Jak skarżyć się do instytucji unijnych

Komisja może wszcząć postępowanie na skutek skargi jednostki, która poniosła szkodę w wyniku naruszenia przez państwo członkowskie prawa wspólnotowego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku pobierania akcyzy w Polsce na samochody przywożone z innych krajów UE. Zatem w prawie wspólnotowym stworzono pewną procedurę wnoszenia do Komisji skarg indywidualnych. Jednostka jest uprawniona do złożenia skargi na jakikolwiek środek krajowy (ustawę, rozporządzenie, decyzję administracyjną) lub praktykę, którą uważa za niezgodną z przepisem lub zasadą prawa wspólnotowego. Skarżący nie muszą przedstawić swojego formalnego zainteresowania wszczynaniem postępowania. Nie są też zobowiązani wykazać, że zostali bezpośrednio dotknięci naruszeniem. Skarga dopuszczalna jest jedynie na tej podstawie, że zarzuca się w niej naruszenie prawa wspólnotowego przez państwo członkowskie. To Komisja zdecyduje, czy nadać skardze dalszy bieg.

Decydując się na skargę, trzeba pamiętać, że Komisja Europejska oczekuje od skarżącego, że przed lub ewentualnie równocześnie z wniesieniem skargi rozpocznie dochodzenie swych roszczeń na szczeblu krajowym przed władzami administracyjnymi i sądowymi (włączając w to rzeczników praw obywatelskich, organy arbitrażowe i koncyliacyjne).

Jedną z kluczowych instytucji Unii Europejskiej jest Europejski Trybunał Sprawiedliwości, przy którym funkcjonuje Sąd Pierwszej Instancji (SPI). W trybie art. 230 TWE osoby fizyczne lub prawne mają ograniczoną możliwość składania skargi do Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich.

Każda osoba fizyczna lub prawna może wnieść, na tych samych warunkach, skargę na decyzje instytucji wspólnotowej, której jest adresatem, oraz na decyzje, które mimo przyjęcia w formie rozporządzenia lub decyzji skierowanej do innej osoby dotyczą jej bezpośrednio i indywidualnie. Skargi takie powinny być wniesione w terminie dwóch miesięcy od daty publikacji aktu lub jego notyfikowania skarżącemu lub, w razie ich braku, od daty powzięcia przez niego wiadomości o tym akcie. Jeśli SPI uzna skargę za zasadną, może stwierdzić nieważność zaskarżonego aktu prawnego. Gdy przedmiotem skargi jest rozporządzenie, można pozostawić niektóre jego postanowienia w mocy.

Jeżeli Parlament Europejski, Rada lub Komisja, z naruszeniem Traktatu Rzymskiego, zaniechają działania, to, według artykułu 232 TWE, każda osoba fizyczna lub prawna może wnieść skargę do SPI, stawiając zarzut jednej z instytucji Wspólnoty, że zaniechała wydania aktu skierowanego do niej, innego niż zalecenie lub opinia.

Wniesienie skargi do Sądu Pierwszej Instancji następuje poprzez skierowanie jej w formie pisemnej do sekretarza sądu. Skarga musi zawierać nazwisko i adres skarżącego oraz charakter, w jakim występuje osoba podpisująca, wskazanie strony lub stron, przeciw którym wnosi się skargę, przedmiot sporu, wnioski oraz zwięzłe przedstawienie zarzutów prawnych stanowiących podstawę skargi. Skardze towarzyszy, w stosownych przypadkach, akt, co do którego wnioskuje się o stwierdzenie nieważności. Jeśli skarga odnosi się do zaniechania działania prawodawczego, trzeba przedłożyć dokumenty dowodowe wskazujące datę wezwania instytucji do działania. Gdy dokumenty nie będą przedłożone ze skargą, sekretarz zwraca się do strony o przedstawienie ich w rozsądnym terminie, lecz w takim przypadku prawa strony nie wygasają nawet wtedy, gdy takie dokumenty są przedstawione po terminie wyznaczonym do wszczęcia postępowania.

Procedura SPI obejmuje zasadniczo fazę pisemną oraz ustną. Prezes wyznacza na początku sprawy sędziego sprawozdawcę, którego zadaniem jest śledzenie przebiegu sprawy. Na zakończenie procedury pisemnej, a w danym przypadku, po przeprowadzeniu środków dowodowych, sprawa jest rozpatrywana na posiedzeniu jawnym. Rozprawy sądowe są tłumaczone symultanicznie na różne języki urzędowe Unii Europejskiej.

Językiem postępowania może być którykolwiek z dwudziestu języków urzędowych Unii. Z zasady wyboru języka dokonuje skarżący. Niemniej jednak językiem roboczym Sądu Pierwszej Instancji jest język francuski.

Zgodnie z art. 21 TWE każdy obywatel Unii ma prawo złożenia petycji do Parlamentu Europejskiego w dowolnym języku urzędowym UE. Tym samym uzyska odpowiedź w takim samym języku. Przedmiotem petycji do Parlamentu Europejskiego mogą być wszystkie sprawy, którymi zajmuje się Unia Europejska, czyli np. prawa człowieka, kwestie ochrony środowiska, sprawy socjalne itp.

Prawo do złożenia petycji przysługuje także przedsiębiorstwom, organizacjom i stowarzyszeniom, które posiadają siedzibę na terenie Unii Europejskiej. Petycja może mieć formę skargi lub wniosku i może dotyczyć spraw leżących w interesie publicznym lub prywatnym. Petycja może zawierać indywidualny wniosek, skargę lub komentarz dotyczący stosowania wspólnotowego prawa, lub też wezwanie Parlamentu Europejskiego do przyjęcia stanowiska w danej sprawie. Petycje te umożliwiają Parlamentowi Europejskiemu zwrócenie uwagi na wszelkie przypadki naruszenia praw obywateli Unii przez państwo członkowskie, władze lokalne lub instytucję.

4 KROKI

Żadne ustalenie Trybunału Sprawiedliwości nie wpływa na prawa osoby składającej skargę, ponieważ instytucja ta nie zajmuje się rozstrzyganiem spraw indywidualnych. Może jedynie zobowiązać państwo członkowskie do przestrzegania prawa wspólnotowego. Trzeba podkreślić, że każde indywidualne roszczenie o odszkodowanie musiałoby zostać wniesione do sądu krajowego.

 

W razie uznania określonego środka (aktu prawnego, rozporządzenia lub działania administracyjnego) czy praktyki administracyjnej za niezgodne z prawem wspólnotowym zaleca się, aby przed lub równocześnie ze złożeniem skargi do Komisji ubiegać się o zadośćuczynienie w krajowych organach sądowniczych lub administracyjnych (w tym u krajowego lub regionalnego rzecznika praw obywatelskich i/lub przy wykorzystaniu dostępnych procedur rozjemczych i pojednawczych). Ponadto Komisja zaleca korzystanie z krajowych środków zadośćuczynienia – administracyjnych, sądowniczych czy innych – przed wniesieniem skargi do Komisji ze względu na korzyści, jakie się z tym wiążą.

 

Każdy ma prawo złożyć do Komisji skargę przeciwko państwu członkowskiemu, dotyczącą środka (aktu prawnego, rozporządzenia lub działania administracyjnego) czy praktyki stosowanych przez to państwo, które zdaniem osoby wnoszącej skargę są niezgodne z którymś z przepisów lub zasad prawa wspólnotowego. Nie jest konieczne, aby wszczęcie postępowania leżało w formalnym interesie osoby wnoszącej skargę. Osoba taka nie musi również udowadniać, że dany przypadek naruszenia dotyczy jej zasadniczo lub bezpośrednio. Aby spełnić kryterium dopuszczalności, skarga musi odnosić się do naruszenia prawa wspólnotowego przez państwo członkowskie. Następnie Komisja zdecyduje, czy podjąć kolejne kroki dotyczące naruszenia prawa wspólnotowego.