Kategorie

Odpowiedzialność karna i karna skarbowa kierownika jednostki

Monika Górska
Grażyna Urbaniak
Artykuł wskazuje kierownikom jednostek budżetowych prawidłową drogę wypełniania nałożonych na nich obowiązków, jak również korzystania z przysługujących im praw oraz porusza tematykę odpowiedzialności karnej i karnej skarbowej

Zagadnienie odpowiedzialności karnej w zakresie rachunkowości reguluje ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (dalej: uor) w rozdziale „Odpowiedzialność karna” w art. 77–79, przy tym do kierownika sądu powszechnego ma zastosowanie jedynie art. 77. Przewiduje ona wiele sankcji karnych (kara grzywny, kara pozbawienia wolności do lat 2 lub obie kary łącznie) względem osób, w szczególności kierownika jednostki organizacyjnej, do których stosuje się przepisy uor.

Należy zaznaczyć, że do kierownika jednostki budżetowej ma zastosowanie tylko przepis dotyczący odpowiedzialności karnej za:

● nieprowadzenie ksiąg rachunkowych, prowadzenie ich wbrew przepisom uor lub podawanie w tych księgach nierzetelnych danych,

● niesporządzenie sprawozdania finansowego, sporządzenie go niezgodnie z przepisami ustawy lub zawarcie w tym sprawozdaniu nierzetelnych danych.

Reklama

Niedopełnienie tych obowiązków jest przestępstwem, które na podstawie art. 7 § 1 i 3 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (dalej: k.k.) jest występkiem, a w kontekście przywołanych przepisów uor jest występkiem umyślnym. Szczegółowy wymiar kary za ten występek (wysokość grzywny i kary ograniczenia wolności) wymierza sąd na podstawie przepisów k.k.

Kara ograniczenia wolności może wynosić od miesiąca do dwóch lat, natomiast karę grzywny wymierza się w stawkach dziennych, określając liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki, przy czym najniższa liczba stawek wynosi 10, zaś najwyższa 360.

Przy ustalaniu stawki dziennej sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe, mając na uwadze, że stawka dzienna nie może być niższa niż 10 zł i wyższa niż 2000 zł (art. 33 § 1 i 3 k.k.).

Reklama

Przepis ten, poprzez użycie w jego treści wyrazu „kto”, wskazuje, że odpowiedzialność karną z tytułu dopuszczenia się tego występku ponosić może każda osoba, która należy na podstawie upoważnienia do kręgu osób uprawnionych, w tym również każda osoba przyjmująca odpowiedzialność w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych (przyjęcie tej odpowiedzialności przez inną osobę powinno być stwierdzone w formie pisemnej). A zatem odpowiedzialność tę może ponieść nie tylko kierownik jednostki, lecz również np. główny księgowy, który wbrew przepisom uor dopuści do nierzetelnego prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Na podstawie przedstawionych uregulowań kierownik jednostki budżetowej zawsze ponosi odpowiedzialność prawną, w tym odpowiedzialność karną, za rachunkowość jednostki. Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, że w myśl art. 4 ust. 5 i art. 11 ust. 3 uor ponosi on odpowiedzialność karną, mimo powierzenia w formie pisemnej obowiązku prowadzenia rachunkowości (z wyłączeniem odpowiedzialności za przeprowadzenie inwentaryzacji w postaci spisu z natury) innej osobie za jej zgodą, w tym również osobie uprawnionej do prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Przechodząc do omówienia kwestii związanych z odpowiedzialnością karną skarbową kierownika jednostki budżetowej, należy zauważyć, że związane są one nierozerwalnie z realizacją jego obowiązków w zakresie gospodarki finansowej, w tym rachunkowości, które w szczególności dotyczą wykonywania obowiązków płatnika wszystkich zobowiązań publicznoprawnych jednostki.

Odwołując się do Kodeksu Zawodowej Etyki w Rachunkowości (http://www.skwp.pl/Kodeks,Zawodowej,Etyki,w,Rachunkowosci,3356.html) i zawartej w nim definicji rachunkowości, należy przypomnieć, że rachunkowość to m.in. zajmowanie się rozliczeniami podatkowymi i innymi rozliczeniami publicznoprawnymi w jednostce. Są to więc wszystkie działania mające na celu właściwe rozliczenie jednostki z obowiązków nałożonych przez państwo, jak choćby prawidłowe i terminowe ustalanie wszelkiego rodzaju podatków nałożonych na jednostkę, właściwe rozliczenia z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i innymi organami administracji publicznej uprawnionymi do nakładania oraz pobierania podatków i opłat narzuconych przez prawo.

Użyte w definicji pojęcie „należności publicznoprawne” zostało zdefiniowane na potrzeby ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (dalej: k.k.s.) w art. 53 § 26, jako będąca przedmiotem przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego należność państwowa (czyli podatek stanowiący dochód budżetu państwa, należność z tytułu rozliczenia udzielonej dotacji lub subwencji lub należność celna) lub samorządowa (to jest podatek stanowiący dochód jednostki samorządu terytorialnego lub należność z tytułu rozliczenia udzielonej dotacji lub subwencji).

Na mocy nowelizacji dokonanej w związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej k.k.s. uznaje również za należność publicznoprawną należność stanowiącą przychód budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich lub budżetu zarządzanego przez Wspólnoty Europejskie lub w ich imieniu, w myśl wiążących Rzeczpospolitą Polską przepisów prawa Unii Europejskiej, która jest przedmiotem przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego (art. 53 § 26a k.k.s.).

Płatnik, który nie wpłaca w terminie pobranego podatku na rachunek właściwego organu, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 2 lub też obu tym karom łącznie (art. 77 k.k.s.). Jeżeli kwota niewpłaconego podatku jest małej wartości, sprawca podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych, gdy zaś kwota ta nie przekracza ustawowego progu – karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Widoczne jest więc wyraźnie, że przedmiotowy przepis wprowadza karalność już samego nieodprowadzenia w terminie pobranych od podatnika kwot podatku.

Wobec sprawcy, który przed wszczęciem postępowania o przestępstwo skarbowe wpłacił w całości pobrany podatek, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. W takiej samej sytuacji w odniesieniu do wykroczenia skarbowego sąd może odstąpić od wymierzenia kary (art. 77 k.k.s).

Jednocześnie płatnik, który nie pobiera podatku albo pobiera go w kwocie niższej od należnej, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do roku, albo obu tym karom łącznie. Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości, sprawca podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych, gdy zaś kwota ta nie przekracza ustawowego progu – karze grzywny za wykroczenie skarbowe (art. 78 k.k.s.).

Nie jest przewidziana karalność pobrania przez płatnika podatku w zawyżonej kwocie, ponieważ nie godzi to w ogólny przedmiot ochrony prawa karnego skarbowego (interes fiskalny Skarbu Państwa lub w ogóle w publiczny interes finansowy).

Podstawa odpowiedzialności karnej skarbowej kierownika jednostki znajduje swoje umocowanie w art. 9 § 3 k.k.s., w myśl którego za przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe odpowiada, jak sprawca, także ten, kto na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną.

Zasadna jest uwaga, że zawarte w art. 9 § 3 k.k.s. słowa „także ten” wskazują na możliwość „jednoczesnej” odpowiedzialności osoby, o której mowa w tym przepisie.

Równocześnie pomocne będzie wskazanie, że przez pojęcie „zajmowanie się cudzymi sprawami” należy rozumieć decydowanie o określonych sprawach, współdziałanie w tych sprawach lub też wpływanie na – choćby jednorazowe – decyzje (jednak z wyłączeniem czynności ściśle wykonawczych). „Zajmowanie się” sprawami gospodarczymi, a w szczególności finansowymi, o którym mowa w wymienionym przepisie, może być rozumiane ogólnie, bez konieczności wskazywania, że konkretne obowiązki (czynności) powierzone zostały konkretnej osobie (wyrok SN z 2 lipca 2002 r., sygn. akt IV KK 164/02).

Kierownik jednostki budżetowej ponosi również odpowiedzialność karną skarbową z innych tytułów. Jednak trzeba podkreślić, że odpowiedzialności karnej za przestępstwo skarbowe lub odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia (art. 1 § 1 k.k.s.).

Kierownik jednostki budżetowej – jak zostało wcześniej zasygnalizowane – ponosi odpowiedzialność w zakresie rachunkowości, a więc również za prowadzenie ksiąg rachunkowych (obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych, obowiązek przechowywania księgi w miejscu wykonywania działalności lub w miejscu wskazanym przez podatnika jako jego siedziba, przedstawicielstwo lub oddział, obowiązek rzetelnego i niewadliwego prowadzenia ksiąg rachunkowych – art. 60 i 61 k.k.s.) – pod groźbą kary grzywny do 240 stawek dziennych lub kary grzywny za wykroczenie skarbowe – chyba że określone obowiązki w tym zakresie zostaną przypisane innym osobom za ich zgodą, przyjęcie odpowiedzialności powinno być zaś stwierdzone dokumentem.

Płatnik ponosi odpowiedzialność karną skarbową za niesporządzenie i przekazanie wymaganych przepisami informacji podatkowych, jak również jeżeli wbrew obowiązkowi nie dokonuje w terminie zgłoszenia identyfikacyjnego albo aktualizacji objętych nim danych albo też podaje w nim dane niezgodne ze stanem rzeczywistym lub niepełne, dokonuje zgłoszenia więcej niż jeden raz lub nie podaje numeru identyfikacji podatkowej lub podaje numer nieprawdziwy (art. 80 i 81 k.k.s.).

PODSTAWY PRAWNE

• Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (j.t. Dz.U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223; ost.zm. Dz.U. z 2010 r. Nr 47, poz. 278)

• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553; ost.zm. Dz.U. z 2010 r. Nr 40, poz. 227)

• Ustawa z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (j.t. Dz.U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 206, poz. 1589)

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    18 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021. Nauczyciel to zawód często oceniany. Ale czy doceniany? W raporcie zbadano, co myślą o nauczycielach rodzice, uczniowie, a także oni sami o swojej pracy.

    Domowa Opieka Medyczna - Pulsoksymetr i PulsoCare

    Domowa Opieka Medyczna to program mający na celu zdalne monitorowanie stanu zdrowia Pacjentów. Program wykorzystuje pulsoksymetr jako narzędzie diagnostyczne i aplikację PulsoCare do przekazywania i monitoringu danych.

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła. W jakim terminie gmina powinna wprowadzić dane do ewidencji? Ile czasu ma urzędnik na wprowadzenie danych z deklaracji do systemu? Czy każdy pracownik urzędu może wprowadzać dane do CEEB? Czy przewidziano finansowanie dla gmin?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, deklaracja

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, jak złożyć deklarację źródeł ciepła? Przedstawiamy najważniejsze informacje o nowym obowiązku, który będzie spoczywał na właścicielach i zarządcach budynków.

    CEEB - jakie kary za brak zgłoszenia do ewidencji źródeł ciepła?

    CEEB - Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków rusza już 1 lipca 2021 roku. Oznacza to nowy obowiązek dla milionów Polaków, którzy będą musieli zgłosić, czym ogrzewają swoje domy. Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach - NFZ przyjmuje wnioski

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach. Oddziały Wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia przyjmują od wtorku wnioski od aptek, które chcą przystąpić do Narodowego Programu Szczepień przeciw COVID-19. Nabór jest otwarty i ciągły, nie ma konkretnej daty jego zakończenia.

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć?

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć? Już ponad 3 miliony Polaków korzysta z naszej aplikacji mObywatel, czyli cyfrowego portfela na dokumenty. Wkrótce trafi do niej Unijny Certyfikat COVID.

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały. 17 czerwca 2021 roku wejdą ważne zmiany dotyczące profilu zaufanego, szczególnie jego tymczasowej wersji. Co się zmieni?

    Kiedy wyniki matur 2021?

    Wyniki matur 2021 – kiedy? Jak i gdzie je sprawdzić? Przedstawiamy ważne informacje dla tysięcy tegorocznych maturzystów.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r. Minister zdrowia podpisał rozporządzenie zapowiedziane w programie Polski Ład. Z jakich badań będzie można skorzystać?

    Polski Ład: nowe miejsca pracy i infrastruktura mają rozwiązać problemy gmin

    Polski Ład to całościowe spojrzenie na problemy powiatów i gmin w całej Polsce. W ramach Polskiego Ładu budowane będą m.in. obiekty sportowe oraz infrastruktura drogowa, energetyczna, internetowa, kolejowa, które przyczynią się do rozwoju gospodarczego i poprawią jakość życia - mówił premier Mateusz Morawiecki.

    Konrad Fijołek prezydentem Rzeszowa - wyniki wyborów

    Konrad Fijołek nowym prezydentem Rzeszowa - znamy już oficjalne wyniki wyborów. Kandydat popierany przez opozycję: PO, Lewicę, PSL i Ruch Polska 2050 wygrał w pierwszej turze. Ile głosów zdobyli poszczególni kandydaci?

    Kurator oświaty - jakie ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Kurator oświaty. Ministerstwo Edukacji i Nauki proponuje rozwiązania wzmacniające rolę kuratora oświaty. Jakie kurator ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Lektury w szkole podstawowej – proponowane zmiany

    Lektury w szkole podstawowej – zmiany. Ministerstwo Edukacji i Nauki przygotowało propozycję zmian w liście lektur szkolnych. Jakie książki zostaną usunięte z wykazu a jakie dodane?

    Lista lektur w liceum i technikum – proponowane zmiany

    Lektury w liceum i technikum – jakie zmiany proponuje Ministerstwo Edukacji i Nauki? Skreślone z wykazu lektur mają być m.in. wiersze Marcina Świetlickiego oraz „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego. Zamiast tego uczniowie mają czytać m.in. dzieła filozoficzne i egzystencjalne Jana Pawła II.

    Dopłaty z gmin za odpady, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody

    Dopłaty z gmin, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody - szykują się spore zmiany w gospodarce odpadami. Co zawiera rządowy projekt zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach?

    Komunikacja w Compliance

    Komunikacja w Compliance. W najbliższym czasie sektor publiczny, ale i sektor prywatny (zwłaszcza duże i średnie przedsiębiorstwa) czeka wdrażanie systemów Compliance. Kluczem do udanego wdrożenia, a potem utrzymania systemów Compliance jest komunikacja.

    Leśna szkoła z klimatem - ruszają ekolekcje

    Leśna szkoła z klimatem to program opracowany we współpracy Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki, który służy inspirowaniu uczniów i nauczycieli do działań sprzyjających środowisku przyrodniczemu. W program zaangażowane są też Lasy Państwowe, które m.in. przygotowują służące grom plenerowym ścieżki i organizują prelekcje.

    Dzień Ojca - gra miejska "Przygoda z Tatą"

    Dzień Ojca - MRiPS zaprasza do zapisów na grę miejską "Przygoda z Tatą". Gra odbędzie się w Warszawie.

    Praca zdalna urzędników - ekwiwalent

    Praca zdalna urzędników - po zmianie przepisów pracodawca będzie musiał zagwarantować ekwiwalent. Czy wygasi to pracę zdalną urzędników?

    Obowiązek zgłoszenia, czym ogrzewamy domy od 1 lipca 2021 r.

    Obowiązek zgłoszenia czym ogrzewamy domy - 1 lipca 2021 roku rusza zbieranie danych do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB). Do kiedy będzie trzeba zgłosić urządzenia? Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Euro 2021: Narodowa Strefa Kibica na mecz Polski z Hiszpanią

    Euro 2021 - Strefa Kibica na Stadionie Narodowym. 19 czerwca 2021 roku na Stadionie Narodowym będzie można oglądać mecz reprezentacji Polski z Hiszpanią na Mistrzostwach Europy w Piłce Nożnej. Jakie będą zasady? Ile osób będzie mogło wejść na stadion?

    MEiN proponuje zmiany w liście lektur

    Zmiany w liście lektur - Ministerstwo Edukacji i Nauki rozpoczyna konsultacje społeczne. Potrwają do 8 lipca.

    Narodowy Spis Powszechny - jak powinni się spisać studenci?

    Narodowy Spis Powszechny - studenci mogą nie mieć świadomości, że ciąży na nich obowiązek spisowy. Nigdy nie brali udziału w spisie - ostatni był 10 lat temu, gdy byli jeszcze dziećmi. Mogą też myśleć, że zrobią to za nich rodzice lub dom studencki. Najlepiej jednak wziąć odpowiedzialność we własne ręce i spisać się samodzielnie! Tym bardziej, jeśli nie mieszka się z rodzicami lub w akademiku.

    Strajk Pielęgniarek: Czujemy się oszukane przez rząd [PODCAST]

    11 manifestacji w centralnych miejscach miast wojewódzkich, 4000 uczestników: pielęgniarki, pielęgniarze, położne - tak wyglądał strajk ostrzegawczy pielęgniarek i położnych. Czy będzie strajk generalny? Zapraszamy do wysłuchania podcastu.