Kategorie

Jakie czynniki wpływają na zrównoważony rozwój miast

Wioletta Kępka
Miasto/ Fot. Fotolia
Idea zrównoważonego rozwoju jest priorytetem w polityce unijnej i staje się coraz bardziej istotna w polityce krajowej. Ranking o zrównoważonym rozwoju miast pokazał, jak dużo jeszcze polskie miasta mają w tym zakresie do zrobienia.

3 czerwca br. w Centrum Nauki Kopernik ogłoszono ranking zrównoważonego rozwoju 66 polskich miast na prawach powiatu (dalej: ranking). Został on opracowany przez Politykę Insight na zamówienie Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana i Fundacji Konrada Adenauera w Polsce. Ranking uwzględnia cztery wymiary zrównoważonego rozwoju, czyli gospodarkę, społeczeństwo, środowisko i politykę. To one decydują o jakości życia w miastach.

Zrównoważony rozwój

Reklama

Zrównoważony rozwój odpowiada na pytanie, „jak poprawiać jakość życia w miastach, pamiętając przy tym o ograniczonej ilości zasobów naturalnych i o przyszłych pokoleniach? Jak mądrze korzystać ze środowiska naturalnego, by stwarzać warunki do rozwoju społeczno-gospodarczego?”. Autorzy rankingu przypominają, że miasta, które gromadzą ponad 70% mieszkańców Europy, zużywają 80% energii oraz są odpowiedzialne za 80% emisji CO2. Dlatego są dobrym adresatem tych pytań.

– Zrównoważony rozwój jest odpowiedzią na inny wskaźnik, czyli wzrost gospodarczy. Sprowadza się do tego, że podnosimy poziom dobrobytu dla obecnych pokoleń, ale nie zapominamy o przyszłych – przypomina Piotr Arak, starszy analityk ds. społecznych w Polityka Insight i współautor rankingu. – Dlatego należy pamiętać, że efekty decyzji podejmowanych dziś będą widoczne za 10, 20 czy 50 lat. A ich konsekwencje będą ponosić przyszłe pokolenia. Bo w zrównoważonym rozwoju chodzi o przyszłość.

Kwestia zrównoważonego rozwoju nie sprowadza się wyłącznie do odpowiedniej polityki prowadzonej przez władze na każdym szczeblu. – Za zrównoważony rozwój miast odpowiadają także mieszkańcy, a nie sami włodarze miast – twierdzi Piotr Arak.

Jednym z najważniejszych problemów związanych ze zrównoważonym rozwojem jest zarządzanie energią. To zasadnicza sprawa z punktu widzenia jakości życia obecnych i przyszłych mieszkańców.

– Energia jest krwiobiegiem gospodarki. Myśmy się przyzwyczaili, że składa się on z ropy, prądu, gazu. Że te paliwa są dostępne. Jednak temu krwiobiegowi towarzyszą inne sektory. W Ministerstwie Energii prowadzimy badania, jak otworzyć energię na inne sektory, np. odpadowy czy teleinformatyczny – informuje wiceminister energii Michał Kurtyka. – Perspektywiczna dla Polski jest kwestia połączenia energetyki z transportem, czyli postawienie na transport elektryczny.

Cztery wymiary zrównoważonego rozwoju:

1. Środowisko

2. Gospodarka

3. Społeczeństwo

4. Polityka

Jak wskazał wiceminister, transport elektryczny jest przyszłością całego świata i np. w Chinach jeździ już ponad pół mln takich samochodów.

– Około 60% zanieczyszczeń w centrach dużych miast pochodzi z transportu. Rozwiązaniem tego problemu jest otwartość w myśleniu o zrównoważonym rozwoju w kontekście równych sektorów i ich synergii – uważa Michał Kurtyka. – Jeżeli myślimy o zrównoważonym rozwoju miast, to musimy myśleć też o kogeneracji. Szukajmy więc tego, co może być odpadem w jednym sektorze, a źródłem energii w drugim. Tym właśnie jest miejska kogeneracja.

Polityka miejska

Zrównoważony rozwój to nie tylko energia. To cały szereg działań zarówno lokalnych, jak i na poziomie centralnym. Te ostatnie określa Krajowa Polityka Miejska (KPM), która została przyjęta 20 października 2015 r.

– Krajowa Polityka Miejska to nie tylko dokument rządowy. Ma ona służyć nam wszystkim. Wątki zawarte w KPM znajdują się także w tzw. Planie Morawieckiego. Chcemy też, by pojawiły się w strategii zrównoważonego rozwoju – informuje wiceminister rozwoju Paweł Chorąży.

Polecamy produkt: Gazeta Samorządu i Administracji


Reklama

Krajowa Polityka Miejska określa planowane działania rządu dotyczące miast oraz uwzględnia cele i kierunki określone w średniookresowej strategii rozwoju kraju i krajowej strategii rozwoju regionalnego. Wskazuje też, w jaki sposób poszczególne polityki realizowane przez różne resorty i instytucje rządowe powinny być dopasowywane i kierunkowane do zróżnicowanych potrzeb polskich miast, od największych po najmniejsze. Równocześnie polityki publiczne powinny umożliwiać jak najlepsze wykorzystanie unikalnych potencjałów i przewag konkurencyjnych poszczególnych miast dla zapewnienia zrównoważonego rozwoju, a przez to – co w polityce miejskiej najważniejsze – dla poprawy jakości życia mieszkańców miast.

– KPM wymaga współpracy, tym bardziej że istnieje pewien konsensus wokół jej zapisów – przekonuje Paweł Chorąży. – Obecny rząd bardzo duży nacisk kładzie na rozwój miast średnich i małych. Takich, które mają ograniczone możliwości finansowe. Wsparcie tych jednostek wymaga współpracy i przykładów modelowych. Takim przykładem może być rewitalizacja Łodzi.

Jednym z istotnych tematów związanych z polityką miejską, które mają m.in. ogromny wpływ na kwestie zrównoważonego rozwoju, jest zarządzanie miastami. Nie może ono mieć wyłącznie charakteru pionowego, a decyzje nie mogą być podejmowane wyłącznie na poziomie władzy. Zrównoważony rozwój wymaga bowiem zarządzania partycypacyjnego.

– Zasada wielopoziomowego zarządzania polega na włączeniu różnych aktorów z poziomu centralnego, regionalnego i lokalnego. I nie chodzi tylko o aktorów instytucjonalnych, ale również mieszkańców czy ruchy miejskie – tłumaczy Paweł Chorąży. Powoli świadomość ta przenika także do rządzących różnych szczebli. – Jesteśmy w przededniu zaproponowania w strategii zrównoważonego rozwoju pewnych nowych rozwiązań w tym zakresie – przekonuje Paweł Chorąży.

Założenia rankingu

Wszystkie te kwestie widać na przykładzie 66 polskich miast na prawach powiatu, które zostały zbadane na potrzeby rankingu i które realizują strategię zrównoważonego rozwoju. Przy czym, „nie chodzi tylko o dokument przygotowany przez lokalny samorząd, ale realne działania, które podnoszą jakość życia i nie przenoszą jednocześnie kosztów na kolejne pokolenia”. Jakość tych działań została opisana za pomocą wskaźnika zrównoważonych miast.

Jak przypominają autorzy rankingu, głównym ośrodkiem badań nad lokalnymi wskaźnikami zrównoważonego rozwoju jest w Polsce Katedra Zarządzania Jakością i Środowiskiem Wydziału Gospodarki Regionalnej i Turystyki Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, a jednym z głównych ekspertów w tym zakresie jest związany z nią prof. Tadeusz Borys. Profesor Borys wyróżnia trzy najważniejsze cechy zrównoważonego rozwoju. Są to:

1) rozwój samopodtrzymujący się – który podtrzymuje możliwości (umożliwia) zaspokojenia potrzeb obecnego i przyszłych pokoleń,

2) rozwój zrównoważony – który właściwie kształtuje proporcje między poszczególnymi ładami ważnymi dla rozwoju, czyli ładem gospodarczym, społecznym i środowiskowym,

3) rozwój trwały – który realizuje cechę trwałości wobec istniejących kapitałów.

Jak napisano w raporcie z badań przeprowadzonych na potrzeby rankingu „Europolis. Zrównoważony rozwój miast” autorstwa Piotra Araka i Marty Kusterki-Jefmańskiej (dalej: raport), prof. Tadeusz Borys „proponuje podejście badawcze bazujące na liście wskaźników uszeregowanych według czterech ładów”, czyli środowiskowo-przestrzennego, gospodarczego, społecznego oraz instytucjonalno-politycznego. Przy opracowaniu rankingu wykorzystano to podejście, „modyfikując nazewnictwo, a także autorsko dobierając wskaźniki”.

W przypadku wymiaru środowiskowego wzięto pod uwagę zmiany klimatu, energetykę na poziomie lokalnym, ochronę powietrza, gospodarkę odpadami oraz użytkowanie gruntów i bioróżnorodność. W wymiarze gospodarczym badano kwestie związane z rozwojem gospodarczym, zatrudnieniem i transportem. Natomiast w kontekście wymiaru społecznego brano pod uwagę zmiany demograficzne, zachowanie odpowiedniego poziomu dochodu dla osób starszych, zdrowie publiczne, czynniki warunkujące zdrowie, ubóstwo i warunki życia, edukację, dostęp do rynku pracy, przestępczość, wypadki drogowe, wzorce konsumpcji oraz kapitał społeczny. W ładzie politycznym znalazły się wskaźniki związane z otwartością i uczestnictwem w życiu publicznym, instrumentami ekonomicznymi samorządów, a także związane z poparciem lokalnego lidera i popularnością e-administracji. Łącznie do zdobycia było 1000 możliwych punktów. Lider rankingu zdobył ich 524.

Wyniki rankingu

Prezentując wyniki zestawienia, autorzy rankingu przestrzegali przed zbyt dosłownym odbieraniem jego wyników. Przede wszystkim dlatego, że porównywano miasta o całkowicie innym potencjale i możliwościach rozwojowych.

– Ranking to pewne zdjęcie. Obrazek. To wstęp do rozmowy, dyskusji o przyszłości. Może ten będzie wskazówką dla miast, jak działać na rzecz zrównoważonego rozwoju – twierdzi Marcin Zaborowski, prezes Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana.

Liderem rankingu zrównoważonego rozwoju została Warszawa. O jej pozycji zdecydowała nie tylko, jak by się mogło wydawać, gospodarka, ale również kwestie społeczne i udział mieszkańców w zarządzaniu miastem, w którym stolica uplasowała się bardzo wysoko.

– To miasto tworzy relacje międzyludzkie. A dobrze zbudowane, rozplanowane miasta wpływają na budowę międzyludzkich więzi – uważa Michał Olszewski, wiceprezydent Warszawy. – 94% warszawiaków jest zadowolonych z życia w mieście. Oczywiście, mieszkańcy zdają sobie sprawę z istniejących braków czy problemów, ale zadowolenie bierze się przede wszystkim z poczucia bezpieczeństwa, z zaufania do innych. Poczucie dużej jakości życia nie bierze się więc wyłącznie z dostępu do dobrej infrastruktury czy usług publicznych, ale z poczucia wpływu na swoje miasto.

Drugie miejsce zajął Sopot, który stracił do lidera jedynie 2,4 pkt. Jak napisano w raporcie, „nadmorska mekka dla turystów ma także rozwiniętą gospodarkę, zapewnia dobre warunki życia i podobnie jak Warszawa nie gwarantuje wysokiej jakości środowiska naturalnego”.

Na trzecim miejscu uplasowała się Bielsko-Biała (9,2 pkt mniej niż Warszawa). Miasto wyróżnia się silną polityką lokalną i rozwojem e-usług, a warunki życia i stan środowiska należą do najlepszych w Polsce.

Czwarte miejsce w rankingu zrównoważonego rozwoju przypadło stolicy Pomorza. Gdańsk wyróżniał się jakością środowiska, rozwojem gospodarczym oraz lokalna polityką.

Na kolejnych miejscach uplasowały się Kraków (którego głównym problemem jest zanieczyszczone powietrze), Poznań, Koszalin, Wrocław, Bydgoszcz, Gdynia, Tychy, Zielona Góra, Świnoujście, Toruń, Zamość, Olsztyn, Białystok, Gliwice, Katowice i Rzeszów.

Zobacz również: Miasta w mediach społecznościowych


Zrównoważony rozwój tworzą mieszkańcy, a nie infrastruktura.

Dystans między liderem a ostatnim miastem w rankingu wyniósł niecałe 200 pkt. A jak już wspomniano, najlepszy wynik wyniósł jedynie połowę możliwych do zdobycia punktów. To pokazuje, jak dużo jeszcze polskie miasta mają do zrobienia w kwestii równoważonego rozwoju. Zapewne jest to najważniejsze wyzwanie stojące przed władzami i mieszkańcami na najbliższe lata. Piętą achillesową polskich miast, i to nie tylko miast na prawach powiatu, jest zwłaszcza jakość środowiska naturalnego, w tym jakość powietrza. Wydaje się, że od rozwiązania tego problemu będzie zależeć powodzenie we wdrażaniu zrównoważonego rozwoju. Można w tym zakresie sięgać do doświadczeń innych, zarówno polskich, jak i zagranicznych. Jednak zawsze strategia postępowania musi uwzględniać lokalne warunki.

– Pogodzenie zrównoważonego rozwoju z nowoczesnością nie polega więc na bezrefleksyjnym kopiowaniu innych. Trzeba znaleźć swoją własną drogę – podsumował wyniki rankingu Michał Olszewski.

Pełną treść raportu o zrównoważonym rozwoju miast można znaleźć na stronie www.schuman.pl/pl/publikacje/europolis/europolis-zrownowazony-rozwoj-miast/download.

10 elementów Krajowej Polityki Miejskiej

Krajowa Polityka Miejska koncentruje się na najistotniejszych obszarach funkcjonowania miasta, które podzielono na dziesięć wzajemnie przenikających się wątków tematycznych:

1) kształtowanie przestrzeni,

2) partycypacja publiczna,

3) transport i mobilność miejska,

4) niskoemisyjność i efektywność energetyczna,

5) rewitalizacja,

6) polityka inwestycyjna,

7) rozwój gospodarczy,

8) ochrona środowiska i adaptacja do zmian klimatu,

9) demografia,

10) zarządzanie obszarami miejskimi.

WIOLETTA KĘPKA

dziennikarka specjalizująca się w tematyce samorządowej

Polecamy serwis: Rozwój i promocja

Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    10 maja 2021
    Zakres dat:

    Limit osób w autobusach, tramwajach i pociągach od 15 maja 2021 r.

    Limit osób w autobusach, tramwajach i pociągach zwiększy się od 15 maja 2021 r. Czy będzie trzeba nosić maseczki? Rząd luzuje obostrzenia związane z pandemią koronawirusa, także te dotyczące przemieszczania się i transportu publicznego.

    Compliance. Jak wygląda wdrażanie systemów dla sygnalistów w gminach?

    W jaki sposób zgłaszane były w ostatnich lata nieprawidłowości w gminach? Kto obsługuje informacje o nieprawidłowościach w urzędach? Ile zgłoszeń o nieprawidłowościach zostało zweryfikowanych pozytywnie? Przedstawiamy raport z badań.

    Matura 2021 – angielski rozszerzony [ARKUSZ]

    Matura 2021 angielski rozszerzony – publikujemy arkusz CKE. Jakie tematy wypracowań mieli do wyboru maturzyści? Sprawdź.

    Aktywna tablica 2021 - zmiany w programie

    Aktywna tablica 2021 - zmiany. Ministerstwo Edukacji i Nauki poinformowało o zmianie wzoru wniosku oraz terminu składania wniosku w programie Aktywna tablica.

    Matura z angielskiego 2021 [ARKUSZ CKE]

    Matura z angielskiego 2021 – arkusz CKE. Czy matura podstawowa z angielskiego był trudna? Pobierz arkusz i sprawdź.

    Przecieki na maturze 2021?

    Przecieki na maturze 2021. Pojawiają się liczne informacje, że na maturze z polskiego i z matematyki mogło dojść do przecieku. CKE złożyła zawiadomienie do prokuratury.

    Matura 2021: Czy były przecieki?

    Przecieki matura 2021. Nie milkną głosy, że na egzaminie maturalnym mogło dojść do przecieku. Co na to MEiN i CKE?

    Matura z matematyki 2021 – arkusz, odpowiedzi

    Matura z matematyki 2021 – prezentujemy arkusz CKE i odpowiedzi. Co na maturze 2021? Z jakimi zadaniami musieli się zmierzyć maturzyści?

    Szczepienia uczniów przeciwko COVID-19 w wakacje?

    Szczepienia uczniów przeciwko COVID-19 w wakacje? Minister Edukacji i Nauki Przemysław Czarnek odniósł się do możliwości szczepień na koronawirusa dzieci i młodzieży.

    Powrót do szkół 2021 - harmonogram, rozporządzenie

    Kiedy uczniowie wracają do szkół? W Dzienniku Ustaw ukazało się już rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki. Przedstawiamy harmonogram powrotu do nauki stacjonarnej.

    Matura z polskiego 2021 – arkusz CKE

    Matura 2021 z polskiego - arkusz CKE. Co na maturze 2021? Sprawdź jakie zadania, lektury i tematy rozprawek maturalnych pojawiły się na egzaminie. Pobierz arkusz.

    Matura z polskiego 2021 – tematy rozprawek

    Matura z polskiego 2021 – tematy rozprawek. Jakie lektury pojawiły się na maturze z polskiego 2021? Sprawdź tematy wypracowań.

    Matura 2021 – arkusze CKE, kiedy wyniki

    Matura 2021 – arkusze CKE. Kiedy poznamy zadania z tegorocznych matur oraz wyniki egzaminów?

    Matura 2021 - harmonogram egzaminów

    Matura 2021 - przedstawiamy terminy egzaminów. Matury zaczynają się już 4 maja i potrwają do 20 maja 2021 roku. Sprawdź harmonogram dzień po dniu.

    Matura 2021 – jakie przedmioty najczęściej wybierają maturzyści?

    Matura 2021 - jakie przedmioty na poziomie rozszerzonym najczęściej zdają tegoroczni maturzyści? Co trzeba zdać na maturze?

    Druga dawka szczepienia dla nauczycieli a matury

    Szczepienia nauczycieli - czy druga dawka szczepienia przeciwko COVID-19 zostanie przełożona ze względu na matury?

    Od 1 maja większa dostępność obiektów sportowych. Muzea i galerie otwarte od 4 maja

    Obiekty sportowe, muzea i galerie. Z początkiem maja wchodzą w życie nowe regulacje dotyczące ograniczeń wynikających ze stanu pandemii. Zgodnie z opublikowanym 29 kwietnia rozporządzeniem Rady Ministrów, od soboty, 1 maja, na obiektach sportowych na świeżym powietrzu będzie mogło przebywać jednocześnie do 50 osób. Także od soboty na baseny oraz zamknięte obiekty sportowe mogą wrócić zorganizowane grupy dzieci i młodzieży. 4 maja działalność w reżimie sanitarnym mogą wznowić muzea, galerie sztuki oraz inne instytucje kultury prowadzące działalność wystawienniczą.

    Zmiany w wynagrodzeniach nauczycieli - czy będą powiązane z pensją minimalną?

    Zmiany w wynagrodzeniach nauczycieli - jakie są propozycje Ministerstwa Edukacji i Nauki? Czy wynagrodzenia nauczycieli będą powiązane z pensją minimalną lub średnim wynagrodzeniem? Czy będą podwyżki dla nauczycieli?

    Szczepienie przeciw COVID-19 bez rejestracji w majówkę

    Szczepienie przeciw COVID-19 - zaszczep się w majówkę w Warszawie bez rejestracji. Kto będzie mógł się zaszczepić? Gdzie to zrobić?

    Nowe dowody osobiste - czy są bezpieczniejsze?

    Nowe dowody osobiste zaczną być wydawane od 2 sierpnia 2021 roku. Czy są bezpieczniejsze? Czy rządowa aplikacja mObywatel ochroni nas przed kradzieżą danych osobowych?

    Systemy dla sygnalistów w gminach - badania, problemy

    Jakimi kanałami pracownicy urzędu mogą zgłaszać nieprawidłowości według deklaracji gmin? Czy ankietowane gminy dopuszczają możliwość anonimowego zgłaszania nieprawidłowości?

    Czy studenci wrócą na uczelnię w październiku 2021?

    Czy studenci wrócą na uczelnie w październiku 2021? Ministerstwo Edukacji i Nauki ma przygotowane kilka scenariuszy na naukę w roku akademickim 2021/2022.

    Fundusz Odbudowy - unijne środki dla Polski

    Fundusz Odbudowy - unijne środki dla Polski. Jakie środki dla Polski zakłada unijny budżet na lata 2021-2027? Czym jest Krajowy Plan Odbudowy?

    Szczepienie przeciwko COVID-19 osób w wieku 18-39 lat

    Rejestracja na szczepienie COVID. Od 30 kwietnia e-skierowanie na szczepienie przeciw COVID-19 będą otrzymywać osoby w wieku 39-18 lat.

    Powrót do nauki stacjonarnej w szkołach – maj 2021

    Powrót do szkół nastąpi już po majówce. Najpierw do nauki stacjonarnej wrócą klasy 1-3 szkoły podstawowej, następnie starsi uczniowie. Sprawdź harmonogram powrotu do szkół w maju 2021 roku.