zamawiającego przynajmniej podstawowego uzasadnienia, dlaczego uznał niecelowość dalszego wykonywania umowy.

Fakt, iż przepisy ustawy nie nakładają obowiązku szczegółowego uzasadnienia, nie oznacza, iż nie powinno to stać się dobrą praktyką podmiotów gospodarujących środkami publicznymi. W przypadku gdy wykonawca wykaże, iż odstąpienia dokonano, łamiąc art. 145 p.z.p., przysługuje mu prawo domagania się dalszej realizacji umowy przez zamawiającego, będące konsekwencją uznania odstąpienia za nieskuteczne. Prawo to może być dochodzone w trybie art. 189 kodeksu postępowania cywilnego. Niezależnie od tego, w razie uznania skuteczności odstąpienia wykonawcy służy roszczenie o naprawienie szkody zgodnie z art. 471 kodeksu cywilnego. Należy także wspomnieć o możliwości złożenia wniosku do prezesa Urzędu Zamówień Publicznych o wszczęcie kontroli legalności odstąpienia rozumianego jako zmiana w umowie dokonana wbrew przepisom ustawy - art. 200 ust. 1 pkt 4 prawa zamówień - co skutkuje nałożeniem na zamawiającego kary pieniężnej. Nadto prezes Urzędu może, zgodnie z art. 146 ust. 2 pkt 3 p.z.p., wystąpić o stwierdzenie nieważności zmian umowy dokonanych z naruszeniem art. 144 ust. 1.

Inne przypadki odstąpienia

Artykuł 145 p.z.p. normuje szczególny tryb odstąpienia od zamówienia publicznego przez inwestora, co nie wyklucza możliwości odstąpienia wynikających z kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu wyroku z 10 kwietnia 2003 r., III CKN 1320/00, OSNC 2004 nr 7-8, poz. 12 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że odstąpienie od umowy w sprawie zamówienia publicznego należy badać w płaszczyźnie przesłanek wskazanych w k.c. z wyjątkiem odstąpienia w trybie art. 77 (...) Ponieważ obecnie obowiązujące przepisy prawa zamówień wyrażają identyczną normę (...) pogląd Sądu Najwyższego zachowuje pełną aktualność (W. Dzierżanowski, J. Jeżykowski, M. Stachowiak komentarz do art. 145 p.z.p. system LEX 2007).

PRZYKŁAD

BRAK PIENIĘDZY NA REALIZACJĘ INWESTYCJI

W przypadku niemożności świadczenia Sąd Najwyższy wskazał, iż brak pieniędzy na realizację rozpoczętej inwestycji nie może być kwalifikowany w kategoriach niemożności świadczenia w rozumieniu art. 493 k.c. Przejściowy z natury brak środków kwalifikować można co najwyżej jako tzw. zły stan majątkowy, którego nie wolno jednak utożsamiać nie tylko z niemożliwością świadczenia, ale nawet z niewypłacalnością dłużnika (III CKN 1320/00). Wyrok ten wskazuje, iż inwestor, powołując się na wstrzymanie środków, powinien czynić to z najwyższą ostrożnością, a nadto wykazać, że wstrzymanie to ma nieodwołalny charakter, co w sposób oczywisty rzutuje na politykę inwestycyjną, której elementem jest realizowana umowa.

LESZEK MOKOSA

główny specjalista do spraw prawnohandlowych Mostostal Warszawa

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

Art. 145 ust. 1 ustawy z 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 164, poz. 1163 ze zm.).

Art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

 

Źródło: GP
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    24 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Nowe limity osób na koncertach i wydarzeniach sportowych od 26 czerwca 2021 r.

    Limity na koncertach i wydarzeniach sportowych będą większe od 26 czerwca 2021 roku. Ile osób będzie mogło wejść na widownię?

    CEEB – obowiązek składania deklaracji od 1 lipca 2021 r.

    CEEB – obowiązek składania deklaracji od 1 lipca 2021 r. Czym jest deklaracja źródeł ciepła? Kogo dotyczy deklaracja? Jak można złożyć deklarację? Jakie są obowiązki gmin związane z Centralną Ewidencją Emisyjności Budynków?

    Akademie praktyczne – nowa kategoria uczelni zawodowych

    Akademie praktyczne – nowa kategoria uczelni zawodowych. Jak będą funkcjonować?

    Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021–2025

    Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021–2025. Ponad miliard złotych zostanie przeznaczonych w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa (NPRCz) 2.0 na różne formy wsparcia i promocji czytelnictwa w Polsce.

    Wnioski paszportowe od 26 czerwca można składać w soboty

    Wnioski paszportowe - w związku ze zwiększonym zainteresowaniem sprawami paszportowymi, MSWiA przekazało wojewodom dyspozycję wydłużenia godzin pracy urzędów wojewódzkich. Wnioski paszportowe będzie można składać także w soboty, natomiast w dni powszednie obsługa będzie się odbywać w wydłużonych godzinach.

    Remont mieszkania spółdzielczego

    Remont mieszkania spółdzielczego. Spółdzielnia pozostaje właścicielem mieszkań użytkowanych na podstawie własnościowego i lokatorskiego prawa spółdzielczego. Warto wyjaśnić, czy remont takich lokali może być problematyczny.

    Kiedy wyniki egzaminu ósmoklasisty 2021?

    Wyniki egzaminu ósmoklasisty 2021 – kiedy? Gdzie i jak sprawdzić wyniki egzaminu ósmoklasisty? Przedstawiamy ważne informacje dla uczniów kończących w tym roku szkołę podstawową.

    Unijny Certyfikat COVID - jak pobrać na telefon?

    Unijny Certyfikat COVID - tzw. paszport covidowy (szczepionkowy) od dziś jest już dostępny w aplikacji mObywatel i można go pobrać na telefon komórkowy. Jak pobrać paszport covidowy?

    Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych dla samorządów

    Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych. Rusza nowy rządowy program, który zapewni pieniądze na inwestycje dla samorządów. Na co i na jakich zasadach będzie można otrzymać dofinansowanie?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające w szkole - dla kogo, na jakich zasadach?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające w szkole - dla kogo, na jakich zasadach? Czy mogą być one prowadzone w formie zdalnej? Z jakich przedmiotów organizuje się zajęcia wspomagające? Jak poinformować o nich rodziców? Jak prawidłowo wyliczyć przysługującą szkole liczbę zajęć wspomagających? Ministerstwo Edukacji i Nauki odpowiada na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące dodatkowych lekcji po powrocie do szkół.

    Zmiany w programie Aktywna tablica 2020-2024

    Aktywna tablica 2020-2024 - zmiany. Proponowane nowe rozwiązania dotyczą m.in. wprowadzenia nowego rodzaju sprzętu, który będzie można zakupić w ramach programu i rozszerzenia na kolejne lata (2021-2024) możliwości zakupu laptopów wraz ze sprzętem umożliwiającym przetwarzanie wizerunku i głosu. Trwają konsultacje społeczne, opinie można przesyłać do 9 lipca 2021 r.

    Do kiedy Spis Powszechny?

    Spis Powszechny – do kiedy trwa? Do kiedy można się spisać przez Internet? Czy każdy domownik musi się spisać osobno? Jakie kary grożą za brak udziału w spisie ludności i mieszkań w 2021 roku?

    Nieskuteczność systemów Compliance, systemów Whistleblowingu lub ochrony danych osobowych - przyczyny

    Nieskuteczność systemów. Czy da się zlikwidować ryzyko compliance lub ryzyko naruszenia danych osobowych? Jakie są powody pozorności lub nieskuteczności systemów?

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich. Dzięki wsparciu NFOŚiGW, w wysokości prawie 40 mln zł, autobusy elektryczne będą woziły dzieci do szkół w kolejnych 16 gminach.

    Czyste Powietrze - zmiany w programie, koniec dotacji na piece węglowe

    Czyste Powietrze - co się zmieni w programie? Do kiedy można jeszcze uzyskać dotację na piece węglowe?

    Pakiet psychologiczny – rekomendacje dla uczelni dotyczące pomocy studentom

    Pakiet psychologiczny. Na podstawie przekazanych przez uczelnie informacji na temat udzielanego w okresie epidemii wsparcia studentom, Ministerstwo Edukacji i Nauki opracowało poniższe zalecenia w zakresie zwiększenia pomocy psychologicznej.

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021. Nauczyciel to zawód często oceniany. Ale czy doceniany? W raporcie zbadano, co myślą o nauczycielach rodzice, uczniowie, a także oni sami o swojej pracy.

    Domowa Opieka Medyczna - Pulsoksymetr i PulsoCare

    Domowa Opieka Medyczna to program mający na celu zdalne monitorowanie stanu zdrowia Pacjentów. Program wykorzystuje pulsoksymetr jako narzędzie diagnostyczne i aplikację PulsoCare do przekazywania i monitoringu danych.

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła. W jakim terminie gmina powinna wprowadzić dane do ewidencji? Ile czasu ma urzędnik na wprowadzenie danych z deklaracji do systemu? Czy każdy pracownik urzędu może wprowadzać dane do CEEB? Czy przewidziano finansowanie dla gmin?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, deklaracja

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, jak złożyć deklarację źródeł ciepła? Przedstawiamy najważniejsze informacje o nowym obowiązku, który będzie spoczywał na właścicielach i zarządcach budynków.

    CEEB - jakie kary za brak zgłoszenia do ewidencji źródeł ciepła?

    CEEB - Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków rusza już 1 lipca 2021 roku. Oznacza to nowy obowiązek dla milionów Polaków, którzy będą musieli zgłosić, czym ogrzewają swoje domy. Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach - NFZ przyjmuje wnioski

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach. Oddziały Wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia przyjmują od wtorku wnioski od aptek, które chcą przystąpić do Narodowego Programu Szczepień przeciw COVID-19. Nabór jest otwarty i ciągły, nie ma konkretnej daty jego zakończenia.

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć?

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć? Już ponad 3 miliony Polaków korzysta z naszej aplikacji mObywatel, czyli cyfrowego portfela na dokumenty. Wkrótce trafi do niej Unijny Certyfikat COVID.

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały. 17 czerwca 2021 roku wejdą ważne zmiany dotyczące profilu zaufanego, szczególnie jego tymczasowej wersji. Co się zmieni?

    Kiedy wyniki matur 2021?

    Wyniki matur 2021 – kiedy? Jak i gdzie je sprawdzić? Przedstawiamy ważne informacje dla tysięcy tegorocznych maturzystów.