Kategorie

Biblioteka publiczna tylko jako instytucja kultury

Monika Kaczurak-Kozak
Możliwość łączenia bibliotek i muzeów z innymi instytucjami kultury przewiduje projekt założeń reformy działalności kulturalnej przygotowany w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Od powodzenia tych zmian zależy dalsza działalność wielu bibliotek, głównie w małych miejscowościach.

Zaspokajanie i rozwijanie potrzeb czytelniczych społeczeństwa, wspomaganie systemu edukacji i wychowania oraz upowszechnianie wiedzy i informacji to główny cel funkcjonowania bibliotek. Ich rola, sposób zorganizowania, zasady finansowania na przestrzeni lat ulegały istotnym zmianom. Obecnie stanowią one lokalne centra kultury i wpływają na rozwój życia kulturalnego społeczności.

Podstawę prawną działalności kulturalnej stanowi ustawa z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (dalej: ustawa o prowadzeniu działalności kulturalnej).

Mecenat nad działalnością kulturalną sprawuje państwo oraz jednostki samorządu terytorialnego. Mogą ją także prowadzić osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Ministrowie i kierownicy urzędów centralnych oraz jednostki samorządu terytorialnego (dalej: JST) organizują działalność kulturalną, tworząc odpowiednio państwowe lub samorządowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym.

Zakres działalności bibliotek

Jedną z form organizacyjnych działalności kulturalnej stanowią biblioteki. Zasady ich działania zawiera ustawa z 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (dalej: ustawa o bibliotekach). Do podstawowego zakresu zadań bibliotek zalicza się:

1) gromadzenie, opracowywanie, przechowywanie i ochronę materiałów bibliotecznych,

2) obsługę użytkowników, przede wszystkim udostępnianie zbiorów oraz prowadzenie działalności informacyjnej, zwłaszcza informowanie o zbiorach własnych, innych bibliotek, muzeów i ośrodków informacji naukowej, a także współdziałanie z archiwami w tym zakresie,

– art. 4 ustawy o bibliotekach.

Do przedstawionych zadań należy również dodać prowadzenie działalności bibliograficznej, dokumentacyjnej, naukowo-badawczej, wydawniczej, edukacyjnej, popularyzatorskiej i instrukcyjno-metodycznej.

Reklama

Gmina, powiat i województwo organizują i prowadzą co najmniej jedną samorządową bibliotekę publiczną. Zadania powiatowej biblioteki publicznej może wykonywać, na podstawie porozumienia, wojewódzka lub gminna biblioteka publiczna, działająca i mająca swoją siedzibę na terenie powiatu.

Biblioteki publiczne zostały zorganizowane w formie instytucji kultury, w sposób zapewniający mieszkańcom dogodny dostęp do materiałów bibliotecznych i informacji. Według art. 2 ustawy o bibliotekach mają do nich również zastosowanie przepisy ustawy o prowadzeniu działalności kulturalnej. Rozdział drugi tej ustawy określa zasady funkcjonowania instytucji kultury. Wynika z niego, że Biblioteka Narodowa jest państwową instytucją kultury, a biblioteki JST – samorządowymi instytucjami kultury. Ich organizatorami są odpowiednio Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: MKiDN) oraz JST. Instytucje kultury uzyskują osobowość prawną i mogą rozpocząć działalność z chwilą wpisu do rejestru prowadzonego przez organizatora (art. 14 ust. 1 i ust. 3 ustawy o bibliotekach). Instytucja kultury z urzędu podlega wpisowi do rejestru.

OBOWIĄZKI ORGANIZATORA

Organizator zapewnia warunki działalności i rozwoju biblioteki, odpowiadające jej zadaniom, czyli (art. 9 ustawy o bibliotekach):

● lokal,

● środki na wyposażenie, prowadzenie działalności bibliotecznej, zwłaszcza zakup materiałów bibliotecznych oraz doskonalenie zawodowe pracowników.

Reklama

Organizator wydaje akt o utworzeniu biblioteki, w którym określa jej nazwę, rodzaj, siedzibę i przedmiot działania oraz zapewnia środki niezbędne do rozpoczęcia i prowadzenia działalności oraz utrzymania obiektu, w którym działalność jest prowadzona. Biblioteka publiczna działa na podstawie aktu o jej utworzeniu oraz statutu nadanego przez organizatora.

Okresowe remonty budynku biblioteki, modernizacja oraz inne niezbędne inwestycje stanowią koszt organizatora. Biblioteka publiczna może również otrzymać pomoc z MKiDN, od osób fizycznych i prawnych oraz z różnych funduszy unijnych – środki z tych ostatnich są przeznaczane głównie na zakup sprzętu i wyposażenie biblioteki.

Czytaj także: Status prawny instytucji kultury >>

Bibliotek nie można łączyć

Instytucja kultury jest jedyną dopuszczalną przez ustawodawcę formą dla bibliotek publicznych. Świadczą o tym treści:

● art. 18 ust. 2 ustawy o bibliotekach,

● art. 8 i 9 oraz art. 32 ust. 1 ustawy o prowadzeniu działalności kulturalnej.

Wynika z nich brak możliwości prowadzenia działalności w zakresie kultury w innej formie organizacyjno-prawnej (np. jednostka budżetowa). Potwierdzają to również wyroki sądowe w przedmiotowej sprawie: gminna biblioteka publiczna powinna działać jako samorządowa jednostka organizacyjna, funkcjonująca w formie instytucji kultury, finansowana z budżetu gminy jedynie za pomocą dotacji (wyrok NSA z 24 czerwca 2002 r., sygn. akt SA/Gd 479/02).

STATYSTYKA DOTYCZĄCA BIBLIOTEK

Według danych Instytutu Książki i Czytelnictwa Biblioteki Narodowej w 2008 r. łącznie działa 1771 bibliotek i filii połączonych z innymi instytucjami (głównie ośrodkami/domami kultury), tj. 21,03% ogółu bibliotek i filii bibliotecznych. Ponadto większość z nich (ok. 82,6%) jest zlokalizowana na wsi. Podkreśla się, że łączenie bibliotek publicznych z innymi instytucjami jest zjawiskiem istotnym społecznie ze względu na jego poziom.

Sprzeczne z regulacjami ustawy o bibliotekach jest funkcjonowanie bibliotek w ramach struktur organizacyjnych innych placówek kulturalnych (np. ośrodków kultury). Biblioteki publiczne nie mogą być łączone z innymi instytucjami kultury oraz bibliotekami szkolnymi i pedagogicznymi (art. 13 ust. 7 ustawy o bibliotekach). Przepis ten zawiera nakaz prowadzenia bibliotek publicznych w postaci odrębnych instytucji kultury. Zamierzeniem ustawodawcy było zagwarantowanie w ten sposób bibliotekom niezależności organizacyjnej, własnych środków i osobowości prawnej. Funkcjonowanie bibliotek w takich warunkach miało zapewnić im samodzielność materialną i merytoryczną. Uzależniono również fakt otrzymywania dotacji z MKiDN na zakup nowości wydawniczych od prowadzenia biblioteki w formie instytucji kultury.

W praktyce wprowadzone rozwiązanie spowodowało liczne krytyki i problemy w funkcjonowaniu bibliotek. Podkreśla się przy tym ich pozorną samodzielność finansową, ze względu na znaczne (niekiedy całkowite) uzależnienie od dotacji budżetowych. Można przypuszczać, że w pewnym stopniu potwierdzeniem obaw co do wyodrębnienia bibliotek od innych struktur funkcjonujących w ramach instytucji kultury, jest liczba działających w Polsce w ten sposób placówek, która przekracza 1/5 liczebności sieci.

Będą zmiany w ustawie

Kwestia łączenia instytucji kultury dotyczy również innych niż biblioteki form organizacyjnych przewidzianych w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Pojawiły się środowiskowe postulaty mające na celu umożliwienie łączenia instytucji kultury, tam gdzie jest to uzasadnione merytorycznie. Odpowiedzią na nie są propozycje zmian zawarte w „Projekcie założeń do projektu ustawy o zmianie ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz niektórych innych ustaw” opracowanym przez MKiDN we wrześniu 2009 r. (projekt zmian dostępny jest na stronie MKiDN w zakładce prawo/projekty założeń).

Proponuje się w nim dodanie przepisów umożliwiających funkcjonowanie instytucji łączących różne formy organizacyjne, a w przypadku bibliotek – uchylenie przepisów zakazujących ich łączenia z instytucjami kultury innymi niż biblioteki. Wskazuje się, że funkcjonowanie biblioteki w ramach np. ośrodka kultury może być rozwiązaniem bardziej efektywnym i tańszym dla organizatora. Jednocześnie wyklucza się możliwość wykorzystania mechanizmu łączenia biblioteki z inną instytucją kultury dla jej likwidacji lub ograniczenia funkcji, stawiając warunek „braku uszczerbku dla dotychczas realizowanych zadań”.

W projekcie podkreśla się również, że łączenie różnych form organizacyjnych może przynieść pozytywne skutki, jeżeli chodzi o efektywność wykorzystania środków przeznaczonych na działalność kulturalną, bazy lokalowej i kadr, szczególnie w przypadku gminnych instytucji kultury.

Czytaj także: Funkcjonowanie bibliotek szkolnych w pytaniach i odpowiedziach >>

Podstawy prawne:

● Ustawa z 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz.U. nr 85, poz. 539; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. nr 220, poz. 1600)

● Ustawa z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (j.t. Dz.U. z 2001 r. nr 13, poz. 123; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 62, poz. 504)

Zobacz nowy serwis internetowy stworzony specjalnie dla osób korzystających z zasobów bibliotek i dla osób je obsługujących - INFOR LEX Biblioteka - dostarcza porad, interpretacji przepisów i wiedzy fachowej z księgowości, podatków, prawa pracy, administracji, zarządzania itp. Umów się na bezpłatną prezentację nowego serwisu INFOR LEX Biblioteka!

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
VAT w e-commerce od 1 lipca 2021 r.
VAT w e-commerce od 1 lipca 2021 r.
Tylko teraz
Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    29 lip 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Premia dla lekarza POZ za szczepienie

    Lekarz POZ otrzyma premię finansową za zwiększenie tempa szczepień i liczby zaszczepionych pacjentów w poradni.

    Nadzór nad dyrektorami - planowane zmiany

    Projektowane przepisy, mające zwiększyć kontrolę nad szkołami, zostały złagodzone. Co z dyrektorami?

    Powodzie - czy możemy przygotować się na nadchodzące zalania?

    W momencie wystąpienia sytuacji kryzysowej praktyczne możliwości zabezpieczenia przed jej skutkami są bardzo ograniczone. Jakie mamy możliwości ograniczenia zagrożenia powodziowego?

    Zmiany w ustawie o zatrudnieniu socjalnym

    Zmiany w ustawie o zatrudnieniu socjalnym przewiduje przygotowany przez MRiPS projekt nowelizacji. Co się zmieni?

    Społeczne Agencje Najmu - korzyści podatkowe dla właścicieli

    Od 23 lipca 2021 r. obowiązują przepisy pozwalające tworzyć tzw. Społeczne Agencje Najmu (SAN). Ich zadaniem jest dzierżawa lokali mieszkalnych lub budynków mieszkalnych jednorodzinnych od ich właścicieli oraz wynajmowanie ich osobom fizycznym wskazanym przez gminę. Właściciele takich mieszkań i budynków będą korzystać ze zwolnień podatkowych w podatku dochodowym i VAT.

    Zasady odwołania od wyników egzaminu maturalnego 2021

    Odwołania od wyników egzaminu maturalnego. Niecałe trzy tygodnie temu maturzyści poznali wyniki egzaminów dojrzałości. Niektórzy mają wątpliwości, czy ich praca została poprawnie sprawdzona, i wnioskują o wgląd do niej oraz wyższe noty.

    Kontrole zwolnień lekarskich nauczycieli

    Kontrole zwolnień lekarskich nauczycieli - zgodnie z projektem nowelizacji prawa oświatowego autorstwa MEiN ministerstwo co kwartał będzie przekazywało do ZUS szczegółowe informacje dotyczące nauczycieli przebywających m.in. na zwolnieniach lekarskich, urlopach zdrowotnych oraz macierzyńskich.

    Nauka stacjonarna w szkołach od 1 września 2021 r.

    Nauka stacjonarna w szkołach - minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek zapowiedział, że trwają przygotowania do powrotu uczniów do szkół od 1 września 2021 r.

    Historia XX i XXI wieku - od kiedy nowy przedmiot?

    Historia XX i XXI wieku - od kiedy nowy przedmiot zapowiedziany w Polskim Ładzie? Co obejmie?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające - możliwość zwiększenia liczby godzin

    Dodatkowe zajęcia wspomagające - większa liczba dzieci będzie mogła skorzystać z dodatkowych lekcji. MEiN przygotowało zmianę przepisów w tym zakresie.

    Nauka zdalna czy stacjonarna w roku akademickim 2021/2022? - wytyczne dla uczelni

    Nauka zdalna czy stacjonarna w roku akademickim 2021/2022? Ministerstwo Edukacji i Nauki opublikowało wytyczne dla uczelni.

    Compliance - cykl Deminga

    Compliance - każdy system powinien działać w cyklu Deminga i zawsze należy monitorować ryzyka. Niestety często brakuje na to zasobów lub woli najwyższego kierownictwa.

    Transakcja zakupu nieruchomości na rzecz gminy

    Zakup nieruchomości na rzecz gminy. W ramach działalności gospodarczej gmina może nabywać prawa do nieruchomości na wolnym rynku - w trybie czynności cywilnoprawnych. W takich transakcjach istotne są kompetencje organów gminy. Wójt jest uprawniony do dokonywania czynności związanych z nabyciem nieruchomości. Działa jednak z zachowaniem zasad prawidłowej gospodarki i w ramach wytyczonych przez radę gminy.

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - co zawiera?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) już działa. Wyjaśniamy, jakie informacje zawiera ten ważny rejestr. Warto również wspomnieć o obowiązkach właścicieli budynków związanych z CEEB.

    Loteria szczepionkowa - kiedy losowania?

    Loteria szczepionkowa - kiedy losowania? Wciąż można zarejestrować się w Loterii Narodowego Programu Szczepień i wziąć udział w kolejnych losowaniach nagród.

    Wakacje 2021 w Europie - zasady podróżowania, paszport covidowy, testy

    Wakacje 2021 w Europie w czasach koronawirusa - jakie zasady obowiązują podróżnych? W większości krajów trzeba pokazać paszport covidowy lub wynik testu na COVID-19.

    Aspekty środowiskowe w nowym prawie zamówień publicznych

    Zrównoważone zamówienia to taki sposób organizacji postępowań o udzielenie zamówienia publicznego, który uwzględnia aspekty środowiskowe lub społeczne, co przekłada się na charakter udzielanego zamówienia, przy jednoczesnym zapewnieniu celowego, racjonalnego i oszczędnego wydatkowania środków publicznych. W pojęciu tym mieszczą się więc zarówno tzw. „zielone”, jak również społeczne zamówienia publiczne.

    Cyfryzacja usług a cyberbezpieczeństwo w sektorze publicznym

    W ostatnich latach można obserwować postępującą cyfryzację usług, również w sektorze publicznym. O ile załatwianie spraw urzędowych online jest dla obywateli ogromną wygodą, o tyle zasadne w tym kontekście jest pytanie – jak właściwie zadbać o bezpieczeństwo przetwarzanych danych?

    Karta Lokalizacji Podróżnego - jak wypełnić?

    Kartę Lokalizacji Podróżnego musi wypełnić każdy przylatujący do Polski. Czym jest? Jak wypełnić Kartę Lokalizacji Pasażera?

    Karta Lokalizacji Podróżnego w formie elektronicznej

    Karta Lokalizacji Podróżnego w formie elektronicznej od soboty zastąpi karty papierowe. Kto musi wypełnić Kartę Lokalizacji Podróżnego?

    Loteria szczepionkowa - ochrona danych uczestników

    Loteria szczepionkowa - jak chronione są dane osobowe uczestników Loterii Narodowego Programu Szczepień? Czy dane medyczne są bezpieczne?

    Loteria szczepionkowa - lista wygranych

    Loteria szczepionkowa - lista wygranych. Są już pierwsi zwycięzcy w Loterii Narodowego Programu Szczepień. Gdzie sprawdzić listę wygranych nagród? Kiedy kolejne losowania?

    Wypadek przy pracy urzędnika świadczącego pracę zdalną

    Wypadek przy pracy urzędnika świadczącego pracę zdalną. Jak prawidłowo sporządzić protokół powypadkowy?

    Szczepienia dzieci w wieku 5-12 lat - od kiedy?

    Szczepienia dzieci w wieku 5-12 lat - od kiedy? Jest to niezwykle istotna kwestia pod kątem roku szkolnego i bezproblemowego powrotu dzieci do szkół.

    Compliance - od czego zacząć wdrożenie systemu?

    Compliance - od czego należy zacząć wdrożenie systemu w organizacji? Coraz więcej podmiotów z sektora prywatnego oraz z sektora publicznego rozumie, że posiadanie systemów Compliance jest niezbędne, by podmiot mógł bezpiecznie funkcjonować lub się rozwijać.