Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Kontrola zarządcza – nowy obowiązek dla samorządów

Jakub Bojanowski
Wioletta Kępka
Przepisy o finansach publicznych i standardy nie wspominają o korzyściach, jakie skutecznie działająca kontrola zarządcza może przynieść kierującym jednostkami finansów publicznych. Jednak po dokładniejszym ich przeanalizowaniu można znaleźć propozycje rozwiązań menedżerskich, które pozwolą znacząco podnieść jakość zarządzania w sektorze publicznym – podobnie jak miało to miejsce w instytucjach komercyjnych.Więcej o kontroli zarządczej przeczytasz w Poradniku Rachunkowości Budżetowej nr 8. Zamów prenumeratę Poradnika Rachunkowości Budżetowej, a w najbliższym czasie otrzymasz omówienia najważniejszych zagadnień z rachunkowości i sprawozdawczości budżetowej, m.in.:- Nową sprawozdawczość w zakresie operacji finansowych- Przekształcenia i likwidację zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych.

Obowiązująca od 1 stycznia 2010 r. ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: ustawa o finansach publicznych) wprowadziła do jednostek finansów publicznych, m.in. samorządów, kontrolę zarządczą oraz określiła zadania i obowiązki kierujących jednostkami finansów publicznych wynikające z konieczności jej wdrożenia.

Praktyczne aspekty wdrożenia kontroli zarządczej są opisane także w opublikowanych 16 grudnia 2009 r. przez Ministerstwo Finansów „Standardach kontroli zarządczej” (dalej: standardy), przy czym w dalszym ciągu istnieje bardzo szerokie pole do interpretacji nowych przepisów. Należy się więc spodziewać, że wdrożenie kontroli zarządczej będzie dla większości jednostek finansów publicznych dużym wyzwaniem.

Co to jest kontrola zarządcza

Z ustawy o finansach publicznych wynika jednoznacznie, że odpowiedzialność za decyzje podjęte w zakresie kontroli zarządczej spoczywa na kierującym jednostką, a więc w przypadku samorządów: wójcie, burmistrzu, prezydencie miasta, staroście lub marszałku województwa.

Kontrola zarządcza to nowa nazwa dla dobrze znanej w instytucjach komercyjnych kontroli wewnętrznej. Wskazuje na to:

● definicja zawarta w ustawie o finansach publicznych (ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów...),

● podział standardów na pięć obszarów tematycznych (środowisko wewnętrzne, zarządzanie ryzykiem, mechanizmy kontroli, informacja i komunikacja oraz monitorowanie i ocena),

● referencje do publikacji COSO (opracowanie przygotowane przez Komitet Organizacji Sponsorujących Komisję Treadwaya, którego celem jest pomoc przedsiębiorstwom i innym organizacjom w ocenie i usprawnieniu systemów kontroli wewnętrznej) przytoczone wprost w standardach.

Projektując ustawę o finansach publicznych, kontrolę wewnętrzną nazwano zarządczą, aby nie utożsamiać jej z czynnościami polegającymi na sprawdzaniu zgodności z procedurami, lecz skupić się na rozwiązaniach ogólnosystemowych i dodatkowo podkreślić odpowiedzialność kierujących jednostkami finansów publicznych za skuteczność kontroli zarządczej.

Obowiązek ustanowienia kontroli zarządczej oznacza więc, że kierujący jednostką jest odpowiedzialny za wdrożenie skutecznych rozwiązań organizacyjnych i procedur, a następnie za zapewnienie, że są one przestrzegane w takim zakresie, jak jest to konieczne do spełnienia celów danej instytucji. Co ważne, w ramach wdrożenia kontroli zarządczej kierujący jednostką może dowolnie wybierać konkretne rozwiązania. Jeżeli uważa, że receptą na skuteczną kontrolę jest ograniczenie biurokracji, to ustawa o finansach publicznych wyposaża go w takie możliwości. Podobnie, jeżeli dla wzmocnienia kontroli zdecyduje się na wprowadzenie dodatkowych procedur, również ma taką możliwość.

Obowiązek wdrożenia kontroli zarządczej polega m.in. na usystematyzowaniu obecnych procedur, zidentyfikowaniu, które z zawartych w nich działań stanowią element kontroli zarządczej, a następnie poddaniu ich krytycznej ocenie pod kątem skuteczności oraz zasadności. Oczywiście wdrożenie kontroli zarządczej (szczególnie w pierwszym roku obowiązywania ustawy o finansach publicznych) oznacza dla wielu instytucji dodatkowe nakłady prac i związane z tym koszty, ale w zbiurokratyzowanych instytucjach finansów publicznych można się spodziewać, że usystematyzowanie kontroli zarządczej pozwoli na zidentyfikowanie dublujących się czynności, wyeliminowanie zbędnych punktów decyzyjnych z obecnych procedur i w rezultacie na poprawę jakości zarządzania.

Sukces zależy tu jednak głównie od kierującego daną instytucją i tego, jakie cele sformułuje wobec pracowników realizujących to przedsięwzięcie. Wdrożenie zaleceń ustawy o finansach publicznych tylko w minimalnym zakresie, bez jednoczesnego poszukiwania usprawnień, to recepta na dodatkowe zwiększenie biurokracji.

Oświadczenie o stanie kontroli zarządczej

Ustawa o finansach publicznych dodatkowo podkreśla osobistą odpowiedzialność kierujących jednostką za kontrolę zarządczą, wprowadzając (początkowo na szczeblu ministerstw, ale stopniowo w całym sektorze finansów publicznych) obowiązek składania corocznych oświadczeń o stanie kontroli zarządczej. Podobnie jak wiele innych rozwiązań obowiązek składania oświadczeń jest zapożyczony z sektora komercyjnego (a dokładnie z amerykańskiej ustawy Sarbanes-Oxley uchwalonej przez Kongres Stanów Zjednoczonych 30 lipca 2002 r., która w odpowiedzi na afery finansowe, m.in. Ekronu, zaostrzyła wymagania wobec przejrzystości finansów korporacji; dalej: ustawa Sarbanes-Oxley).

W praktyce obowiązek ten oznacza, że kierujący jednostką ma obowiązek nie tylko zadbać o jednorazowe wdrożenie kontroli zarządczej. Raz do roku musi on dodatkowo upewnić się i potwierdzić własnoręcznym podpisem, że wdrożone rozwiązania funkcjonują zgodnie z założeniami i pozwalają na bieżąco diagnozować ewentualne nieprawidłowości w zakresie zarządzania finansami publicznymi.

Korzystając z doświadczeń sektora komercyjnego, można się spodziewać, że oświadczenie o stanie kontroli przyniesie w perspektywie kilku lat znaczące korzyści. W sektorze komercyjnym obowiązek własnoręcznego potwierdzenia przez prezesów i dyrektorów finansowych, że kontrola wewnętrzna jest skuteczna, spowodowała przełom w zasadach sprawowania nadzoru. Zarządy spółek zaczęły aktywnie interesować się stosowanymi procedurami kontrolnymi i dążyć do ich usprawnienia.

W początkowym okresie funkcjonowania ustawy Sarbanes-Oxley można było zauważyć tendencję do inwentaryzowania i formalizowania obowiązujących procedur. Jednak już po roku, gdy zarządy lepiej zrozumiały skalę realizowanych działań kontrolnych, zaczęto poszukiwać oszczędności. Zbędne procedury były eliminowane, a nieskuteczne lub pracochłonne działania kontrolne były automatyzowane w systemach informatycznych. Co ważne, dzięki corocznie składanym oświadczeniom usprawnienie i uproszczenie procedur kontrolnych stało się w wielu instytucjach działaniem wykonywanym rutynowo.

Czytaj także: Nowe standardy kontroli zarządczej w sektorze finansów publicznych>>

Zawartość oświadczeń

Obecnie brak jest wytycznych co do zawartości oświadczeń o stanie kontroli zarządczej. Opierając się na doświadczeniach z sektora komercyjnego, można jednak założyć, że kierujący daną instytucją będą musieli potwierdzić, że zapoznali się z ogółem rozwiązań zarządczych oraz zweryfikowali, czy są one skuteczne. Zgodnie z dobrymi praktykami w ramach oświadczenia wymagane jest też przeanalizowanie wszystkich znanych kierownictwu przypadków nieprawidłowości, wyjaśnienie ich przyczyn i podjęcie decyzji, czy dla zapobieżenia podobnym sytuacjom w przyszłości zasadne jest dokonanie zmiany w obecnie przyjętych procedurach. Ewentualne słabe punkty systemu kontroli zarządczej powinny być ujawnione w oświadczeniu razem z informacją o postępie prac mających na celu usunięcie znanych słabości w przyszłości.

ROLA KONTROLI ZARZĄDCZEJ

Zgodnie z intencją ustawodawców kontrola zarządcza sprawowana przez kierującego jednostką ma być narzędziem wspierającym zarządzanie – drogą do efektywnego i gospodarnego wydatkowania finansów publicznych, a nie jeszcze jednym zadaniem polegającym na kontrolowaniu urzędników pod kątem podejmowania decyzji zgodnie z przepisami prawa.

Podstawa prawna

● Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240; ost.zm. Dz.U. z 2010 r. nr 28, poz. 146)

Czytaj także: Nowe regulacje w zakresie audytu wewnętrznego i kontroli zarządczej>>

KOMENTARZ

Sprawdzone rozwiązania są najefektywniejsze

KATARZYNA TOPOLSKA-CIURUŚ

dyrektor Urzędu Miejskiego w Gliwicach

– Wydaje się, że obowiązek sprawowania kontroli dla zarządzającego jest sprawą równie oczywistą, jak odpowiedzialność za planowanie, organizowanie czy motywowanie. W tym aspekcie niepokojące jest wprowadzanie obowiązku kontroli zarządczej na szczeblu ustawowym. Prowokuje to bowiem pytania. Czy w jednostkach sektora finansów publicznych jak dotąd brak tego elementu? Czy ustawa o finansach publicznych jest najlepszym miejscem na podkreślanie wagi podstawowych zadań zarządzającego, skoro efektywność kosztowa jest tylko jednym z przedmiotów zainteresowania kontroli zarządczej? Czy obwarowanie finansowych aspektów kontroli zarządczej odpowiedzialnością za naruszenie dyscypliny finansów publicznych nie umniejszy wagi innym, równie istotnym jej elementom, takim jak: terminowość, legalizm, etyka czy też niewspomniana w ustawie, a szczególnie istotna w realiach funkcjonowania jednostek, orientacja na klienta.

Niewątpliwą zaletą nowej regulacji jest stopień jej ogólności. Oczywiście poziom kadry zarządzającej w jednostkach sektora finansów publicznych jest zróżnicowany. Tym samym dla jednych nowy przepis jest świetnym pretekstem do przeglądu wypracowanych przez lata rozwiązań zarządczych – usystematyzowanie podejścia w jednej procedurze i udoskonalenie funkcjonującego systemu. Gdzie indziej kierownicy będą musieli położyć nacisk na podniesienie kompetencji kadry kierowniczej i wdrożenie systemów wypracowanych przez inne jednostki lub oferowanych przez rzesze konsultantów i ekspertów.

Największym wyzwaniem dla zwiększenia efektywności kontroli zarządczej jest intensyfikacja współpracy pomiędzy zarządzającymi w celu wypracowania modelowych wskaźników oceny efektywności dla jednostek realizujących ten sam lub zbliżony zakres zadań oraz systemowe i systematyczne podejście do benchmarkingu. Doświadczenie pokazuje, że wykorzystanie sprawdzonych rozwiązań daje największą, skokową poprawę rezultatów w efektywności realizacji konkretnych procesów. Tutaj jednak brak wymogów i sankcji ustawowych – liczą się kompetencje i determinacja zarządzającego.

Poszerzaj swoją wiedzę, czytając naszą publikację
Posiłki w szkole i w przedszkolu. Zasady odpłatności, rozliczania i naliczania odsetek za nieterminowe płatności
Posiłki w szkole i w przedszkolu. Zasady odpłatności, rozliczania i naliczania odsetek za nieterminowe płatności
Tylko teraz
29,00 zł
39,00
Przejdź do sklepu
Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Matura 2022 r.: arkusz egzaminacyjny z chemii [PDF]
    Matura 2022 r.: arkusz egzaminacyjny z chemii [PDF]
    RPO: Udzielali schronienia uchodźcom z Ukrainy. Dlaczego nie otrzymują świadczenia?
    Każdy wniosek złożony po 30 kwietnia 2022 r. o świadczenie 40 zł za dzień pomocy wymaga podania numeru PESEL uchodźcy korzystającego z zakwaterowania i wyżywienia osoby pomagającej. Nawet jeżeli Ukrainiec nie posiadał przed 30 IV numeru PESEL.
    Zakończenie roku szkolnego 2021/2022 – od kiedy wakacje w 2022 r.? Do kiedy trzeba wystawić oceny?
    Zakończenie roku szkolnego 2021/2022 przypada w piątek 24 czerwca 2022 roku.
    CKE: Informacja o egzaminie ósmoklasisty przeprowadzanym od 24 do 26 maja 2022 r.
    W 2022 r. egzamin ósmoklasisty będzie przeprowadzany od 24 do 26 maja (wtorek – czwartek), zgodnie z poniższym harmonogramem.
    Ósmoklasiści: rekrutacja do liceów od 16 maja 2022 r.
    W poniedziałek 16 maja 2022 r. rozpoczęła się rekrutacja ósmoklasistów do szkół ponadpodstawowych na rok szkolny 2022/2023.
    Matura 2022 r.: chemia i język włoski na poziomie rozszerzonym [16 maja 2022 r.]
    Maturzyści w poniedziałek 16 maja 2022 r. przystąpili do pisemnego egzaminu z chemii. Po południu będą pisemne egzaminy z języka włoskiego na poziomie rozszerzonym i na poziomie dwujęzycznym.
    Międzynarodowy Dzień Rodzin: 120 000 zł na każde dziecko. Emerytura dla matek czwórki dzieci. [15 maja 2022 r.]
    Wsparcie ze strony państwa w roku 2022 na dziecko od urodzenia do 18. roku życia z wszystkich rządowych programów, to jest w sumie 120 tys. zł dla każdego dziecka – powiedziała minister rodziny i polityki społecznej Marlena Maląg.
    Ukraińcy ściągają tańsze o 30% samochody na Ukrainę. Kolejka 14 km na granicy
    Ponad 2 tys. kierowców czekało w piątek do odprawy samochodów w tranzycie przez przejście z Ukrainą w Zosinie (Lubelskie). Niektórzy spędzili na granicy trzy dni w kolejce. Ukraińcy masowo kupują auta i wwożą do swojego kraju ze względu za zniesienie opłat celnych.
    Członek RPP nie wykluczył przejściowego wzrostu inflacji do 20%. Uznał, że podwyższanie stóp procentowych przebiega zbyt szybko
    Obecne podnoszenie stóp procentowych w Polsce to proces zbyt szybki - ocenia Przemysław Litwiniuk, członek Rady Polityki Pieniężnej. Litwiniuk jest zwolennikiem zacieśniania polityki monetarnej, ale nie chce by dokonywało się to "gwałtownie".
    Matura 2022 r.: arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie [PDF]
    Maturzyści w piątek 13 maja 2022 r. przystąpili do pisemnego egzaminu maturalnego z wiedzy o społeczeństwie.
    Wsparcie dla Straży Granicznej w obliczu kryzysu bez odrębnych uchwał rady gminy
    OPIS NIEPRAWIDŁOWOŚCI: Rada gminy postanowiła przyjąć na sesji rady gminy specjalną uchwałę w sprawie przekazania środków finansowych na Fundusz Wsparcia Oddziału Straży Granicznej z przeznaczeniem na zakup wyposażenia dla funkcjonariuszy Straży Granicznej. W założeniu radnych ma to wspomóc jednostki Straży Granicznej; co jest rzeczą niezbędną w obliczu aktualnego kryzysu na Ukrainie, a co w części dotyczy także interesów Polski.
    RIO: z końcem czerwca 2022 r. wygasają "stare" uchwały dot. opłat za śmieci
    Z końcem czerwca 2022 r. wygasają wszystkie uchwały śmieciowe dotyczące stawek za pojemniki lub worki podjęte przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2021 r. - przypomina RIO w Lublinie. Izba wyjaśniła co się zmienia i co w tej sytuacji mogą zrobić gminy.
    Skąd się wziął przesąd „Piątek trzynastego”? [Templariusze?]
    Piątek trzynastego – przesąd uznający dzień za pechowy, kiedy piątek wypadnie w trzynasty dzień danego miesiąca [piątek 13-ego].
    Matura: wiedza o społeczeństwie i język niemiecki na poziomie rozszerzonym [13 maja 2022 r.]
    Maturzyści w piątek rano przystąpią do pisemnego egzaminu z wiedzy o społeczeństwie. Po południu będą pisemne egzaminy z języka niemieckiego na poziomie rozszerzonym i na poziomie dwujęzycznym.
    Inflacja 12,3% za kwiecień? [PKO BP]
    13% - szczyt inflacji?
    Podwyższony dodatek osłonowy: Czy gminy mają prawo do sprawdzania w bazie CEEB zgłoszenia pieca węglowego [komunikat UODO i Ministerstwa Środowiska]
    UODO stwierdził, że nie ma obecnie przepisów, które pozwalałyby wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi do weryfikowania faktu zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB w związku z wnioskiem o dodatek osłonowy. Do stanowiska UODO odniosło się ministerstwo środowiska.
    Matura 2022 r.: arkusz egzaminacyjny z biologii poziom rozszerzony [PDF]
    12 maja 2022 r. maturzyści przystąpili do pisemnego egzaminu z biologii.
    Niedzielski: Życzenia na Międzynarodowy Dzień Pielęgniarki i Położnej [12 maja 2022]
    Międzynarodowy Dzień Pielęgniarki i Położnej.
    Wakacyjny wyjazd tylko dla 50 proc. Polaków. Jest za drogo [Sondaż]
    W tym roku na wakacje wyjedzie tylko co drugi z nas - wynika z opublikowanego w czwartek sondażu IBRiS dla Radia Zet. Przed rokiem na wakacje poza domem zdecydowało się 57 procent Polaków.
    Pracodawco sprawdź, czy musisz wydać nowe polecenia pracy zdalnej? Bo odwołano stan epidemii, co zmienia zasady pracy zdalnej
    Jeśli firmy kierowały zatrudnionych do pracy z domu na czas stanu epidemii, to muszą teraz wydawać nowe polecenia w tej sprawie. I uwzględniać zmiany przepisów w tym względzie.
    Soboń: Czy nowy WIBOR obejmie kredyty dla przedsiębiorców i samorządów?
    Nowy wskaźnik będzie obowiązywał wszędzie tam, gdzie kredyt opiera się na WIBOR - powiedział w czwartek wiceminister finansów Artur Soboń. Wyraził też nadzieję, że oferta nowych obligacji skarbowych wpłynie na banki, by i one zwiększyły oprocentowanie depozytów.
    Czarnek dla "DGP": Optymalne rozwiązanie to zakaz działania w szkołach dla organizacji pozarządowych
    Szkoła jest miejscem pracy nauczyciela, a organizacja może się prezentować np. w lokalnym domu kultury - mówi szef MEiN Przemysław Czarnek w wywiadzie dla "DGP".
    Matura: biologia i język rosyjski na poziomie rozszerzonym [12 maja 2022 r.]
    12 maja 2022 r. maturzyści przystąpili do pisemnego egzaminu z biologii. Po południu będą pisemne egzaminy z języka rosyjskiego na poziomie rozszerzonym i na poziomie dwujęzycznym.
    Matura 2022 r.: arkusz egzaminacyjny z matematyki poziom rozszerzony [PDF]
    Maturzyści w środę 11 maja 2022 r. przystąpili do pisemnego egzaminu z matematyki, poziom rozszerzony. W artykule publikujemy arkusz egzaminacyjny z tego egzaminu.
    MRiRW: wnioski o dopłaty bezpośrednie do 31 maja 2022 r.
    Termin składania wniosków o dopłaty bezpośrednie został wydłużony do 31 maja. Minister rolnictwa podpisał stosowne rozporządzenie; oczekuje ono na publikację.