Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Spółki Skarbu Państwa - audyt NIK

Spółki Skarbu Państwa - audyt NIK
Spółki Skarbu Państwa - audyt NIK
Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę w spółkach Skarbu Państwa. Co wykazała kontrola?

Reforma nadzoru właścicielskiego nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa wymaga dalszych zmian. Prawie 100 firm nie miało perspektyw dalszego działania z powodu złej kondycji finansowej. Sytuacji spółek nie zmieniło przekazanie w nadzór nowym ministrom, gdyż w żadnym z resortów nie zainicjowano w kontrolowanym okresie nowych programów naprawczych wobec nadzorowanych przedsiębiorstw.

1 stycznia 2017 r. weszły w życie przepisy likwidujące Ministerstwo Skarbu Państwa.  Rolę koordynatora polityki właścicielskiej przejął prezes Rady Ministrów, który nadzór nad poszczególnymi spółkami przekazał właściwym ministrom, agencjom rządowym i pełnomocnikowi rządu. Zmiana modelu sprawowania nadzoru nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa, miała w założeniu doprowadzić do poprawy efektywności ich działania i ujednolicenia zasad nadzoru.

Nadzór nad spółkami Skarbu Państwa (liczba nadzorowanych podmiotów) Źródło: Opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

Na koniec I półrocza 2017 r. Skarb Państwa posiadał w 488 spółkach akcje/udziały o wartości nominalnej ok. 70 mld złotych.

Wartość nominalna akcji/udziałów Skarbu Państwa (stan na koniec I półrocza 2017 r.) Źródło: Opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

Wcześniejsze kontrole NIK nadzoru właścicielskiego wykazywały, że nierzetelnie nadzorowano spółki, m.in. nie opracowano polityki właścicielskiej, często wymieniano członków rad nadzorczych i zarządy spółek co nie sprzyjało dobremu zarządzaniu, utrzymywano rozbudowane, lecz mało skuteczne struktury. W trakcie tej kontroli sprawdzono 15 spółek z udziałem Skarbu Państwa, dwa ministerstwa oraz Kancelarię Prezesa Rady Ministrów.

Najważniejsze ustalenia kontroli

Reforma nie doprowadziła do pełnego ujednolicenia nadzoru nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa, ponieważ ustawa nie dotyczy ok. 60 spółek z udziałem Skarbu Państwa, nad którymi nadzór jest sprawowany na podstawie przepisów szczególnych (wykaz spółek nadzorowanych na zasadach określonych w przepisach szczególnych). Pełnego ujednolicenia nie przewidywała także przyjęta 19 października 2017 r. przez Stały Komitet Rady Ministrów projektowana zmiana ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym (u.z.m.p.), która następnie została wycofana z prac rządowych (3 stycznia 2018 r.). Proces alokacji spółek do ministerstw nadzorujących przeciągnął się do końca 2017 roku.

Dopiero po trzech kwartałach od wejścia w życie ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, Prezes Rady Ministrów zatwierdził zasady wykonywania praw z akcji i udziałów należących do Skarbu Państwa oraz nadzoru właścicielskiego, jak również dobrych praktyk w zakresie stosowania ustawy. Zdaniem NIK, brak opracowanych zasad nadzoru właścicielskiego, następnie  przyjętych i przekazanych do stosowania przez podmioty nadzorujące spółki z udziałem Skarbu Państwa, sprzyjał powstaniu ryzyka, że wykonywanie praw z akcji lub udziałów należnych Skarbowi Państwa będzie wykonywane w różny sposób. W praktyce ministrowie posiłkowali się dotychczasowymi zasadami opracowanymi w zlikwidowanym MSP lub stosowali własne zasady nadzoru właścicielskiego (Minister Energii).

Mimo braku nowej, sformalizowanej polityki dywidendowej przy decyzjach o sposobie przeznaczenia zysków spółek oraz ewentualnej wypłacie dywidend uwzględniana była sytuacja i potrzeby spółek. Skarb Państwa otrzymał w 2017 r. dywidendę z 35 spółek będących w nadzorze ministerstw i KPRM (z 15 skontrolowanych przez NIK spółek dywidendę wypłacało tylko pięć, a dwie przeznaczyły cały zysk na cele ustawowe).

Z ustaleń kontroli wynika, że po likwidacji Ministerstwa Skarbu Państwa, w resortach, które przejęły nadzór nad spółkami, do połowy 2017 r. nie powstały żadne nowe inicjatywy restrukturyzacyjne, konsolidacyjne, holdingowe lub inne, zmierzające do realizacji wspólnych przedsięwzięć, efektywniej wykorzystujących posiadane zasoby (było to celem ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym). Wśród 432 spółek wymienionych w rozporządzeniu (na podstawie którego dokonano pierwotnego rozdziału nadzoru nad spółkami pomiędzy ministrów) aż 91 spółek znajdowało się w stanie w upadłości lub likwidacji (5 z 15 spółek w których NIK przeprowadziła kontrolę wymagało działań naprawczych). Sytuacji tej nie zmieniło przekazanie spółek w nadzór nowym ministrom. Przy czym nadzorujący nie mieli wiedzy o przyczynach wszczęcia likwidacji niektórych spółek i perspektywach ich zakończenia.

Do połowy 2017 r. w żadnym z resortów nie zainicjowano nowych programów naprawczych wobec nadzorowanych spółek. W Ministerstwie Rozwoju kontynuowano działania zmierzające do uchylenia likwidacji 10 spółek, rozpoczęte jeszcze przez Ministra Skarbu Państwa, z kolei w spółce CORA-TEX wstrzymano realizację programu naprawczego ze względu na zainicjowaną przez MSP konsolidację z inną spółką, która też nie została zrealizowana po przejęciu nadzoru przez Ministra Obrony Narodowej.

Po likwidacji Ministerstwa Skarbu Państwa zamknięto dostęp do jego zasobów archiwalnych (z końcem marca 2017 r.). O zakresie dokumentacji spółek, przekazywanej przez likwidowane Ministerstwo Skarbu Państwa ministerstwom przejmującym nadzór, decydowali w istocie pracownicy byłego MSP. Kontrola wykazała, że nie przejęto z byłego MSP dokumentów zawierających koncepcje, analizy i programy wobec spółek, grup kapitałowych lub branż. W archiwum byłego MSP znajduje się ok. pół miliona teczek(jednostek archiwalnych) stanowiących ok. 9 tys. metrów bieżących dokumentów, z których ok. 2 tys. metrów bieżących dokumentów (z okresu od ok. końca 2015 r.) nie zostało zewidencjonowanych i wprowadzonych do bazy danych archiwum. Do zakończenia czynności kontrolnych (koniec września 2017) nie podjęto decyzji, dokąd zostaną przekazane zgromadzone dokumenty, co może utrudnić właściwe sprawowanie nadzoru właścicielskiego nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa. Zdaniem NIK nawet po wyznaczeniu nowego dysponenta nie będzie możliwy szybki dostęp do tej dokumentacji. 

Przejściowo utrudniony był dostęp do elektronicznej bazy danych dotyczących spółek z udziałem SP, co spowodowane było przejęciem tej bazy z MSP przez KPRM i podpisywaniem nowych porozumień zapewniających dostęp do bazy podmiotom i osobom spoza KPRM.

Terminowo przeprowadzano Walne Zgromadzenia i Zgromadzenia Wspólników, na których dokonywano ocen rad nadzorczych i zarządów spółek. Przestrzegano obowiązku uzyskiwania opinii Rady ds. spółek Skarbu Państwa w stosunku do kandydatów na członków organów nadzorczych. Z ustaleń kontroli wynika, żew trakcie naborów do rad nadzorczych i zarządów oraz wyznaczania im wynagrodzeń przestrzegano obowiązujących zasad. NIK zwraca jednak uwagę, że działania niektórych rad nadzorczych podczas postępowań wyłaniających członków zarządów były nieprzejrzyste. Chodzi o brak uzasadnienia niektórych decyzji o zmianie członka zarządu lub o zakończeniu postępowania kwalifikacyjnego bez wyłonienia kandydata. Przy czym Izba nie kwestionuje odwoływania członków zarządu przed upływem kadencji, w przypadkach kiedy ich działania były oceniane negatywnie.

Zobacz: Spółka komunalna

Kontrolerzy nie stwierdzili formalnych nieprawidłowości w obsadzaniu rad nadzorczych i zarządów spółek, ale kontrola wykazała dużą częstotliwość zmian w obsadach tych organów. W ocenie NIK nie sprzyja to ciągłości zarządzania. Przykładowo od momentu przejęcia nadzoru przez Ministra Energii do dnia 30 czerwca 2017 r. zmiany objęły 52 dotychczasowych członków Rad Nadzorczych (wynikały z wygaśnięcia mandatu na skutek upływu kadencji - 25 osób, rezygnacji członków RN - 15 osób, odwołania członka RN - 12 osób).

Wynagrodzenia zarządów spółek nie przekraczały obowiązujących limitów.  Liczebność i wynagrodzenia członków zarządów skontrolowanych spółek były adekwatne do zakresu i zasięgu działania spółek oraz ich znaczenia w gospodarce oraz osiąganych wyników ekonomicznych. W większości spółek wprowadzono nowe zasady wynagradzania zarządów w zależności od wielkości zatrudnienia i obrotów spółki, z uwzględnieniem realizacji wyznaczonych celów zarządczych. Kontrolerzy NIK za nieprawidłowość uznali wypłacenie członkom zarządu w Lubelskim Rynku Hurtowym w Elizówce ekwiwalentu - 106 tys. zł - za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, co było niezgodne z Kodeksem Pracy.

W latach 2014-2016 najniższe miesięczne wynagrodzenie członka zarządu w skontrolowanych spółkach wyniosło ok. 14 tys. zł, a najwyższe: 186 tys. zł w 2014 r. (PGNiG), 158 tys. zł w 2015 r. (Węglokoks) oraz ok. 105 tys. zł w 2016 r. (Węglokoks). Regułą było, że spółka w słabszej kondycji miała słabiej opłacany menedżment). W tym okresie obniżono wynagrodzenia członków zarządów w spółkach PGNiG oraz Węglokoks, co świadczy o wykorzystaniu przez rady nadzorcze tych spółek istniejących rezerw w tym zakresie. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie członka Rady Nadzorczej w 15 skontrolowanych spółkach wyniosło ok. 3,4 tys. zł w 2014 i 2015 r. i wzrosło do ok. 4,2 tys. zł w 2016 roku. Co ciekawe w 1/4 skontrolowanych spółek pracownicy otrzymywali wynagrodzenie poniżej średniej krajowej.

Sytuacja ekonomiczna skontrolowanych spółek była różna. W trzech spółkach wartość sprzedaży wzrastała corocznie (Polskie Radio Rzeszów, Totalizator Sportowy, Polskie Tatry). W pięciu spółkach wartość sprzedaży systematycznie spadała (Hotele Olsztyn, PGNiG, Regionalny Fundusz Gospodarczy, Węglokoks, Lubelski Rynek Hurtowy w Elizówce). W dwóch spółkach wartość sprzedaży w 2016 r. była wyższa niż w roku 2014, po przejściowym spadku w roku 2015 (Silesia, Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy w Broniszach). Jedna spółka (Stomil) zanotowała spadek sprzedaży w roku 2016 w porównaniu z rokiem 2014 po przejściowym wzroście w 2015 roku. 1/3 skontrolowanych spółek wymagała działań naprawczych (Cora-Tex, Polskie Radio Rzeszów, Hotele Olsztyn, Polskie Tatry, Regionalny Fundusz Gospodarczy).

NIK zwraca uwagę, że reforma sfery wykonywania uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa nie rozwiązała także problemu posiadania przez Skarb Państwa tzw. udziałów resztówkowych czyli takich, które nie zapewniają żadnego wpływu na decyzje organów spółekDla przykładu Ministerstwo Rozwoju (do dnia 15 września 2017 r.) przeprowadziło łącznie 16 transakcji dotyczących zbycia pakietów mniejszościowych (jedna), resztówkowych (osiem) i pracowniczych (siedem), prowadzących do całkowitego wyjścia SP ze struktury właścicielskiej. W dokumentacji spółek przejętej z byłego MSP nie było analiz, które pozwoliłyby na określenie powodów, dla których dany pakiet akcji/udziałów nadal znajduje się w gestii Skarbu Państwa.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź »
Polski Ład. Ściąga dla przedsiębiorców, księgowych, kadrowych (PDF)
Polski Ład. Ściąga dla przedsiębiorców, księgowych, kadrowych (PDF)
Tylko teraz
Źródło: Najwyższa Izba Kontroli
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    MKiŚ: ponad 870 mln zł z UE na program "Mój prąd"
    Ponad 870 mln zł ze środków unijnych zostanie przeznaczonych na wsparcie dla obywateli w ramach programu promocji fotowoltaiki "Mój prąd" - poinformował w piątek resort klimatu i środowiska.
    Egzamin ósmoklasisty w 2023 r. – zasady, terminy, jakie przedmioty na egzaminie?
    W roku szkolnego 2022/2023 egzamin ósmoklasisty zostanie przeprowadzony w maju. Jest to termin główny w szkołach dla dzieci i młodzieży oraz w szkołach dla dorosłych, w których nauka kończy się w semestrze wiosennym.
    Warszawa: Od 1 czerwca 2022 r. bilet metropolitalny można będzie doładować w biletomacie
    Dobra wiadomość dla mieszkańców podwarszawskich gmin. Od środy 1 czerwca 2022 r. bilet metropolitalny będzie można doładować w jednym z ponad 3,2 tys. biletomatów stacjonarnych i mobilnych.
    Niedopuszczalność powierzenia obowiązków skarbnika
    W przypadku stanowiska skarbnika nie ma prawnej możliwości powołania "osoby pełniącej obowiązki". Żadne okoliczności nie usprawiedliwiają takiego działania. Rada gminy nie jest uprawniona do podjęcia uchwały w sprawie powołania pełniącego obowiązki skarbnika nawet w sytuacji, w której zwolnienie tego stanowiska nastąpiło w sposób nagły i niespodziewany, a pozostawanie bez skarbnika wpływa negatywnie na prawidłowe funkcjonowanie gminy.
    Wyjątki od zasady użycia środków komunikacji elektronicznej
    Ogólną zasadą obowiązującą na gruncie przepisów Prawa zamówień publicznych jest stosowanie środków komunikacji elektronicznej. Odstąpienie od tej reguły jest możliwe, jednak tylko w ściśle określonych sytuacjach oraz jedynie w minimalnym i niezbędnym zakresie.
    Jak utworzyć młodzieżową radę gminy?
    Przepisy ustrojowe nakładają na gminę obowiązek wspierania i upowszechniania idei samorządowej wśród mieszkańców gminy - w tym wśród młodzieży. Jedną z form realizacji tego zadania jest utworzenie młodzieżowej rady gminy. W ten sposób przyznaje się młodzieży (w tym organizacjom młodzieżowym) możliwość bezpośredniego oddziaływania na życie publiczne lokalnej społeczności.
    Jak spędza wolny czas Iga Świątek? We wtorek będzie obchodziła urodziny!
    French Open - nawet w dni bez meczu Świątek nie ma wiele wolnego czasu.
    Świadczenia pieniężne 40 zł za zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia Ukraińcom. Aktywny wzór wniosku o 40 zł [rozporządzenie z 4 maja 2022 r. Dz.U. poz. 1020 r.]
    Świadczenia pieniężne 40 zł z tytułu zapewnienia zakwaterowania i wyżywienia ukraińskich uchodźców. Aktywny wzór wniosku o 40 zł [rozporządzenie z 4 maja 2022 r. Dz.U. poz. 1020 r.]
    Szkoły wolą zatrudniać nauczycieli-emerytów i dają nadgodziny zamiast nowych etatów
    W zeszłym roku o tej porze w kuratoryjnych bazach było ok. 13 tys. ofert pracy dla nauczycieli. W tym – prawie 4 tys. mniej. Nie wynika z tego, że szkoły nie szukają nauczycieli.
    Zdaniem rządu pensje nauczycieli wzrosły w kilka lat o 34%, a niskim pensjom są winne samorządy
    Od kilku lat podnosimy wynagrodzenia nauczycieli. Wliczając maj tego roku, to o 34 proc. więcej w ostatnich latach – mówi Dariusz Piontkowski, wiceminister edukacji.
    Egzamin ósmoklasisty 2022 r.: Arkusz egzaminacyjny z języka angielskiego
    Egzamin ósmoklasisty 2022 r.: Arkusz egzaminacyjny z języka angielskiego
    Na zmianach w PIT tylko Poznań stracił 600 mln zł
    Zmiany w Polskim Ładzie obniżające podatek PIT z 17 proc. do 12 proc. oraz inflacja kilkukrotnie wyższa od przewidywanej przed rokiem odbijają się na finansach miast. Ograniczają bowiem ich przychody, pochodzące w największym stopniu z podatku dochodowego, oraz zwiększają wydatki z powodu coraz szybciej rosnących kosztów inwestycji. Sytuacji nie poprawiają też wojna w Ukrainie i napływ uchodźców oraz pandemia, choć nie są to najistotniejsze problemy dla budżetów samorządów.
    UE żąda od Polski oskładkowania umów zlecenia i o dzieło. Polska spełni to żądanie?
    Polska zobowiązała się wobec Brukseli, że w pełni oskładkuje umowy cywilnoprawne. Nadal jednak chce negocjować termin – wskazuje czwartkowy "Dziennik Gazeta Prawna”.
    Egzamin ósmoklasistów 2022 r.: język obcy [26 V 2022 r.]
    26 maja 2022 r. przeprowadzony zostanie pisemny egzamin ósmoklasistów z języka obcego nowożytnego - to trzecia, ostatnia część egzaminu ósmoklasistów. We wtorek uczniowie pisali egzamin z języka polskiego, w środę z matematyki. Do egzaminu przystąpi ponad 502,6 tys. uczniów VIII klas szkół podstawowych, a także ok. 7,1 tys. uczniów będących obywatelami Ukrainy.
    Podwyżka dla 460 000 pracowników służby zdrowia za 7,2 mld zł od lipca 2022 r.
    Planowane od lipca 2022 r. podwyżki obejmą grupę ok. 460 tys. pracowników ochrony zdrowia.
    Czarnek: W 2023 r. 1 mld 300 tys. zł na etaty dla psychologów, pedagogów, logopedów i neurologopedów. W 2022 r. 700 mln zł
    Od 1 września do polskich szkół trafi 520 mln zł na dodatkowe etaty dla psychologów, pedagogów, logopedów i neurologopedów – powiedział w środę minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek.
    Małpia ospa - objawy, przebieg choroby, leczenie. Jak można się zarazić?
    W ostatnich tygodniach już w dziewięciu krajach Europy: Anglii, Niemczech, Szwajcarii, Portugalii, Hiszpanii, Szwecji, we Włoszech, Belgii i Francji, a także w USA, Kanadzie i Australii wykryte zostały przypadki małpiej ospy. Pierwsza dobra wiadomość jest taka, że człowiek nie tak łatwo może się nią zarazić. Druga, że charakteryzuje się znacznie mniejszą śmiertelnością niż ospa prawdziwa, która została wyeliminowana w ubiegłym wieku. Co trzeba wiedzieć o małpiej ospie? Jak można się zarazić? Jakie są objawy i przebieg tej choroby? Jak leczyć małpią ospę?
    Egzamin ósmoklasisty 2022 r.: Arkusz egzaminacyjny z matematyki
    Egzamin ósmoklasisty 2022 r.: Arkusz egzaminacyjny z matematyki
    Rejestr Umów Publicznych nie wejdzie w życie 1 lipca 2022 r.
    Rejestr Umów Publicznych nie wejdzie w życie od 1 lipca 2022 r. Stanie się to 1 stycznia 2023 r. Umowy wykazywane w Rejestrze Umów Publicznych będą miały wartość co najmniej 5000 zł. Sejm zwiększył więc limit minimalny dla umów wynoszący 500 zł.
    500+ dla Ukraińców, którzy w ciągu 3 dni stawią się na wezwanie. Kolejna nowelizacja specustawy
    Informacje o dacie wyjazdu uchodźców ZUS lub gminy będą otrzymywać od Straży Granicznej. Będą mogły też wezwać pobierających pomoc do stawiennictwa.
    Egzamin ósmoklasistów 2022 r.: matematyka [25 V 2022 r.]
    Dziś pisemny egzamin z matematyki - druga część egzaminu ósmoklasistów. We wtorek uczniowie pisali egzamin z języka polskiego, w czwartek będą pisać egzamin z języka obcego.
    WHO: małpią ospę da się powstrzymać
    Choć rozprzestrzenianie się małpiej ospy jest czymś niespotykanym, wirusa da się powstrzymać - powiedziała we wtorek 24 maja 2022 r. Sylvie Briand, dyrektor Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ds. globalnych zagrożeń chorobami zakaźnymi). Według danych WHO poza Afryką - gdzie zwykle odnotowuje się zakażenia wirusem - potwierdzono dotąd 131 przypadków małpiej ospy.
    Egzamin ósmoklasisty 2022 r.: Arkusz egzaminacyjny z języka polskiego
    Egzamin ósmoklasisty 2022 r.: Arkusz egzaminacyjny z języka polskiego.
    Jak skorygować złożoną deklarację CEEB [termin do 30 czerwca 2022 r.]
    Możliwość korygowania pomyłek w złożonych deklaracjach, ulepszone wyszukiwanie punktów adresowych, możliwość samodzielnego resetu hasła przez gminnego administratora i stopniowania uprawnień użytkowników w danej gminie to tylko część z nowych funkcjonalności wprowadzonych przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego w systemie do składania deklaracji CEEB.
    Rząd pracuje nad zmianą kilometrówki w 2022 r. MF postuluje liczenie kilometrówki od mocy silnika a nie pojemności [Interpelacja]
    Ministerstwo Infrastruktury pracuje nad zmianami w zasadach stosowania kilometrówki. Ministerstwo Finansów postuluje, aby zrezygnować z liczenia kilometrówki według pojemności silnika na rzecz mocy silnika.