Kategorie

Izby mają prawo wstępu do urzędu, żądania informacji i dokumentacji

Wojciech Wytrążek
inforCMS
Regionalne izby obrachunkowe sprawują nad samorządem nadzór pod kątem legalności, prowadzą też działalność doradczą i informacyjną. W niektórych przypadkach brak zasięgnięcia opinii izby może oznaczać rażące naruszenie prawa przez samorząd.

Regionalne izby obrachunkowe (RIO), jako stosunkowo młode organy w ustroju polskiej administracji, posiadają specyficzną pozycję i zadania. Oprócz sprawowania kontroli i nadzoru prowadzą działalność informacyjną i doradczą (opiniodawczą), pomagając w ten sposób samorządom. Można zatem stwierdzić, że są one sprzymierzeńcami samorządu, a wypełniając swoje zadania, podnoszą sprawność jego działania.

Izby, będące państwowymi jednostkami budżetowymi, w systemie administracji są usytuowane między administracją rządową a samorządem terytorialnym. Ich zadaniem jest badanie aktów i rozstrzygnięć podejmowanych w kwestiach finansowych przez organy samorządu w celu ochrony interesów wspólnot lokalnych przed działaniami niezgodnymi z prawem.

Zakres przedmiotowy i podmiotowy nadzoru

Kryterium nadzoru nad samorządem jest legalność, a ingerencja nadzorcza jest możliwa tylko w przypadku naruszenia prawa i z poszanowaniem zasady samodzielności samorządu. Regionalne izby obrachunkowe nadzorują uchwały i zarządzenia podejmowane przez organy jednostek samorządu terytorialnego, związki i stowarzyszenia komunalne oraz samorządowe osoby prawne. Nadzór dotyczy:

• budżetu oraz procedury jego zmian,

• zaciągania zobowiązań wpływających na wysokość długu publicznego jednostki samorządu terytorialnego oraz udzielania pożyczek,

• zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu samorządu,

• podatków i opłat lokalnych - jest to jedna z kategorii, w której najczęściej popełniane są błędy przez samorządy (Tabela. Uchwały i zarządzenia samorządów i ich związków zbadane przez RIO w 2007 r. - dane niepełne),

• absolutorium udzielanego organowi wykonawczemu przez radę z tytułu wykonania budżetu.

Zakres nadzoru obecnie obejmuje całość finansów komunalnych, a nie, jak w pierwszych latach działalności Izb, tylko sprawy budżetowe.

Formy działania i środki nadzoru

Reklama

Izby dysponują podobnymi instrumentami nadzorczymi jak wojewoda. Ponieważ nadzór jest instytucją idącą dalej niż kontrola, wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego poprzedzają działania kontrolne podejmowane przez inspektorów RIO. Mają oni prawo wstępu na teren jednostki kontrolowanej, żądania informacji i wglądu w dokumentację. Jeśli w wyniku kontroli stwierdza się, że organ jednostki samorządu terytorialnego dopuścił się naruszenia prawa, w dokumentacji pokontrolnej wskazuje się nieprawidłowości i wzywa do usunięcia naruszenia prawa w ustalonym przez RIO terminie. Rozstrzygnięcie to zawiesza bieg 30-dniowego terminu, jaki RIO ma na stwierdzenie nieważności uchwały.

Po upływie terminu na usunięcie naruszenia, izba wydaje orzeczenie o nieważności uchwały lub zarządzenia. W przypadku nieistotnego naruszenia prawa izba ogranicza się do wskazania, że uchwałę bądź zarządzenie wydano z naruszeniem prawa. Izba jest związana 30-dniowym terminem do podjęcia rozstrzygnięcia. Po jego upływie nie ma możliwości zaskarżenia wadliwej uchwały do sądu administracyjnego (tak jak może zrobić to wojewoda). Od uchwał składów orzekających służy samorządom odwołanie do kolegium izby w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały.

Działalność opiniodawcza i doradcza

Działalność opiniodawcza dotyczy sytuacji, gdy prawo wymaga zaopiniowania rozstrzygnięcia podejmowanego przez organ samorządu dla jego ważności. Typowym przykładem jest uchwała organu stanowiącego samorządu w sprawie absolutorium z wykonania budżetu, której podjęcie obowiązkowo poprzedza uzyskanie opinii RIO (oraz opinii komisji rewizyjnej). Brak opinii RIO w sprawie absolutorium może stanowić nawet rażące naruszenie prawa.

Działania opiniodawcze mają charakter prewencyjny, ponieważ wadliwe akty mogą zostać wychwycone przed ich wejściem w życie.

W zakresie objętym nadzorem izby prowadzą działalność informacyjną (np. wydawanie publikacji i biuletynów), doradczą i szkoleniową. Jej celem jest podnoszenie kwalifikacji osób pracujących w samorządach, co pozytywnie wpływa na sprawność administracji i lepsze zaspokajanie potrzeb mieszkańców.

Budżety pod szczególną kontrolą

Reklama

Aktami szczególnie kontrolowanymi przez RIO są budżety samorządowe. Procedura budżetowa rozpoczyna się przed rozpoczęciem roku budżetowego. Projekt wraz z informacją o stanie mienia komunalnego organ wykonawczy przedstawia izbie obrachunkowej do 15 listopada. Swoją opinię RIO przesyła organowi stanowiącemu (radzie) samorządu.

Szczególne uprawnienia posiada RIO w przypadku nieuchwalenia przez samorząd budżetu do 31 marca roku budżetowego. Po jego upływie organ stanowiący samorządu traci kompetencje do podjęcia uchwały budżetowej (wyrok NSA z 4 listopada 1993 r., sygn. akt SA/Gd 1373/93, ONSA 1994/4/154), a budżet w zakresie zadań własnych samorządu i ustawowych zadań zleconych ustala RIO. Korzysta w tym celu z projektu budżetu przygotowanego przez organ wykonawczy jednostki samorządu. Izba obrachunkowa ustala budżet dla jednostki do 30 kwietnia roku budżetowego.

Podobne działania RIO podejmuje w przypadku stwierdzenia nieważności uchwały budżetowej - kolegium izby ustala wtedy całość lub część budżetu. Niepodjęcie uchwały i upływ terminu to dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, aby izba ustaliła budżet - zabezpiecza to przed sytuacją, w której powstałyby dwa budżety - samorządowy i przygotowany przez RIO. Ponadto w trakcie postępowania wyjaśniającego, gdy rozpatrywana jest sprawa budżetu, powinien być obecny przedstawiciel podmiotu, którego sprawa jest badana.

ORGANIZACJA RIO

Organem izby jest kolegium, składające się z prezesa i członków kolegium (od 9 do 27 osób). Strukturę tworzy również:

• komisja orzekająca w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych,

• składy orzekające, złożone z 3 członków kolegium - wydają one opinie w sprawach objętych zakresem działania izby, a niezastrzeżonych do wyłącznej kompetencji kolegium (np. opinie dotyczące projektów budżetów, finansowania deficytu, możliwości spłat pożyczek i kredytów).

W 16 izbach (po jednej w każdym województwie plus od 1 do 4 zespołów zamiejscowych) działają po 2 wydziały: kontroli gospodarki finansowej oraz informacji, analiz i szkoleń.

Z orzecznictwa

Brak opinii regionalnej izby obrachunkowej w sprawie absolutorium dla zarządu gminy stanowi istotne naruszenie prawa wówczas, jeżeli zostałoby wykazane, że gdyby rada gminy w chwili podejmowania uchwały posiadała opinię regionalnej izby obrachunkowej w sprawie absolutorium, to najprawdopodobniej podjęłaby uchwałę innej treści.

Wyrok NSA z 10 października 1996 r., sygn. akt I SA/Kr 887-96

 

 

dr Wojciech Wytrążek

Podstawy prawne:

• Ustawa z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (j.t Dz.U. z 2001 r. nr 55, poz. 577; ost.zm. Dz.U. z 2005 r. nr 249, poz. 2104)

• Ustawa z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 249, poz. 2104; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. nr 216, poz. 1370)

 

Źródło: Samorzad.infor.pl
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    16 cze 2021
    Zakres dat:

    CEEB - jakie kary za brak zgłoszenia do ewidencji źródeł ciepła?

    CEEB - Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków rusza już 1 lipca 2021 roku. Oznacza to nowy obowiązek dla milionów Polaków, którzy będą musieli zgłosić, czym ogrzewają swoje domy. Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach - NFZ przyjmuje wnioski

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach. Oddziały Wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia przyjmują od wtorku wnioski od aptek, które chcą przystąpić do Narodowego Programu Szczepień przeciw COVID-19. Nabór jest otwarty i ciągły, nie ma konkretnej daty jego zakończenia.

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć?

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć? Już ponad 3 miliony Polaków korzysta z naszej aplikacji mObywatel, czyli cyfrowego portfela na dokumenty. Wkrótce trafi do niej Unijny Certyfikat COVID.

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały. 17 czerwca 2021 roku wejdą ważne zmiany dotyczące profilu zaufanego, szczególnie jego tymczasowej wersji. Co się zmieni?

    Kiedy wyniki matur 2021?

    Wyniki matur 2021 – kiedy? Jak i gdzie je sprawdzić? Przedstawiamy ważne informacje dla tysięcy tegorocznych maturzystów.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r. Minister zdrowia podpisał rozporządzenie zapowiedziane w programie Polski Ład. Z jakich badań będzie można skorzystać?

    Polski Ład: nowe miejsca pracy i infrastruktura mają rozwiązać problemy gmin

    Polski Ład to całościowe spojrzenie na problemy powiatów i gmin w całej Polsce. W ramach Polskiego Ładu budowane będą m.in. obiekty sportowe oraz infrastruktura drogowa, energetyczna, internetowa, kolejowa, które przyczynią się do rozwoju gospodarczego i poprawią jakość życia - mówił premier Mateusz Morawiecki.

    Konrad Fijołek prezydentem Rzeszowa - wyniki wyborów

    Konrad Fijołek nowym prezydentem Rzeszowa - znamy już oficjalne wyniki wyborów. Kandydat popierany przez opozycję: PO, Lewicę, PSL i Ruch Polska 2050 wygrał w pierwszej turze. Ile głosów zdobyli poszczególni kandydaci?

    Kurator oświaty - jakie ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Kurator oświaty. Ministerstwo Edukacji i Nauki proponuje rozwiązania wzmacniające rolę kuratora oświaty. Jakie kurator ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Lektury w szkole podstawowej – proponowane zmiany

    Lektury w szkole podstawowej – zmiany. Ministerstwo Edukacji i Nauki przygotowało propozycję zmian w liście lektur szkolnych. Jakie książki zostaną usunięte z wykazu a jakie dodane?

    Lista lektur w liceum i technikum – proponowane zmiany

    Lektury w liceum i technikum – jakie zmiany proponuje Ministerstwo Edukacji i Nauki? Skreślone z wykazu lektur mają być m.in. wiersze Marcina Świetlickiego oraz „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego. Zamiast tego uczniowie mają czytać m.in. dzieła filozoficzne i egzystencjalne Jana Pawła II.

    Dopłaty z gmin za odpady, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody

    Dopłaty z gmin, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody - szykują się spore zmiany w gospodarce odpadami. Co zawiera rządowy projekt zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach?

    Komunikacja w Compliance

    Komunikacja w Compliance. W najbliższym czasie sektor publiczny, ale i sektor prywatny (zwłaszcza duże i średnie przedsiębiorstwa) czeka wdrażanie systemów Compliance. Kluczem do udanego wdrożenia, a potem utrzymania systemów Compliance jest komunikacja.

    Leśna szkoła z klimatem - ruszają ekolekcje

    Leśna szkoła z klimatem to program opracowany we współpracy Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki, który służy inspirowaniu uczniów i nauczycieli do działań sprzyjających środowisku przyrodniczemu. W program zaangażowane są też Lasy Państwowe, które m.in. przygotowują służące grom plenerowym ścieżki i organizują prelekcje.

    Dzień Ojca - gra miejska "Przygoda z Tatą"

    Dzień Ojca - MRiPS zaprasza do zapisów na grę miejską "Przygoda z Tatą". Gra odbędzie się w Warszawie.

    Praca zdalna urzędników - ekwiwalent

    Praca zdalna urzędników - po zmianie przepisów pracodawca będzie musiał zagwarantować ekwiwalent. Czy wygasi to pracę zdalną urzędników?

    Obowiązek zgłoszenia, czym ogrzewamy domy od 1 lipca 2021 r.

    Obowiązek zgłoszenia czym ogrzewamy domy - 1 lipca 2021 roku rusza zbieranie danych do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB). Do kiedy będzie trzeba zgłosić urządzenia? Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Euro 2021: Narodowa Strefa Kibica na mecz Polski z Hiszpanią

    Euro 2021 - Strefa Kibica na Stadionie Narodowym. 19 czerwca 2021 roku na Stadionie Narodowym będzie można oglądać mecz reprezentacji Polski z Hiszpanią na Mistrzostwach Europy w Piłce Nożnej. Jakie będą zasady? Ile osób będzie mogło wejść na stadion?

    MEiN proponuje zmiany w liście lektur

    Zmiany w liście lektur - Ministerstwo Edukacji i Nauki rozpoczyna konsultacje społeczne. Potrwają do 8 lipca.

    Narodowy Spis Powszechny - jak powinni się spisać studenci?

    Narodowy Spis Powszechny - studenci mogą nie mieć świadomości, że ciąży na nich obowiązek spisowy. Nigdy nie brali udziału w spisie - ostatni był 10 lat temu, gdy byli jeszcze dziećmi. Mogą też myśleć, że zrobią to za nich rodzice lub dom studencki. Najlepiej jednak wziąć odpowiedzialność we własne ręce i spisać się samodzielnie! Tym bardziej, jeśli nie mieszka się z rodzicami lub w akademiku.

    Strajk Pielęgniarek: Czujemy się oszukane przez rząd [PODCAST]

    11 manifestacji w centralnych miejscach miast wojewódzkich, 4000 uczestników: pielęgniarki, pielęgniarze, położne - tak wyglądał strajk ostrzegawczy pielęgniarek i położnych. Czy będzie strajk generalny? Zapraszamy do wysłuchania podcastu.

    Do kiedy wystawienie ocen 2021?

    Do kiedy wystawienie ocen 2021? Ile czasu mają uczniowie na poprawienie ocen końcowych? Kiedy jest zakończenie roku szkolnego?

    Polski Ład: czy stracą seniorzy i osoby wymagające opieki?

    Polski Ład: czy stracą seniorzy i osoby wymagające opieki? W ramach Polskiego Ładu rząd przedstawił plan 10 ustaw do przygotowania w ciągu 100 najbliższych dni. W pakiecie tym niemal nie przewidziano działań zawartych w części „Złota jesień życia”. Wyjątkiem są emerytury bez podatku, ale ta planowana zmiana, bez równoległych korekt w innych obszarach wsparcia, niesie również skutki uboczne dla części osób starszych – zwłaszcza niesprawnych, wymagających opieki i ich rodzin.

    Praca zdalna w urzędach – czerwiec 2021 r.

    Praca zdalna w urzędach – do kiedy przedłużona? Jak długo będzie ograniczona praca urzędów? Jaka jest dopuszczalna liczba osób (interesantów) w urzędzie w czerwcu 2021 roku?

    Certyfikat COVID na telefonie

    Certyfikat COVID na telefonie - od kiedy? Odpowiadamy na pytania - gdzie go teraz szukać i kiedy paszport covidowy pojawi się w aplikacji mObywatel.