Właściwość organów administracji publicznej

Organ administracji publicznej zmuszony jest do przestrzegania swojej właściwości. Ten obowiązek wyznacza art. 19 k.p.a. Orzecznictwo określa przepisy o właściwości jako bezwzględnie obowiązujące m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 12 lipca 1994 r. (II SA 781/93).

Należy zaznaczyć, że do przestrzegania swojej właściwości organ zobligowany jest przez cały czas trwania postępowania. Gdy postępowanie zostanie zainicjowane na wniosek strony, organ, do którego wniesiono podanie, jest zobowiązany do zbadania czy jest właściwy do załatwienia danej sprawy.

Co gdy organ okaże się niewłaściwy

W przypadku gdy okaże się, że organ, do którego wniesiono podanie jest niewłaściwy do załatwienia danego typu sprawy, ma on obowiązek do przekazania sprawy organowi właściwemu niezależnie od tego czy postępowanie zostało zainicjowane na wniosek strony czy z urzędu. Należy poinformować tym fakcie strony. Zawiadomienie powinno zawierać uzasadnienie organu wyjaśniające dlaczego organ uznał, że nie jest kompetentny by załatwić daną sprawę.

Zobacz również: Finanse

Obowiązek przestrzegania właściwości jest tak istotny ponieważ wydanie decyzji przez organ niewłaściwy może być podstawą do stwierdzenia jej nieważności.

Podobnie jest w przypadku gdy podanie dotyczy kilku różnych spraw podlegających załatwieniu przez inne podmioty. Organ administracji publicznej informuje stronę, że jest właściwy tylko w danym zakresie oraz, że konieczne jest wniesienie podania do innego organu.

Jeżeli podanie wniesiono do niewłaściwego organu i nie można ustalić na podstawie dostępnych danych, który organ jest właściwy lub okaże się, że właściwy jest sąd powszechny, to wydaje się postanowienie o zwrocie podania. Na to postanowienie przysługuje zażalenie.

Rodzaje właściwości

Przepisy prawa administracyjnego wymieniają następujące rodzaje właściwości:

a) właściwość rzeczowa - upoważnienie określonego organu do załatwiania danej kategorii spraw;

b) właściwość miejscowa - zdolność organu do wypełniania swojej właściwości rzeczowej na określonym obszarze. Właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się:

• w sprawach dotyczących nieruchomości- według miejsca jej położenia;
• w sprawach dotyczących zakładu pracy - według miejsca gdzie zakład pracy był, jest lub będzie prowadzony;
• w innych sprawach- według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju. Gdy nie ma miejsca zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju miejsca zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraj.
• Według art. 21 § 2 Jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany powyżej, sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania, albo w razie braku ustalenia takiego miejsca - do organu właściwego dla obszaru dzielnicy Śródmieście w m.st. Warszawie.

c) właściwość instancyjna - określa czy organ jest właściwy rzeczowo w I instancji czy w II instancji jako organ odwoławczy.

Spory o właściwość

Może się pojawić sytuacja, w której żaden z organów nie uzna się za kompetentny do załatwienia danej sprawy lub kilka organów będzie się uważało za właściwe. Tego rodzaju spory rozstrzygają:

• między organami jednostek samorządu terytorialnego- wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu - sąd administracyjny,
• między kierownikami służb, inspekcji i straży administracji zespolonej tego samego powiatu, działających w imieniu własnym lub w imieniu starosty - starosta,
• między organami administracji zespolonej w jednym województwie nie wymienionymi wyżej - wojewoda,
• między organami jednostek samorządu terytorialnego w różnych województwach w sprawach należących do zadań z zakresu administracji rządowej - minister właściwy do spraw administracji publicznej,
• między wojewodami oraz organami administracji zespolonej w różnych województwach -minister właściwy do spraw administracji publicznej,
• między wojewodą a organami administracji niezespolonej - minister właściwy do spraw administracji publicznej po porozumieniu z organem sprawującym nadzór nad organem pozostającym w sporze z wojewodą,
• między organami administracji publicznej innymi niż wymienione w pkt. 1-4, 6 i 7 - wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu - minister właściwy do spraw administracji publicznej,
• między organami administracji publicznej, gdy jednym z nich jest minister - Prezes Rady Ministrów.
• Spory kompetencyjne między organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej rozstrzyga sąd administracyjny.

Z wnioskiem o rozpatrzenie sporu przez sąd administracyjny może wystąpić strona, organ jednostki samorządu terytorialnego lub inny organ administracji publicznej pozostający w sporze, minister właściwy do spraw administracji publicznej ,minister właściwy do spraw sprawiedliwości, Prokurator Generalny oraz Rzecznik Praw Obywatelskich.

Według art. 23 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia sporu o właściwość organ administracji publicznej, na którego obszarze wynikła sprawa, podejmuje tylko czynności niecierpiące zwłoki ze względu na interes społeczny lub słuszny interes obywateli i zawiadamia o tym organ właściwy do rozstrzygnięcia sporu.

Opracowano na podstawie:

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 12 lipca 1994 r. (II SA 781/93).

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168 z późn. zm.)