Gospodarstwo rolne a grunty rolne

Zgodnie z definicją z art. 46[1] kc gruntami rolnymi są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej.

Zobacz: Kodeks cywilny

Definicja ta odnosi się głównie do cech agrarnych gruntu rolnego jakie powodują, że uzyskiwanie na nim produktów rolnych jest fizycznie możliwe. Co więcej, uzyskiwanie z gruntu płodów rolnych nie musi faktycznie następować. Artykuł 46[1] kc zadowala się tutaj możliwością, istnieniem pewnej potencjalnej perspektywy uzyskiwania z gruntu płodów rolnych znajdującej swe uzasadnienie w fizyczno-agronomicznych właściwościach gruntu. Orzecznictwo Sądu Najwyższego traktuje przy tym grunt abstrakcyjnie – odnosząc go do również do gruntów pod budynkami. W uchwale z 30 maja 1996r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że wchodzące w skład gospodarstwa rolnego grunty pod budynkami mieszkalnymi i grunty niezbędne do korzystania z tych budynków są nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) w rozumieniu art. 46[1] kc.

Zobacz:Dopłaty dla rolników z obszarów zagrożonych

Definicja gospodarstwa rolnego została zawarta zaś w art. 55[3] kc. Za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Decydującym kryterium w przypadku gospodarstwa rolnego jest więc nie jego agrarność – lecz prowadzenie działalności wytwórczej (rolniczej) przeznaczonej na zbyt. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 5 lutego 1998 r., I PKN 511/97, wyraził trafny pogląd, że art. 55[3] nie wymienia wśród kryteriów „gospodarstwa rolnego” jego obszaru, w związku z czym gospodarstwem rolnym jest także gospodarstwo o obszarze poniżej 1 ha.

Wymienione w art. 55[3] kc przedmioty (grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem) wraz z prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, są gospodarstwem rolnym, nie tylko wtedy, gdy aktualnie stanowią zorganizowaną całość gospodarczą, ale również wówczas, gdy potencjalnie mogą ją stanowić. Najistotniejszym składnikiem gospodarstwa rolnego - w sensie przedmiotowym - jest grunt rolny. Bez niego nie może istnieć gospodarstwo rolne. Występowanie pozostałych składników tego gospodarstwa, wymienionych w art. 55[3] kc, nie jest konieczne dla bytu samego gospodarstwa.

Zobacz: Nowa linia kredytowa na działalność rolniczą

Definicja zawarta w art. 55[3] kodeksu cywilnego nie jest jednak jedyną definicją gospodarstwa rolnego istniejąca w systemie prawnym. Odmienna definicja gospodarstwa rolnego znajduje się np. w art. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym. Według powołanego przepisu za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Bardziej ogólną definicję gospodarstwa rolnego znajdziemy również w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Według tej ustawy za gospodarstwo rolne rozumie się każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej.