REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Biblioteka publiczna tylko jako instytucja kultury

Monika Kaczurak-Kozak

REKLAMA

Możliwość łączenia bibliotek i muzeów z innymi instytucjami kultury przewiduje projekt założeń reformy działalności kulturalnej przygotowany w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Od powodzenia tych zmian zależy dalsza działalność wielu bibliotek, głównie w małych miejscowościach.

Zaspokajanie i rozwijanie potrzeb czytelniczych społeczeństwa, wspomaganie systemu edukacji i wychowania oraz upowszechnianie wiedzy i informacji to główny cel funkcjonowania bibliotek. Ich rola, sposób zorganizowania, zasady finansowania na przestrzeni lat ulegały istotnym zmianom. Obecnie stanowią one lokalne centra kultury i wpływają na rozwój życia kulturalnego społeczności.

REKLAMA

Podstawę prawną działalności kulturalnej stanowi ustawa z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (dalej: ustawa o prowadzeniu działalności kulturalnej).

Mecenat nad działalnością kulturalną sprawuje państwo oraz jednostki samorządu terytorialnego. Mogą ją także prowadzić osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Ministrowie i kierownicy urzędów centralnych oraz jednostki samorządu terytorialnego (dalej: JST) organizują działalność kulturalną, tworząc odpowiednio państwowe lub samorządowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym.

Zakres działalności bibliotek

Jedną z form organizacyjnych działalności kulturalnej stanowią biblioteki. Zasady ich działania zawiera ustawa z 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (dalej: ustawa o bibliotekach). Do podstawowego zakresu zadań bibliotek zalicza się:

1) gromadzenie, opracowywanie, przechowywanie i ochronę materiałów bibliotecznych,

Dalszy ciąg materiału pod wideo

2) obsługę użytkowników, przede wszystkim udostępnianie zbiorów oraz prowadzenie działalności informacyjnej, zwłaszcza informowanie o zbiorach własnych, innych bibliotek, muzeów i ośrodków informacji naukowej, a także współdziałanie z archiwami w tym zakresie,

– art. 4 ustawy o bibliotekach.

Do przedstawionych zadań należy również dodać prowadzenie działalności bibliograficznej, dokumentacyjnej, naukowo-badawczej, wydawniczej, edukacyjnej, popularyzatorskiej i instrukcyjno-metodycznej.

Gmina, powiat i województwo organizują i prowadzą co najmniej jedną samorządową bibliotekę publiczną. Zadania powiatowej biblioteki publicznej może wykonywać, na podstawie porozumienia, wojewódzka lub gminna biblioteka publiczna, działająca i mająca swoją siedzibę na terenie powiatu.

Biblioteki publiczne zostały zorganizowane w formie instytucji kultury, w sposób zapewniający mieszkańcom dogodny dostęp do materiałów bibliotecznych i informacji. Według art. 2 ustawy o bibliotekach mają do nich również zastosowanie przepisy ustawy o prowadzeniu działalności kulturalnej. Rozdział drugi tej ustawy określa zasady funkcjonowania instytucji kultury. Wynika z niego, że Biblioteka Narodowa jest państwową instytucją kultury, a biblioteki JST – samorządowymi instytucjami kultury. Ich organizatorami są odpowiednio Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: MKiDN) oraz JST. Instytucje kultury uzyskują osobowość prawną i mogą rozpocząć działalność z chwilą wpisu do rejestru prowadzonego przez organizatora (art. 14 ust. 1 i ust. 3 ustawy o bibliotekach). Instytucja kultury z urzędu podlega wpisowi do rejestru.

OBOWIĄZKI ORGANIZATORA

Organizator zapewnia warunki działalności i rozwoju biblioteki, odpowiadające jej zadaniom, czyli (art. 9 ustawy o bibliotekach):

● lokal,

● środki na wyposażenie, prowadzenie działalności bibliotecznej, zwłaszcza zakup materiałów bibliotecznych oraz doskonalenie zawodowe pracowników.

REKLAMA

Organizator wydaje akt o utworzeniu biblioteki, w którym określa jej nazwę, rodzaj, siedzibę i przedmiot działania oraz zapewnia środki niezbędne do rozpoczęcia i prowadzenia działalności oraz utrzymania obiektu, w którym działalność jest prowadzona. Biblioteka publiczna działa na podstawie aktu o jej utworzeniu oraz statutu nadanego przez organizatora.

Okresowe remonty budynku biblioteki, modernizacja oraz inne niezbędne inwestycje stanowią koszt organizatora. Biblioteka publiczna może również otrzymać pomoc z MKiDN, od osób fizycznych i prawnych oraz z różnych funduszy unijnych – środki z tych ostatnich są przeznaczane głównie na zakup sprzętu i wyposażenie biblioteki.

Czytaj także: Status prawny instytucji kultury >>

Bibliotek nie można łączyć

Instytucja kultury jest jedyną dopuszczalną przez ustawodawcę formą dla bibliotek publicznych. Świadczą o tym treści:

● art. 18 ust. 2 ustawy o bibliotekach,

● art. 8 i 9 oraz art. 32 ust. 1 ustawy o prowadzeniu działalności kulturalnej.

Wynika z nich brak możliwości prowadzenia działalności w zakresie kultury w innej formie organizacyjno-prawnej (np. jednostka budżetowa). Potwierdzają to również wyroki sądowe w przedmiotowej sprawie: gminna biblioteka publiczna powinna działać jako samorządowa jednostka organizacyjna, funkcjonująca w formie instytucji kultury, finansowana z budżetu gminy jedynie za pomocą dotacji (wyrok NSA z 24 czerwca 2002 r., sygn. akt SA/Gd 479/02).

STATYSTYKA DOTYCZĄCA BIBLIOTEK

REKLAMA

Według danych Instytutu Książki i Czytelnictwa Biblioteki Narodowej w 2008 r. łącznie działa 1771 bibliotek i filii połączonych z innymi instytucjami (głównie ośrodkami/domami kultury), tj. 21,03% ogółu bibliotek i filii bibliotecznych. Ponadto większość z nich (ok. 82,6%) jest zlokalizowana na wsi. Podkreśla się, że łączenie bibliotek publicznych z innymi instytucjami jest zjawiskiem istotnym społecznie ze względu na jego poziom.

Sprzeczne z regulacjami ustawy o bibliotekach jest funkcjonowanie bibliotek w ramach struktur organizacyjnych innych placówek kulturalnych (np. ośrodków kultury). Biblioteki publiczne nie mogą być łączone z innymi instytucjami kultury oraz bibliotekami szkolnymi i pedagogicznymi (art. 13 ust. 7 ustawy o bibliotekach). Przepis ten zawiera nakaz prowadzenia bibliotek publicznych w postaci odrębnych instytucji kultury. Zamierzeniem ustawodawcy było zagwarantowanie w ten sposób bibliotekom niezależności organizacyjnej, własnych środków i osobowości prawnej. Funkcjonowanie bibliotek w takich warunkach miało zapewnić im samodzielność materialną i merytoryczną. Uzależniono również fakt otrzymywania dotacji z MKiDN na zakup nowości wydawniczych od prowadzenia biblioteki w formie instytucji kultury.

W praktyce wprowadzone rozwiązanie spowodowało liczne krytyki i problemy w funkcjonowaniu bibliotek. Podkreśla się przy tym ich pozorną samodzielność finansową, ze względu na znaczne (niekiedy całkowite) uzależnienie od dotacji budżetowych. Można przypuszczać, że w pewnym stopniu potwierdzeniem obaw co do wyodrębnienia bibliotek od innych struktur funkcjonujących w ramach instytucji kultury, jest liczba działających w Polsce w ten sposób placówek, która przekracza 1/5 liczebności sieci.

Będą zmiany w ustawie

Kwestia łączenia instytucji kultury dotyczy również innych niż biblioteki form organizacyjnych przewidzianych w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Pojawiły się środowiskowe postulaty mające na celu umożliwienie łączenia instytucji kultury, tam gdzie jest to uzasadnione merytorycznie. Odpowiedzią na nie są propozycje zmian zawarte w „Projekcie założeń do projektu ustawy o zmianie ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz niektórych innych ustaw” opracowanym przez MKiDN we wrześniu 2009 r. (projekt zmian dostępny jest na stronie MKiDN w zakładce prawo/projekty założeń).

Proponuje się w nim dodanie przepisów umożliwiających funkcjonowanie instytucji łączących różne formy organizacyjne, a w przypadku bibliotek – uchylenie przepisów zakazujących ich łączenia z instytucjami kultury innymi niż biblioteki. Wskazuje się, że funkcjonowanie biblioteki w ramach np. ośrodka kultury może być rozwiązaniem bardziej efektywnym i tańszym dla organizatora. Jednocześnie wyklucza się możliwość wykorzystania mechanizmu łączenia biblioteki z inną instytucją kultury dla jej likwidacji lub ograniczenia funkcji, stawiając warunek „braku uszczerbku dla dotychczas realizowanych zadań”.

W projekcie podkreśla się również, że łączenie różnych form organizacyjnych może przynieść pozytywne skutki, jeżeli chodzi o efektywność wykorzystania środków przeznaczonych na działalność kulturalną, bazy lokalowej i kadr, szczególnie w przypadku gminnych instytucji kultury.

Czytaj także: Funkcjonowanie bibliotek szkolnych w pytaniach i odpowiedziach >>

Podstawy prawne:

● Ustawa z 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz.U. nr 85, poz. 539; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. nr 220, poz. 1600)

● Ustawa z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (j.t. Dz.U. z 2001 r. nr 13, poz. 123; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 62, poz. 504)

Zobacz nowy serwis internetowy stworzony specjalnie dla osób korzystających z zasobów bibliotek i dla osób je obsługujących - INFOR LEX Biblioteka - dostarcza porad, interpretacji przepisów i wiedzy fachowej z księgowości, podatków, prawa pracy, administracji, zarządzania itp. Umów się na bezpłatną prezentację nowego serwisu INFOR LEX Biblioteka!

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:

REKLAMA

QR Code
Sektor publiczny
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Rządowi brakuje pieniędzy na służby: Policję, SG, PSP i SOP. Co z programem modernizacyjnym?

Cały czas mamy sytuację niepełnego pokrycia w budżecie wydatków na służby (chodzi o Policję, Straż Graniczną, Państwową Straż Pożarną i Służbę Ochrony Państwa) - poinformował 23 lipca 2024 r. podczas sejmowej Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych wiceszef MSWiA Czesław Mroczek. Dodał, że w najbliższym czasie przedstawione zostaną propozycje na kolejne lata.

Ponad 854 mln zł na Sejm w 2025 r. Podwyżki wynagrodzeń dla posłów i wszystkich pracowników Kancelarii Sejmu. Większe ryczałty na biura poselskie

Budżet Kancelarii Sejmu na 2025 r. ma wynieść 854 mln 258 tys. zł - to ponad 80 mln więcej niż w 2024 roku. W dniu 23 lipca 2024 r. sejmowa komisja regulaminowa, spraw poselskich i immunitetowych pozytywnie zaopiniowała projekt budżetu Kancelarii Sejmu na 2025 rok. Szef Kancelarii Sejmu Jacek Cichocki poinformował, że w 2025 roku nastąpi wzrost wynagrodzeń wszystkich pracowników Kancelarii Sejmu a także posłów.

Zmiany w finansowaniu ochotniczych straży pożarnych. Znamy plany ministerstwa

Wiceszef MSWiA Wiesław Leśniakiewicz przekazał, że w resorcie trwają prace nad nowelizacją rozporządzenia ws. przyznawania rekompensaty pieniężnej oraz wyrównania do wysokości rekompensaty wypłacanej strażakowi ratownikowi ochotniczej straży pożarnej.

Zmiany w wynagradzaniu pracowników samorządowych wchodzą w życie 1 sierpnia 2024 r. Pensje od 4000 zł do 6200 zł

1 sierpnia wejdzie w życie znowelizowane rozporządzenie w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych. Ale na wyższe pensje można liczyć przy pensjach należnych od 1 lipca. 

REKLAMA

Polaków ubywa, takie są fakty. Dane GUS pokazują co się dzieje, jest coraz gorzej

Polaków jest coraz mniej. W porównaniu z poprzednim rokiem liczba ludności w Polsce zmniejszyła się o prawie 130 tys. osób. Spadek liczby ludności zanotowano w 14 województwach i w 270 powiatach. Takie dane podał Główny Urząd Statystyczny (GUS).

Tragiczne dane z weekendu - wypadki i utonięcia

Statystyki z minionego weekendu są zatrważające. W niedzielę w pięciu wypadkach śmiertelnych zginęło 5 osób, łącznie w weekend zginęło 11 osób. 17 osób utonęło.

Nie żartuj, że masz bombę w walizce, nie zostawiaj bagażu bez opieki. Mandaty są surowe

Pozostawienie na lotnisku bagaży bez opieki staje się plagą. Straż Graniczna od początku czerwca interweniowała już 125 razy. Nałożono mandaty na łączna kwotę 11 tys. zł.

Globalna awaria systemów Microsoft. Czy mamy się czym martwić w Polsce?

Wicepremier, minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski uspokaja, że obecnie w Polsce systemy infrastruktury informatycznej działają płynnie. 

REKLAMA

Jak uczniowie Szkoły w Chmurze poradzili sobie z maturą? "Wyniki są dramatyczne"

Kilkanaście procent polskich maturzystów nie zdało egzaminu maturalnego. Jak poszło uczniom Szkoły w Chmurze? 

Coraz większa liczba dzieci ukraińskich w polskich szkołach

Od 1 września 2024 r. do polskich szkół może pójść między 20 tys. a 60 tys. ukraińskich dzieci - szacuje Paulina Chrostowska z Centrum Edukacji Obywatelskiej. Zdaniem nauczycieli największym wyzwaniem w edukacji uczniów z doświadczeniem migracji jest bariera językowa.

REKLAMA