Kategorie

Przyczyny i sankcje nieważności umowy o udzielenie zamówienia publicznego - projekt zmian

Andrzela Gawrońska-Baran
Radca prawny, doktor nauk prawnych z kilkunastoletnim doświadczeniem w dziedzinie zamówień publicznych, specjalizujący się również w kwestiach legislacyjnych. Autorka licznych profesjonalnych publikacji poświęconych problematyce zamówień publicznych. Wiceprezes Urzędu Zamówień Publicznych w latach 2007-2008, w latach 2010-2016 dyrektor departamentu zamówień publicznych w dużej instytucji zamawiającej. W ramach praktyki zawodowej prowadzi AGB Kancelarię Radcy Prawnego.
inforCMS
W przypadku niezgodnego z prawem przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, zamawiającemu grożą określone konsekwencje. Ich rozmiar i zakres zależy od rodzaju dokonanego naruszenia prawa. Należy jednak pamiętać, że nie każde naruszenie przepisów powoduje nieważność umowy w sprawie zamówienia publicznego. Niedoskonałość tych rozwiązań spowodowała, że niedługo możemy spodziewać się zmian w zakresie przyczyn i sankcji unieważniających takie umowy.

O tym, kiedy umowa w sprawie zamówienia publicznego będzie nieważna stanowi art. 146 ust. 1 ustawy z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (dalej: upzp). Najważniejsze okoliczności powodujące jej nieważność zostały wskazane w pkt 5 i 6 tego artykułu. Zgodnie z pkt 5, umowa jest nieważna, jeżeli zamawiający dokonał wyboru oferty z rażącym naruszeniem ustawy. O „rażącym” naruszeniu przepisów ustawy możemy mówić w sytuacji, gdy w postępowaniu doszło do naruszenia podstawowych zasad udzielania zamówień publicznych lub do naruszenia zasad przy ocenie spełniania warunków udziału w postępowaniu czy też kryteriów oceny ofert. Rażącym naruszeniem upzp jest też wybór oferty, która – jako niezgodna z treścią specyfikacji istotnych warunków zamówienia – podlegała odrzuceniu. Istotna jest przy tym okoliczność ewentualnego skutku danego naruszenia.

Z ORZECZNICTWA

O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki:

• oczywistość naruszenia prawa,

• charakter przepisu, który został naruszony, oraz

• racje ekonomiczne lub gospodarcze.

Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności z przepisem prawa. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki wywołane rażącym naruszeniem to skutki gospodarcze lub społecznie niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności.

Wyrok NSA z 9 lutego 2005 r. (sygn. akt OSK 1134/04)

Drugi ze wskazanych przepisów (art. 146 ust. 1 pkt 6 upzp)uzależnia nieważność umowy od naruszenia w postępowaniu o udzielenie zamówienia przepisów określonych w ustawie, które to naruszenie miało wpływ na wynik postępowania. Należy więc w każdym przypadku indywidualnie zbadać, czy naruszenie, którego dopuścił się zamawiający w ramach prowadzenia postępowania, miało wpływ na jego wynik (por. wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2003 r., sygn. akt V CK 474/02). Przykładowo, wpływu na wynik postępowania można dopatrywać się w tym, że poprzez naruszenie określeni wykonawcy zostali wykluczeni z postępowania albo też że potencjalny wykonawca z tego powodu zrezygnował z ubiegania się o udzielenie zamówienia publicznego.

PRZYKŁAD

Reklama

Zamawiający dopuścił się błędu, zamieszczając w postępowaniu wymóg dołączenia do oferty wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia certyfikatu typu ISO lub równoważnego, potwierdzającego wdrożenie systemu zarządzania jakością, przez każdego z wykonawców oddzielnie. W postępowaniu tym nie wziął jednak udziału żaden z wykonawców ubiegających się wspólnie z innymi wykonawcami. Czy takie naruszenie można uznać za mające wpływ na wynik postępowania i w konsekwencji skutkujące nieważnością umowy?

Nie, chociaż zawsze należy odnosić się do konkretnego stanu faktycznego. Jeżeli w tym przypadku zamawiający uznał, że wylegitymowanie się przez wykonawcę stosownym zaświadczeniem jest celowe dla gwarancji należytego wykonania umowy, powinien taki wymóg adresować do konsorcjum, a nie do poszczególnych wykonawców wchodzących w jego skład. Zamieszczenie powyższego wymagania nie miało jednak w tym konkretnym przypadku wpływu na wynik postępowania, ponieważ nie brał w nim udziału żaden wykonawca

ubiegający się wspólnie z innymi wykonawcami o udzielenie zamówienia. Nie został więc naruszony interes faktyczny ani prawny żadnego z wykonawców zainteresowanych udzieleniem tego zamówienia. Gdyby naruszenie dotknęło jakiegoś potencjalnego wykonawcę (konsorcjum), który byłby zainteresowany udziałem, złożyłby zapewne protest na tak postawione wymaganie.

PRZYKŁAD

Reklama

W postępowaniu doszło do naruszenia przepisu nakazującego określenie wysokości kwoty wadium nie większej niż 3% wartości zamówienia. Zamawiający zawyżył kwotę o 54 000 zł. Jeden z wykonawców podnosił zarzut co do wysokości wadium, ale zamawiający go nie uwzględnił. Wykonawca ten następnie nie złożył oferty, mimo że zamawiający uwzględnił inne jego zarzuty dotyczące sposobu realizacji przedmiotu zamówienia, zawarte w proteście, i dokonał zmiany SIWZ. Czy takie naruszenie miało wpływ na wynik postępowania?

Tak, wykonawca nie złożył swojej oferty, mimo częściowego uwzględnienia przez zamawiającego jego protestu. Wynika z tego, że nieuwzględnienie zarzutu wykonawcy co do ustalonej przez zamawiającego (w sposób niezgodny z upzp) kwoty wadium uniemożliwiło temu wykonawcy udział w postępowaniu, mimo wyrażanego w tym zakresie zainteresowania. A zatem naruszenie art. 45 ust. 4 upzp miało tu wpływ na wynik postępowania. Można bowiem domniemywać, że wykonawca z tego właśnie powodu zrezygnował z udziału w postępowaniu.

Kiedy cenę w ofercie można uznać za rażąco niską>>

Jakie zmiany w projekcie nowelizacji

Kwestie związane z przyczynami nieważności umowy o udzielenie zamówienia publicznego są obecnie przedmiotem zmian. W dniu 11 sierpnia br. Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji upzp. Chociaż projekt będzie dopiero rozpatrywany przez Sejm, już teraz warto przyjrzeć się zawartym w nim rozwiązaniom. Przede wszystkim zaproponowano rezygnację z konstrukcji bezwzględnej nieważności umowy o zamówienie publiczne, zawartej po przeprowadzeniu postępowania obarczonego określonymi w ustawie wadami – i zastąpienie jej sankcją względnej nieważności umowy. Tym samym uregulowania, które dotychczas powodowały, że umowa była nieważna z mocy samego prawa już od momentu jej zawarcia i na które każdy mógł się powoływać oraz które były stwierdzane jedynie deklaratoryjnym (potwierdzającym) wyrokiem sądu, mają zostać zastąpione sankcją, której zastosowanie wymaga konstytutywnego wyroku sądu unieważniającego umowę z przyczyn określonych w upzp. Unieważnienie takiej umowy przez sąd będzie odnosiło skutek od momentu jej zawarcia.

Jak podkreśla się w uzasadnieniu do projektu, proponowane rozwiązanie zwiększy pewność obrotu w ramach zamówień publicznych oraz jest konieczne z punktu widzenia wdrażanej w nowelizacji konstrukcji odstąpienia od unieważnienia umowy przez Krajową Izbę Odwoławczą (dalej: KIO). Ma też na celu umożliwienie dalszego wykonania zamówienia w okolicznościach przewidzianych w upzp. Możliwość kontynuowania wykonywania zamówienia (co jest szczególnie istotne w celu zapewnienia ciągłości wykonywania zadań publicznych przez zamawiających) przy bezwzględnej nieważności umowy byłoby niemożliwe.

Ponadto w projekcie przewiduje się, że umowa nie będzie podlegała unieważnieniu, jeżeli zamawiający:

• w trybie negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki będzie miał uzasadnione podstawy, aby sądzić, że działa zgodnie z ustawą, opublikuje ogłoszenie o zamiarze zawarcia umowy oraz zawrze umowę odpowiednio po upływie 7 lub 10 dni od zamieszczenia ogłoszenia w Biuletynie Zamówień Publicznych albo publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej,

• w dynamicznym systemie zakupów albo umowie ramowej będzie miał uzasadnione podstawy, aby sądzić, że działa zgodnie z ustawą, przekaże informację o wyborze oferty najkorzystniejszej, a umowa zostanie zawarta po upływie standstill (okresu zawieszenia).

Zgodnie z projektem, unieważnienia umowy będzie mógł żądać każdy, kto ma w tym interes. Unieważnienie umowy w przypadkach określonych w art. 146 ust. 1 upzp będzie dokonywane w postępowaniu toczącym się przed KIO lub sądem, w związku ze złożeniem odpowiednio: odwołania lub skargi do sądu. Będzie to dotyczyło również przypadków naruszenia przepisów upzp odnoszących się do zastosowania trybu negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki oraz zapytania o cenę. Natomiast Prezes UZP będzie uprawniony do wystąpienia do sądu o unieważnienie umowy, np. w przypadku dokonania przez zamawiającego czynności lub zaniechania dokonania czynności z naruszeniem przepisu ustawy, które nie tylko miało, ale także mogło mieć wpływ na wynik postępowania.

W uzasadnieniu do projektu podkreśla się, że zaproponowane sformułowanie (tj. „mogło mieć wpływ”) ma służyć umożliwieniu unieważnienia umowy w przypadku braku możliwości formalnego (dowodowego) wykazania wpływu naruszenia przepisów upzp na wynik postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.

Omyłki w postępowaniu o udzielenie zamówenia publicznego>>

Tabela. Przyczyny nieważności umowy o zamówienie publiczne w ustawie i w projekcie

Andrzela Gawrońska-Baran

Podstawy prawne

• Ustawa z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. Nr 223, poz. 1655; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 91, poz. 742)

• Projekt ustawy z 3 sierpnia 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw (www.uzp.gov.pl)

 

Źródło: Samorzad.infor.pl
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    22 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Unijny Certyfikat COVID - jak pobrać na telefon?

    Unijny Certyfikat COVID - tzw. paszport covidowy (szczepionkowy) od dziś jest już dostępny w aplikacji mObywatel i można go pobrać na telefon komórkowy. Jak pobrać paszport covidowy?

    Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych dla samorządów

    Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych. Rusza nowy rządowy program, który zapewni pieniądze na inwestycje dla samorządów. Na co i na jakich zasadach będzie można otrzymać dofinansowanie?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające w szkole - dla kogo, na jakich zasadach?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające w szkole - dla kogo, na jakich zasadach? Czy mogą być one prowadzone w formie zdalnej? Z jakich przedmiotów organizuje się zajęcia wspomagające? Jak poinformować o nich rodziców? Jak prawidłowo wyliczyć przysługującą szkole liczbę zajęć wspomagających? Ministerstwo Edukacji i Nauki odpowiada na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące dodatkowych lekcji po powrocie do szkół.

    Zmiany w programie Aktywna tablica 2020-2024

    Aktywna tablica 2020-2024 - zmiany. Proponowane nowe rozwiązania dotyczą m.in. wprowadzenia nowego rodzaju sprzętu, który będzie można zakupić w ramach programu i rozszerzenia na kolejne lata (2021-2024) możliwości zakupu laptopów wraz ze sprzętem umożliwiającym przetwarzanie wizerunku i głosu. Trwają konsultacje społeczne, opinie można przesyłać do 9 lipca 2021 r.

    Do kiedy Spis Powszechny?

    Spis Powszechny – do kiedy trwa? Do kiedy można się spisać przez Internet? Czy każdy domownik musi się spisać osobno? Jakie kary grożą za brak udziału w spisie ludności i mieszkań w 2021 roku?

    Nieskuteczność systemów Compliance, systemów Whistleblowingu lub ochrony danych osobowych - przyczyny

    Nieskuteczność systemów. Czy da się zlikwidować ryzyko compliance lub ryzyko naruszenia danych osobowych? Jakie są powody pozorności lub nieskuteczności systemów?

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich. Dzięki wsparciu NFOŚiGW, w wysokości prawie 40 mln zł, autobusy elektryczne będą woziły dzieci do szkół w kolejnych 16 gminach.

    Czyste Powietrze - zmiany w programie, koniec dotacji na piece węglowe

    Czyste Powietrze - co się zmieni w programie? Do kiedy można jeszcze uzyskać dotację na piece węglowe?

    Pakiet psychologiczny – rekomendacje dla uczelni dotyczące pomocy studentom

    Pakiet psychologiczny. Na podstawie przekazanych przez uczelnie informacji na temat udzielanego w okresie epidemii wsparcia studentom, Ministerstwo Edukacji i Nauki opracowało poniższe zalecenia w zakresie zwiększenia pomocy psychologicznej.

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021. Nauczyciel to zawód często oceniany. Ale czy doceniany? W raporcie zbadano, co myślą o nauczycielach rodzice, uczniowie, a także oni sami o swojej pracy.

    Domowa Opieka Medyczna - Pulsoksymetr i PulsoCare

    Domowa Opieka Medyczna to program mający na celu zdalne monitorowanie stanu zdrowia Pacjentów. Program wykorzystuje pulsoksymetr jako narzędzie diagnostyczne i aplikację PulsoCare do przekazywania i monitoringu danych.

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła. W jakim terminie gmina powinna wprowadzić dane do ewidencji? Ile czasu ma urzędnik na wprowadzenie danych z deklaracji do systemu? Czy każdy pracownik urzędu może wprowadzać dane do CEEB? Czy przewidziano finansowanie dla gmin?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, deklaracja

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, jak złożyć deklarację źródeł ciepła? Przedstawiamy najważniejsze informacje o nowym obowiązku, który będzie spoczywał na właścicielach i zarządcach budynków.

    CEEB - jakie kary za brak zgłoszenia do ewidencji źródeł ciepła?

    CEEB - Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków rusza już 1 lipca 2021 roku. Oznacza to nowy obowiązek dla milionów Polaków, którzy będą musieli zgłosić, czym ogrzewają swoje domy. Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach - NFZ przyjmuje wnioski

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach. Oddziały Wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia przyjmują od wtorku wnioski od aptek, które chcą przystąpić do Narodowego Programu Szczepień przeciw COVID-19. Nabór jest otwarty i ciągły, nie ma konkretnej daty jego zakończenia.

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć?

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć? Już ponad 3 miliony Polaków korzysta z naszej aplikacji mObywatel, czyli cyfrowego portfela na dokumenty. Wkrótce trafi do niej Unijny Certyfikat COVID.

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały. 17 czerwca 2021 roku wejdą ważne zmiany dotyczące profilu zaufanego, szczególnie jego tymczasowej wersji. Co się zmieni?

    Kiedy wyniki matur 2021?

    Wyniki matur 2021 – kiedy? Jak i gdzie je sprawdzić? Przedstawiamy ważne informacje dla tysięcy tegorocznych maturzystów.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r. Minister zdrowia podpisał rozporządzenie zapowiedziane w programie Polski Ład. Z jakich badań będzie można skorzystać?

    Polski Ład: nowe miejsca pracy i infrastruktura mają rozwiązać problemy gmin

    Polski Ład to całościowe spojrzenie na problemy powiatów i gmin w całej Polsce. W ramach Polskiego Ładu budowane będą m.in. obiekty sportowe oraz infrastruktura drogowa, energetyczna, internetowa, kolejowa, które przyczynią się do rozwoju gospodarczego i poprawią jakość życia - mówił premier Mateusz Morawiecki.

    Konrad Fijołek prezydentem Rzeszowa - wyniki wyborów

    Konrad Fijołek nowym prezydentem Rzeszowa - znamy już oficjalne wyniki wyborów. Kandydat popierany przez opozycję: PO, Lewicę, PSL i Ruch Polska 2050 wygrał w pierwszej turze. Ile głosów zdobyli poszczególni kandydaci?

    Kurator oświaty - jakie ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Kurator oświaty. Ministerstwo Edukacji i Nauki proponuje rozwiązania wzmacniające rolę kuratora oświaty. Jakie kurator ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Lektury w szkole podstawowej – proponowane zmiany

    Lektury w szkole podstawowej – zmiany. Ministerstwo Edukacji i Nauki przygotowało propozycję zmian w liście lektur szkolnych. Jakie książki zostaną usunięte z wykazu a jakie dodane?

    Lista lektur w liceum i technikum – proponowane zmiany

    Lektury w liceum i technikum – jakie zmiany proponuje Ministerstwo Edukacji i Nauki? Skreślone z wykazu lektur mają być m.in. wiersze Marcina Świetlickiego oraz „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego. Zamiast tego uczniowie mają czytać m.in. dzieła filozoficzne i egzystencjalne Jana Pawła II.

    Dopłaty z gmin za odpady, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody

    Dopłaty z gmin, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody - szykują się spore zmiany w gospodarce odpadami. Co zawiera rządowy projekt zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach?