Młodzież w Radzie i Sejmiku

Jak wzmocni się rola młodzieżowych rad?

Wśród najważniejszych rozwiązań planowanych do wdrożenia należy wymienić:

1. Ułatwienie powoływania młodzieżowych rad i sejmików:

1. wprowadzona zostanie podstawa prawna pozwalająca na tworzenie młodzieżowych rad i sejmików przy samorządzie powiatowym oraz wojewódzkim,
2. możliwość złożenia wniosku o powołanie rady zyskają m.in. zainteresowane środowiska młodzieżowe, organizacje pozarządowe czy też samorządy uczniowskie i studenckie;

2. Rozszerzone zostaną kompetencje rad i sejmików:

1. Młodzieżowe rady i sejmiki będą miały prawo wnioskowania o podjęcie inicjatywy uchwałodawczej przez właściwy organ stanowiący jednostki danego samorządu,
2. Młodzi ludzie zyskają prawo opiniowania projektów uchwał dotyczących młodzieży,
3. Młodzieżowe rady i sejmiki będą mogły uczestniczyć w opracowaniu dokumentów strategicznych na rzecz młodzieży;

3. Jednostki samorządu terytorialnego będą musiały zapewniać młodzieżowym radom i sejmikom niezbędne wsparcie merytoryczne, techniczne oraz finansowe.

Rola młodzieżowej rady gminy

W listopadzie 2018 roku Unia Europejska przyjęła Strategię na rzecz młodzieży na lata 2019-2027. Jednym z głównych celów Strategii jest wspieranie udziału osób młodych w życiu obywatelskim i demokratycznym. Postanowieniom Strategii odpowiada w pełni obecne w krajach europejskich dążenie do włączenia młodzieży w proces decyzyjny począwszy od podstawowych jednostek samorządu terytorialnego, poprzez szczebel regionalny, po ciała konsultacyjne na szczeblu krajowym.

W 2001 roku nowelizacją ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2020r. poz. 713) wprowadzony został art. 5b umożliwiający formalne powoływanie młodzieżowych rad gminy, jako ciał dialogu o charakterze konsultacyjnym. Od tamtej pory w ciągu 19 lat powstało ponad 500 młodzieżowych rad gmin i liczba ta stale rośnie.                                     

W aktualnym stanie prawnym kwestie związane z funkcjonowaniem młodzieżowych rad przy jednostkach samorządu terytorialnego zostały uwzględnione jedynie w ustawie o samorządzie gminnym. Nie jest uwzględniona działalność młodzieżowych rad przy samorządzie powiatowym czy przy samorządzie województwa, co ma zostać zmienione na mocy projektowanych zmian.

Dotychczas istniejące przepisy ograniczają zarówno możliwości powoływania rad jak i zacieśniają ich zadania oraz kompetencje do wąskiej funkcji organu konsultacyjnego. Przepisy obecnego art. 5b ustawy o samorządzie gminnym są bardzo ogólne, pozostawiają szerokie możliwości ich interpretacji, utrudniając młodzieżowym radom gmin realne reprezentowanie środowisk młodzieżowych przed organami gminy oraz podejmowanie szeroko pojmowanych inicjatyw na rzecz społeczności lokalnej. Co istotne przepisy te mają znacznie bardziej uproszczony charakter niż przepisy wprowadzonego do niniejszej ustawy dwanaście lat później (tj. w 2013 r.) art. 5c opisującego ramy funkcjonowania gminnych rad seniorów.

Ograniczenia te szczególnie mocno dały się odczuć w związku z trudnością funkcjonowania rad w dobie pandemii COVID-19, kiedy to większość młodzieżowych rad była zmuszona zawiesić swoje działania. Słabość obecnego stanu prawnego polega na braku możliwości alternatywnych działań, co powoduje spadek zainteresowania aktywnością społeczną wśród młodych ludzi, a w konsekwencji może prowadzić nawet do spadku liczby młodzieżowych rad gmin.

Co wprowadzą proponowane zmiany?

Proponowane zmiany doprecyzują mechanizm powoływania młodzieżowych rad przy jednostkach samorządu terytorialnego, a także dadzą możliwość złożenia wniosku o powołanie takiego gremium m.in. zainteresowanym środowiskom młodzieżowym czy organizacjom pozarządowych lub podmiotom określonym w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. z 2020r. poz.1057), czy też uczniom i studentom. Dzięki temu podmioty jawnie zainteresowane powołaniem rady młodzieżowej będą mogły wyartykułować taką potrzebę, a organ stanowiący samorządu będzie zobowiązany do odpowiedzi na taki postulat.

Zmiany doprecyzowują zadania młodzieżowych rad, uwzględniając przy tym monitorowanie realizacji strategii polityki gminy na rzecz młodzieży, jeżeli została ona uchwalona. Projekt zakłada inicjatywę uchwałodawczą młodzieżowej rady.

Obecnie funkcjonujące młodzieżowe rady gminy, młodzieżowe rady powiatu i młodzieżowe sejmiki województwa powołane przez organy gminy, organy powiatu i organy województwa w momencie wejścia w życia ustawy staną się odpowiednio młodzieżowymi radami gminy lub młodzieżowymi radami powiatu lub młodzieżowymi sejmikami województwa w danym samorządzie. Tym samym przepisy nowej ustawy nie wpłyną na kadencje obecnie funkcjonujących rad czy sejmików. Po wprowadzeniu nowych regulacji samorządy, w których funkcjonują młodzieżowe rady, będą zobowiązane do dostosowania statutów tych ciał do wymogów ustawowych w ciągu 3 miesięcy.

Piotr Nowaczyk

Podstawa prawna

• projekt ustawy z dnia 2 marca 2021 roku o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym, ustawy o samorządzie województwa oraz niektórych innych ustaw
• ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2020r. poz. 713)
• ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. z 2020r. poz.1057)

Literatura

• Strategia Unii Europejskiej na rzecz młodzieży na lata 2019-2027, listopad 2018 rok
• „O młodzieżowych radach”, Rada Dzieci i Młodzieży RP przy Ministrze Edukacji Narodowej, Warszawa, 17 kwietnia 2018 rok