REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Obowiązkowy katalog żądanych wyjaśnień w zakresie rażąco niskiej ceny w nowym Prawie zamówień publicznych

Obowiązkowy katalog żądanych wyjaśnień w zakresie rażąco niskiej ceny w nowym Prawie zamówień publicznych /fot. shutterstock
Obowiązkowy katalog żądanych wyjaśnień w zakresie rażąco niskiej ceny w nowym Prawie zamówień publicznych /fot. shutterstock
shutterstock

REKLAMA

REKLAMA

Prawidłowa identyfikacja aspektów, które powinny stanowić obszar wyjaśnień wykonawcy składającego ofertę z ceną, której realność budzi wątpliwości zamawiającego, stanowi kluczowy element procedury weryfikacyjnej. W nowym P.z.p. nastąpiła ewolucja przykładowo wskazanych kwestii, które mogą stanowić przedmiot zainteresowania zamawiającego przy wzywaniu wykonawcy o wykazanie przyczyn zaoferowania niskiej ceny ofertowej. Ponadto niektóre aspekty będą musiały być przez instytucję zamawiającą badane obligatoryjnie.  

Przedmiot wyjaśnień wykonawcy

Wyjaśnienia dotyczące rażąco niskiej ceny ofertowej zmierzają do ustalenia czy można przypisać jej przymiot realności, tj. czy posiada potencjał pokrycia kosztów jakie wiążą się z należytym i zgodnym z wymaganiami zrealizowaniem zamówienia. W praktyce niejednokrotnie, zamawiający wzywając wykonawcę do wyjaśnień, powielają w wezwaniu treść art. 90 ust. 1 P.z.p., w którym wyrażono otwarty katalog czynników, które powinny zostać zweryfikowane w celu ustalenia czy cena ma charakter rażąco niskiej, czy też takiego przymiotu nie można jej przypisać. Powyższe jest zrozumiałe wobec trudności w ustaleniu, tego jakie przyczyny legły u podstaw takiego a nie innego skalkulowania oferty, w szczególności wobec tego, że ustalenie ceny ofertowej stanowi domenę oferentów a nie nabywców. Niemniej jednak należy pamiętać, że prawidłowa identyfikacja potencjalnych obszarów weryfikacji rzutuje na poprawność tego procesu, a w rezultacie ma doniosłe znaczenie dla skutecznego wykazania, że cena ma bądź nie ma, charakter rażąco niskiej.

REKLAMA

Polecamy: Prawo zamówień publicznych w praktyce. Wzory, instrukcje, przykłady

Ostateczna identyfikacja aspektów podlegających wyjaśnieniu nie musi nastąpić w sposób bezwzględny już na etapie skierowania pierwszego z wezwań. Ustalenie kluczowych obszarów może następować sukcesywnie w toku procesu wyjaśniania okoliczności budzących wątpliwości zamawiającego, przy czym należy pamiętać, że kierowanie kolejnych wyjaśnień może stanowić obowiązek zamawiającego, w szczególności gdy początkowo „sam zamawiający nie poinformował wykonawcy, jakie elementy oferty budzą jego wątpliwości co do ewentualnego rażącego zaniżenia oferty, a wezwanie miało ogólny charakter, w szczególności było odzwierciedleniem przepisów Prawa zamówień publicznych.” (wyrok KIO z dnia 16 października 2017 r., KIO 2030/17). Do powyższego nawiązuje KIO w wyroku z dnia 22 maja 2020 r., KIO 410/20, uznając, że zamawiający naruszył art. 90 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 P.z.p. wobec stwierdzenia przez Izbę, „że wyjaśnienia przystępującego odpowiadają żądaniu zamawiającego, jednakże jedynie zapoczątkowały one proces mogący w przyszłości doprowadzić do pełnego wyjaśnienia zaoferowanej przez przystępującego ceny i dokonania jej kwalifikacji jako ceny rażąco niskiej, lub jako ceny realnej. W związku z tym nie budzi wątpliwości Izby, że w niniejszej sprawie - uwzględniając jej indywidualny stan na moment orzekania - istnieje potrzeba doprecyzowania elementów składających się na kalkulację ceny oferty przystępującego i wobec treści wyjaśnień zamawiający był zobowiązany do kontynuowania procesu weryfikacji sposobu obliczenia ceny. Sprecyzowanie wątpliwości i oczekiwań ze strony zamawiającego umożliwiłoby wykonawcy przystępującemu odniesienie się do nich na odpowiednim poziomie szczegółowości, a zatem dostarczenia na tyle precyzyjnego materiału dowodowego i wyjaśnień, aby uczynić proces kwalifikacji ceny jako rynkowej, bądź rażąco niskiej, procesem realnym i zgodnym z wymogami ustawy p.z.p., czego w postępowaniu rozpoznawanym sporem zaniechano.”

Ewolucja zakresu wyjaśnień

Dotychczasowa praktyka rynku zamówień publicznych, ukazuje doniosłą rolę przykładowych aspektów cenotwórczych o wyjaśnienie których mogą zostać wezwani wykonawcy w procedurze badania rażąco niskiej ceny. W nowym P.z.p. otwarty katalog dozna ewolucji.

art. 90 ust. 1 P.z.p.

art. 224 ust. 1 i 3 nowego P.z.p.

Jeżeli zaoferowana cena lub koszt, lub ich istotne części składowe, wydają się rażąco niskie w stosunku do przedmiotu zamówienia i budzą wątpliwości zamawiającego co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi przez zamawiającego lub wynikającymi z odrębnych przepisów, zamawiający zwraca się o udzielenie wyjaśnień, w tym złożenie dowodów, dotyczących wyliczenia ceny lub kosztu, w szczególności w zakresie:

Jeżeli zaoferowana cena lub koszt, lub ich istotne części składowe, wydają się rażąco niskie w stosunku do przedmiotu zamówienia lub budzą wątpliwości zamawiającego co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi w dokumentach zamówienia lub wynikającymi z odrębnych przepisów, zamawiający żąda od wykonawcy wyjaśnień, w tym złożenia dowodów w zakresie wyliczenia ceny lub kosztu, lub ich istotnych części składowych. Wyjaśnienia, mogą dotyczyć w szczególności:

oszczędności metody wykonania zamówienia, wybranych rozwiązań technicznych, wyjątkowo sprzyjających warunków wykonywania zamówienia dostępnych dla wykonawcy, oryginalności projektu wykonawcy, kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177)

wybranych rozwiązań technicznych, wyjątkowo korzystnych warunków dostaw, usług albo związanych z realizacją robót budowlanych

oryginalności dostaw, usług lub robót budowlanych oferowanych przez wykonawcę

zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177 oraz z 2019 r. poz. 1564) lub przepisów odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie.

pomocy publicznej udzielonej na podstawie odrębnych przepisów

zgodności z prawem w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publiczne

wynikającym z przepisów prawa pracy i przepisów o zabezpieczeniu społecznym, obowiązujących w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie

zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie

wynikającym z przepisów prawa ochrony środowiska

zgodności z przepisami dotyczącymi z zakresu ochrony środowiska

powierzenia wykonania części zamówienia podwykonawcy

wypełniania obowiązków związanych z powierzeniem wykonania części zamówienia podwykonawcy

zarządzania procesem produkcji, świadczonych usług lub metody budowy

Obowiązkowe kwestie podlegające wyjaśnieniu

W przypadku zamówień na roboty budowlane lub usługi, jeżeli zamawiający poweźmie wątpliwości co do realności zaoferowanej ceny obowiązany jest żądać wyjaśnień, co najmniej z zakresie:

Dalszy ciąg materiału pod wideo
  1. zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177 oraz z 2019 r. poz. 1564) lub przepisów odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie;
  2. zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie.

REKLAMA

Powyższe nie tylko ustanawia obligatoryjny obszar weryfikacji czynników cenotwórczych oferty, ale stanowi również wyraz doniosłości analizy wskazanych aspektów. Na etapie prac legislacyjnych (posiedzenie Komisji Nadzwyczajnej do spraw deregulacji nr 39 z dnia 20 sierpnia 2019 r.) na powyższe zwrócił uwagę ekspert Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” podnosząc, że „naszym zdaniem koszty pracy są elementem, który jest bardzo łatwo obniżyć poprzez stosowanie pozakodeksowych rozwiązań i wynagradzanie poniżej minimalnego wynagrodzenia, co na rynku zamówień publicznych niezwykle często się zdarza.”.   

Prawidłowa identyfikacja aspektów, które powinny stanowić obszar wyjaśnień wykonawcy składającego ofertę z ceną, której realność budzi wątpliwości zamawiającego, stanowi kluczowy element procedury weryfikacyjnej. W nowym P.z.p. nastąpiła ewolucja przykładowo wskazanych kwestii, które mogą stanowić przedmiot zainteresowania zamawiającego przy wzywaniu wykonawcy o wykazanie przyczyn zaoferowania niskiej ceny ofertowej. Ponadto niektóre aspekty będą musiały być przez instytucję zamawiającą badane obligatoryjnie.  

Przedmiot wyjaśnień wykonawcy

REKLAMA

Wyjaśnienia dotyczące rażąco niskiej ceny ofertowej zmierzają do ustalenia czy można przypisać jej przymiot realności, tj. czy posiada potencjał pokrycia kosztów jakie wiążą się z należytym i zgodnym z wymaganiami zrealizowaniem zamówienia. W praktyce niejednokrotnie, zamawiający wzywając wykonawcę do wyjaśnień, powielają w wezwaniu treść art. 90 ust. 1 P.z.p., w którym wyrażono otwarty katalog czynników, które powinny zostać zweryfikowane w celu ustalenia czy cena ma charakter rażąco niskiej, czy też takiego przymiotu nie można jej przypisać. Powyższe jest zrozumiałe wobec trudności w ustaleniu, tego jakie przyczyny legły u podstaw takiego a nie innego skalkulowania oferty, w szczególności wobec tego, że ustalenie ceny ofertowej stanowi domenę oferentów a nie nabywców. Niemniej jednak należy pamiętać, że prawidłowa identyfikacja potencjalnych obszarów weryfikacji rzutuje na poprawność tego procesu, a w rezultacie ma doniosłe znaczenie dla skutecznego wykazania, że cena ma bądź nie ma, charakter rażąco niskiej.

Ostateczna identyfikacja aspektów podlegających wyjaśnieniu nie musi nastąpić w sposób bezwzględny już na etapie skierowania pierwszego z wezwań. Ustalenie kluczowych obszarów może następować sukcesywnie w toku procesu wyjaśniania okoliczności budzących wątpliwości zamawiającego, przy czym należy pamiętać, że kierowanie kolejnych wyjaśnień może stanowić obowiązek zamawiającego, w szczególności gdy początkowo „sam zamawiający nie poinformował wykonawcy, jakie elementy oferty budzą jego wątpliwości co do ewentualnego rażącego zaniżenia oferty, a wezwanie miało ogólny charakter, w szczególności było odzwierciedleniem przepisów Prawa zamówień publicznych.” (wyrok KIO z dnia 16 października 2017 r., KIO 2030/17). Do powyższego nawiązuje KIO w wyroku z dnia 22 maja 2020 r., KIO 410/20, uznając, że zamawiający naruszył art. 90 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 P.z.p. wobec stwierdzenia przez Izbę, „że wyjaśnienia przystępującego odpowiadają żądaniu zamawiającego, jednakże jedynie zapoczątkowały one proces mogący w przyszłości doprowadzić do pełnego wyjaśnienia zaoferowanej przez przystępującego ceny i dokonania jej kwalifikacji jako ceny rażąco niskiej, lub jako ceny realnej. W związku z tym nie budzi wątpliwości Izby, że w niniejszej sprawie - uwzględniając jej indywidualny stan na moment orzekania - istnieje potrzeba doprecyzowania elementów składających się na kalkulację ceny oferty przystępującego i wobec treści wyjaśnień zamawiający był zobowiązany do kontynuowania procesu weryfikacji sposobu obliczenia ceny. Sprecyzowanie wątpliwości i oczekiwań ze strony zamawiającego umożliwiłoby wykonawcy przystępującemu odniesienie się do nich na odpowiednim poziomie szczegółowości, a zatem dostarczenia na tyle precyzyjnego materiału dowodowego i wyjaśnień, aby uczynić proces kwalifikacji ceny jako rynkowej, bądź rażąco niskiej, procesem realnym i zgodnym z wymogami ustawy p.z.p., czego w postępowaniu rozpoznawanym sporem zaniechano.”

Ewolucja zakresu wyjaśnień

Dotychczasowa praktyka rynku zamówień publicznych, ukazuje doniosłą rolę przykładowych aspektów cenotwórczych o wyjaśnienie których mogą zostać wezwani wykonawcy w procedurze badania rażąco niskiej ceny. W nowym P.z.p. otwarty katalog dozna ewolucji.

art. 90 ust. 1 P.z.p.

art. 224 ust. 1 i 3 nowego P.z.p.

Jeżeli zaoferowana cena lub koszt, lub ich istotne części składowe, wydają się rażąco niskie w stosunku do przedmiotu zamówienia i budzą wątpliwości zamawiającego co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi przez zamawiającego lub wynikającymi z odrębnych przepisów, zamawiający zwraca się o udzielenie wyjaśnień, w tym złożenie dowodów, dotyczących wyliczenia ceny lub kosztu, w szczególności w zakresie:

Jeżeli zaoferowana cena lub koszt, lub ich istotne części składowe, wydają się rażąco niskie w stosunku do przedmiotu zamówienia lub budzą wątpliwości zamawiającego co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi w dokumentach zamówienia lub wynikającymi z odrębnych przepisów, zamawiający żąda od wykonawcy wyjaśnień, w tym złożenia dowodów w zakresie wyliczenia ceny lub kosztu, lub ich istotnych części składowych. Wyjaśnienia, mogą dotyczyć w szczególności:

oszczędności metody wykonania zamówienia, wybranych rozwiązań technicznych, wyjątkowo sprzyjających warunków wykonywania zamówienia dostępnych dla wykonawcy, oryginalności projektu wykonawcy, kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177)

wybranych rozwiązań technicznych, wyjątkowo korzystnych warunków dostaw, usług albo związanych z realizacją robót budowlanych

oryginalności dostaw, usług lub robót budowlanych oferowanych przez wykonawcę

zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177 oraz z 2019 r. poz. 1564) lub przepisów odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie.

pomocy publicznej udzielonej na podstawie odrębnych przepisów

zgodności z prawem w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publiczne

wynikającym z przepisów prawa pracy i przepisów o zabezpieczeniu społecznym, obowiązujących w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie

zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie

wynikającym z przepisów prawa ochrony środowiska

zgodności z przepisami dotyczącymi z zakresu ochrony środowiska

powierzenia wykonania części zamówienia podwykonawcy

wypełniania obowiązków związanych z powierzeniem wykonania części zamówienia podwykonawcy

zarządzania procesem produkcji, świadczonych usług lub metody budowy

Obowiązkowe kwestie podlegające wyjaśnieniu

W przypadku zamówień na roboty budowlane lub usługi, jeżeli zamawiający poweźmie wątpliwości co do realności zaoferowanej ceny obowiązany jest żądać wyjaśnień, co najmniej z zakresie:

  1. zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177 oraz z 2019 r. poz. 1564) lub przepisów odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie;
  2. zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie.

Powyższe nie tylko ustanawia obligatoryjny obszar weryfikacji czynników cenotwórczych oferty, ale stanowi również wyraz doniosłości analizy wskazanych aspektów. Na etapie prac legislacyjnych (posiedzenie Komisji Nadzwyczajnej do spraw deregulacji nr 39 z dnia 20 sierpnia 2019 r.) na powyższe zwrócił uwagę ekspert Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” podnosząc, że „naszym zdaniem koszty pracy są elementem, który jest bardzo łatwo obniżyć poprzez stosowanie pozakodeksowych rozwiązań i wynagradzanie poniżej minimalnego wynagrodzenia, co na rynku zamówień publicznych niezwykle często się zdarza.”.   

Konrad Różowicz

prawnik w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, specjalizuje się w prawie zamówień publicznych.

Dr Krystian Ziemski & Partners Kancelaria Prawna spółka komandytowa w Poznaniu

www.ziemski.com.pl

Artykuł pochodzi z Portalu: www.prawodlasamorzadu.pl

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie - zapraszamy do subskrybcji naszego newslettera
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

REKLAMA

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Sektor publiczny
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Doradca Prezydenta RP: kontrolę nad polskim szkolnictwem obejmie bezpośrednio UE

    Profesor Andrzej Waśko, doradca prezydenta RP, przewodniczący Rady ds. Rodziny, Edukacji i Wychowania, odnosząc się do "Europejskiego obszaru edukacji" podkreślił, że polityka oświatowa, która dotąd była powierzona kompetencji rządów krajowych, stanie się częścią polityki unijnej. Zwrócił uwagę, że kontrole nad polskim szkolnictwem obejmie bezpośrednio UE.

    Min. Siekierski: KE narzuciła nieracjonalne wymogi Zielonego Ładu; musimy zrozumieć protesty rolników. 27 lutego posiedzenie unijnej rady ministrów w Brukseli. 29 lutego rozmowy z rolnikami w Ministerstwie

    Komisja Europejska narzuciła zbyt duże, nieracjonalne, kosztowne wymogi Zielonego Ładu, które miały służyć środowisku, przeciwdziałać zmianom klimatu, a w rzeczywistości doprowadziły do bankructwa wielu gospodarstw - oświadczył w 26 lutego 2024 r. na konferencji prasowej w Brukseli minister rolnictwa RP Czesław Siekierski. Wcześniej tego samego dnia, jeszcze będąc w Polsce w czasie konferencji prasowej kierownictwa Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, minister Siekierski powiedział: Musimy zrozumieć protesty rolników i o to będę zabiegał na jutrzejszym posiedzeniu unijnej rady ministrów w Brukseli.

    KPO 2024. Polska nie dostanie wszystkich pieniędzy? Ekspert: 43 inwestycje i ich refinansowanie zagrożone. Konieczna rewizja polskiego KPO

    Zdaniem Łukasza Kościjańczuka, eksperta firmy doradczej CRIDO, ok. 43 inwestycji w ramach Krajowego Planu Odbudowy (z 56 zaplanowanych) może nie zostać zrealizowanych do 31 sierpnia 2026 r, co oznacza, że Polska nie otrzyma refinansowania z UE. Dlatego niezbędna jest rewizja KPO, która - jak oszacował ekspert - może objąć nawet połowę planowanych przedsięwzięć.

    D. Tusk odblokował unijne pieniądze na polskie KPO [137 mld euro, 600 mld zł]. W przyszłym tygodniu dwie ważne decyzje. von der Leyen: Razem będziemy bronić praworządności w całej Europie

    Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen oraz premier Belgii Alexander De Croo w piątek 23 lutego 2023 r. rozmawiali w Warszawie z premierem Tuskiem. Przewodnicząca KE poinformowała po spotkaniu, że w przyszłym tygodniu zapadną dwie decyzje ws. funduszy europejskich dla Polski. Uwolnią one do 137 mld euro z funduszu spójności i Funduszu Odbudowy.

    REKLAMA

    PFRON: Od 1 marca wnioski o samochody dla osób niepełnosprawnych. Dopłata 80% od 150 000 zł albo 85% od 130 000 zł

    Maksymalna wartość samochodu objęta wsparciem wynosi 300 000 zł (osoba niepełnosprawna jest kierowcą) albo 230 000 zł (opiekun jest kierowcą). Muszą to być samochody dostosowane do potrzeb osób korzystających w poruszaniu się wózkiem inwalidzkim.

    Depresja nie wybiera. Ale na dobrostan psychiczny może wpłynąć dieta albo... pies

    23 lutego przypada Międzynarodowy Dzień Walki z Depresją. To dobra okazja do tego, aby przypomnieć sobie, że ta choroba może dotknąć każdego. Gdzie szukać pomocy? Jak poprawić swój dobrostan psychiczny? 

    Uposażenia żołnierzy zawodowych w 2024 roku [Tabela stawek]. Będzie też zmiana dot. dodatków za długoletnią służbę wojskową

    W rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z 16 lutego 2024 r. w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych zostały określone te stawki ze skutkiem od 1 stycznia 2024 r. Rozporządzenie weszło w życie 21 lutego 2024 r. Od 1 kwietnia 2024 r. będzie też zmiana dot. dodatków za długoletnią służbę wojskową żołnierzy zawodowych.

    Będzie zakaz sprzedaży elektronicznych papierosów jednorazowych. Już 64% młodzieży miało do czynienia z takimi papierosami

    Aż 64 proc. młodych ludzi miało kontakt z jednorazowymi papierosami elektronicznymi. Czy wkrótce to się skończy? Minister Zdrowia Izabela Leszczyna poinformowała w środę, że może rozpocząć pracę nad zakazem sprzedaży elektronicznych papierosów jednorazowych. 

    REKLAMA

    Zakaz sprzedaży e-papierosów jednorazowych. I.Leszczyna: Zielone światło od Donalda Tuska dla zmiany przepisów

    W dniu 21 lutego 2024 r. Minister Zdrowia Izabela Leszczyna poinformowała, że może już rozpocząć pracę nad zakazem sprzedaży elektronicznych papierosów jednorazowych. Dodała, że chciałaby jak najszybszej ścieżki, bo aż 64 procent młodych ludzi miało z nimi kontakt.

    Te województwa otrzymają milionowe dofinansowania dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów

    W województwie świętokrzyskim samorządy mogą otrzymać ponad 52 mln na opiekę dla osób niesamodzielnych. W małopolskim blisko 21 mln zł na wsparcie opiekunów osób niepełnosprawnych. Co trzeba zrobić? 

    REKLAMA