Ile samorządy wydają na szpitale. Analiza Związku Powiatów Polskich

• Wydatki z tendencją wzrostową 
• Finansowanie z udziałem środków unijnych w mniejszości 
• Dominacja wydatków majątkowych 
• Inwestycje mają znaczenie 
• Wydatki bieżące i pokrycie ujemnego wyniku finansowego oraz zobowiązań szpitali 
• Kondycja szpitali powiatowych pogarsza się

Związek Powiatów Polskich opublikował kolejną pozycję z cyklu „Warto wiedzieć więcej – Analizy samorządowe”, a w nim stworzony przez ekspertki ZPP: Bernadetę Skóbel i Katarzynę Sekułę raport pn. „Nakłady powiatów i miast na prawach powiatu na szpitale w latach 2015 - 2022”, na podstawie danych ze sprawozdań, składanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Publikacja obejmuje analizę wydatków na szpitale ogólne w latach 2015-2022.

Na przestrzeni lat będących przedmiotem analizy wybrane JST wydatkowały na szpitale ogólne przeszło 7 mld zł. Jak wskazują ekspertki, powiaty miały te wydatki na nieco wyższym poziomie w porównaniu z miastami na prawach powiatu, tj. ponad 3,6 mln w powiatach i niecałe 3,4 mln zł w miastach na prawach powiatów. 

Wydatki z tendencją wzrostową 

Powiaty i  miasta na prawach powiatu wydatkowały na szpitale kwotę ponad7 mld zł. Z każdym rokiem objętym analizą wydatkowały na szpitale więcej niż poprzednio. W 2015 roku wydatki powiatów na szpitale wyniosły 259 mln zł, w 2022 roku było to już 713 mln zł. 

Miasta na prawach powiatu wykazały wyraźną tendencję wzrostową w zakresie wydatków na szpitale ogólne do 2021 roku, w roku następnym nastąpił wyraźny spadek. W 2015 roku miasta na prawach powiatu wydatkowały na szpitale 347 mln złotych, a sześć lat później był to już kwota 564 mln zł.  W roku 2022 było to już jedynie 485 mln złotych, zatem o 81 mln mniej niż w 2021 roku.

Finansowanie z udziałem środków unijnych w mniejszości 

Jak wskazuje raport, wydatki na programy finansowane z udziałem środków europejskich, a także innych pochodzących ze źródeł bezzwrotnych stanowiły zdecydowaną mniejszość. W temacie powiatów w samym tylko 2022 roku wyniosły one jedynie 2 proc. (15.654.626 zł vs. 697.101.092 zł). Jeżeli chodzi o miasta na prawach powiatu, to w tym samym okresie było to niespełna 3,8 proc. (18.465.682 zł vs. 466.826.029 zł).

Dominacja wydatków majątkowych 

Wydatki majątkowe zdecydowanie dominowały w wydatkach zarówno powiatów, jak i miast na prawach powiatu. Trend ten jest widoczny we wszystkich latach, jakie zostały objęte analizą. W 2022 roku powiaty na wydatki majątkowe w rozdziale 85111 – szpitale ogólne wydały przeszło 669 mln złotych, zaś na wydatki bieżące ponad 43 mln zł. Jeżeli chodzi o miasta na prawach powiatu było to odpowiednio – ponad 444 mln i ponad 41 mln zł.

Inwestycje mają znaczenie 

Wśród wydatków majątkowych największe znaczenie mają wydatki odnoszące się do inwestycji. Według raportu w powiatach, a także miastach na prawach powiatu na inwestycje, dotacje celowe na sfinansowanie i dofinansowanie kosztów inwestycji i zakupów inwestycyjnych i pomoc finansową na inwestycje – zostało wydatkowanych w latach 2015-2022 łącznie ponad 4,3 mld zł. W przypadku powiatów, przeznaczyły one ponad 2,5 mld zł; jeżeli chodzi o miast na prawach było to pond 1,8 mld zł.

Wydatki bieżące i pokrycie ujemnego wyniku finansowego oraz zobowiązań szpitali 

Jeżeli chodzi o wydatki bieżące, to w raporcie rzucają się oczy zwłaszcza wydatki na pokrycie ujemnego wyniku finansowego oraz zobowiązań szpitali. W przypadku powiatów znaczący wzrost miał miejsce w latach 2019-2021 – wydatków na pokrycie ujemnego wyniku finansowego szpitali powiatowych (rekord w 2020 roku wyniósł niemal 128 mln zł). Od 2021 roku zauważalny jest spadek, prawdopodobnie to efekt wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 listopada 2019 roku (sygn. K 4/171).

Miasta na prawach powiatu zachowywały się nieco inaczej – tutaj spadek wydatków i stabilizację zaobserwować można w latach 2017 i 2018 roku, potem jest wzrost w 2019 i 2020 roku i ponownie spadek w latach 2021-2022.

Kondycja szpitali powiatowych pogarsza się

Sytuację finansową szpitali powiatowych i szpitali miast na prawach powiatu obrazuje raport Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych pn. "Sytuacja finansowa szpitali powiatowych w świetle nowelizacji ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych". Z raportu wynika, że sytuacja szpitali powiatowych w 2022 roku pogorszyła się względem roku 2021. Spośród analizowanych 211 szpitali aż 191 odnotowało stratę na działalności podstawowej (wobec 172 w 2021 roku) a 151 stratę netto (wobec 112 w 2021 roku). Przychody ze sprzedaży wzrosły o nieco ponad 1 mld zł, a koszty działalności podstawowej o 1,6 mld zł. O przeszło 2 mld złotych zwiększyły się zobowiązania. W zdecydowanej większości szpitali powiatowych, zmiana zasad wyceny świadczeń wskazana w Rekomendacji nr 65/2022 z dnia 13 lipca 2022 roku Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nie pozwoliła na zabezpieczenie środków na sfinansowanie obligatoryjnych podwyżek wynagrodzeń oraz pokrycia rosnących cen towarów i usług spowodowanych inflacją. Zdecydowana większość szpitali powiatowych nie osiągnęła wskazanego w Rekomendacji poziomu 22,4 proc. wzrostu wartości umów tj. poziomu, o jaki wzrosły zobowiązania płatnika. Miało na to wpływ wchłonięcie przez nowe wyceny współczynników korygujących, wprowadzanych od 2015 na sfinansowanie podwyżek wynagrodzeń w sektorze ochrony zdrowia w poprzednich latach.

W raporcie czytamy: – „Regulacje w  zakresie zmian finansowania szpitali na 1 lipca 2022 r. są realizowane w  oderwaniu od wyjściowej sytuacji finansowej sektora. Kształtuje ją znaczące niedoszacowanie procedur realizowanych przez szpitale w ryczałcie sieciowym (ryczałt PSZ), szczególnie zakresów pierwszego poziomu zabezpieczenia, który to zakres realizują praktycznie wszystkie podmioty lecznicze zakwalifikowane do sieci objęte niniejszym Raportem. Wskazać należy tutaj zakresy: chorób wewnętrznych, chirurgii ogólnej, ginekologii i położnictwa, ortopedii (szczególnie świadczeń urazowych), pediatrii. Do tej grupy należy jeszcze dołączyć zakres chorób zakaźnych. Z  tego względu nawet te szpitale, które w  ujęciu procentowym odnotowały relatywnie wysoki wzrost wartości kontaktu odnotowały pogorszenie wyniku finansowego. Jak odejmowane w późniejszym czasie przez Ministra Zdrowia i Narodowy Funduszu Zdrowia działania mające na celu złagodzenie skutków wdrożenia Rekomendacji, były niewystarczające.” 

Autorzy raportu podkreślają, że zasady finansowania świadczeń wykonanych ponad limity stawiają szpitale w niekorzystnej pozycji nie tylko względem NFZ, ale także kontrahentów. Szczególne znaczenie miałaby zmiana przepisów odnośnie zasad finansowania świadczeń ponadlimitowych w ryczałcie sieciowym. – „Brak regulacji uwzględniających potrzeby świadczeniodawców mogą wpływać na ograniczenia świadczeń zdrowotnych realizowanych na rzecz świadczeniobiorców” – czytamy w opublikowanym dokumencie.

Konieczne są zmiany w przepisach 

Związek Powiatów Polskich i Związek Województw RP, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Szpitali Prywatnych, Ogólnopolski Związek Pracodawców Szpitali Powiatowych oraz Stowarzyszenie Menedżerów Opieki Zdrowotnej starają się obecnie o zmiany w przepisach, które pozwolą poprawić pogarszającą się sytuację finansową szpitali powiatowych, ale nie tylko ich – nowe reguły odnosić się mają do wszystkich placówek. 

Polecamy: „Pomoc społeczna. Komentarz do ustawy”