| INFORLEX | GAZETA PRAWNA | KONFERENCJE | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Sektor publiczny > Organizacja > Pracownicy > Systemy czasu pracy

Systemy czasu pracy

Aby kontrolować koszty czasu pracy pracowników, każdy pracodawca w pierwszej kolejności powinien zdecydować, w jakich systemach czasu pracy będą oni pracować. Dokonanie odpowiedniego wyboru pozwoli dostosować godziny pracy osób zatrudnionych do potrzeb zakładu pracy. Ma to bezpośredni wpływ na dopuszczalną liczbę godzin pracy w poszczególnych dniach pracy oraz na moment powstawania nadgodzin.

Wybór odpowiedniego systemu czasu pracy powinien zależeć od tego, w jakim wymiarze godzin pracodawca chciałby, aby praca była wykonywana, tj. czy wystarczy 8 godzin dziennie, czy też występują w zakładzie pracy sytuacje, gdy czas ten powinien być dłuższy. Wreszcie niezwykle ważne jest to, czy zakład pracy działa bez przerwy (np. produkcja, energetyka), czy też godziny jego funkcjonowania są w jakiś sposób ograniczone (np. poniedziałek – piątek po 8 godzin). Wybór danego systemu czasu pracy ma wpływ także na kwestię organizacji czasu pracy w przyszłości (np. w systemie podstawowym ze stałym rozkładem czasu pracy, stałymi godzinami pracy pracodawca nie będzie miał później obowiązku planowania go na każdy okres rozliczeniowy). W innym wypadku (np. wprowadzenie systemu równoważnego czasu pracy, wprowadzenie pracy zmianowej w danym systemie) konieczne będzie planowanie indywidualnych rozkładów (harmonogramów, grafików).

Należy pamiętać, że poszczególne systemy czasu pracy nie różnią się w zakresie liczby godzin przypadających do przepracowania w danym okresie rozliczeniowym, a jedynie pozwalają inaczej je ułożyć.

Wprowadzenie systemu czasu pracy

Wprowadzenie w jednostce wybranych systemów czasu pracy zależy od tego, jakie regulacje wewnątrzzakładowe w niej obowiązują. Ustala się je co do zasady w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy. Należy jednak wskazać, że układ zbiorowy pracy może zostać zawarty tylko u pracodawcy, u którego funkcjonują organizacje związkowe, natomiast regulamin pracy ma obowiązek wprowadzić jedynie taki pracodawca, który zatrudnia co najmniej 20 osób. Pozostali pracodawcy wprowadzają systemy czasu pracy w drodze obwieszczenia (art. 150 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy; dalej: k.p.). W tym przypadku wchodzi ono w życie po upływie 2 tygodni od dnia podania go do wiadomości pracowników, w sposób przyjęty u danego pracodawcy.

W każdej jednostce może występować jeden lub kilka systemów czasu pracy. Nie ma przeszkód, aby odpowiedni system czasu pracy stosowany był tylko do wybranych stanowisk pracy. Przyporządkowanie systemu do poszczególnych stanowisk powinno być również uregulowane w układzie zbiorowym pracy, w regulaminie pracy lub w obwieszczeniu.

W omawiany sposób wprowadzić należy systemy:

● podstawowego czasu pracy,

● równoważnego czasu pracy,

● pracy w ruchu ciągłym,

● przerywanego czasu pracy,

● zadaniowego czasu pracy.

Każda zmiana systemu czasu pracy wymagać będzie zmian układu zbiorowego pracy, regulaminu pracy lub powtórzenia obwieszczenia.

Kodeks pracy wyszczególnia także dwa systemy czasu pracy wprowadzane na pisemny wniosek pracownika w drodze umowy o pracę. Są to systemy:

● pracy weekendowej,

● skróconego tygodnia pracy.

PRZYKŁAD

Pracownicy pracują w podstawowym systemie czasu pracy. Rozkład czasu pracy w godzinach od 8.00 do 16.00 ustalony został w obwieszczeniu. Czy przy takim określeniu rozkładu czasu pracy pracodawca ma obowiązek tworzenia harmonogramów?

Obowiązek tworzenia harmonogramów czasu pracy nie wynika z przepisów prawa, tylko z organizacji czasu pracy przyjętej w danej jednostce. Jeżeli godziny pracy zostały ustalone sztywno, harmonogramy nie muszą być tworzone. Konkretne godziny pracy będą wynikać już z odpowiednich dokumentów wprowadzających obowiązujący w danej jednostce system czasu, tj. z układu zbiorowego pracy, regulaminu pracy lub z obwieszczenia.

PRZYKŁAD

Czy dopuszczalne są zmiany w rozkładzie czasu pracy pomiędzy pracownikami, np. w razie choroby jednego z nich, jeżeli ustaliliśmy miesięczny harmonogram pracy?

Kodeks pracy nie zawiera żadnych szczegółowych reguł dotyczących technicznej strony tworzenia czy też zmian harmonogramów czasu pracy. W praktyce jednak w wielu przypadkach sytuacja taka ma miejsce. Warto wskazać, że w pierwszej kolejności rozkład czasu pracy regulowany jest w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy lub obwieszczeniu. To z tych dokumentów wynika najczęściej to, że konkretne godziny pracy wskazywane są w harmonogramach. Jeżeli więc pracodawca chciałby mieć możliwość zmiany harmonogramu po jego ogłoszeniu, powinien to uregulować właśnie w jednym z tych dokumentów. Pracownicy powinni wiedzieć, czy, w jakich sytuacjach i w jakim terminie harmonogram może być zmieniany.

System podstawowego czasu pracy

System podstawowego czasu pracy jest najbardziej typowym i powszechnym systemem, w jakim wykonywana jest praca w Polsce. Może on pojawiać się w wielu konfiguracjach. Przykładowo pracownicy mogą w tym systemie wykonywać pracę na jedną zmianę (patrz: wzór 1).

WZÓR 1. Harmonogram czasu pracy w systemie podstawowym

@RY1@i40/2011/012/i40.2011.012.021.0002.001.jpg@RY2@

Podstawowy system czasu pracy może być także połączony np. z pracą zmianową. Przykład takiego połączenia przedstawia wzór 2.

WZÓR 2. Harmonogram czasu pracy w systemie podstawowym połączony z pracą zmianową

@RY1@i40/2011/012/i40.2011.012.021.0002.002.jpg@RY2@

W podstawowym systemie praca wykonywana jest 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy (art. 129 § 1 k.p.). Zawsze praca powyżej 8 godzin na dobę w tym systemie będzie traktowana jako praca w godzinach nadliczbowych. Jednocześnie okres rozliczeniowy nie może tu przekraczać 4 miesięcy. Wyjątkowo w rolnictwie i hodowli, a także przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób może być wprowadzony okres rozliczeniowy dłuższy, jednak nieprzekraczający 6 miesięcy, a jeżeli jest to dodatkowo uzasadnione nietypowymi warunkami organizacyjnymi lub technicznymi mającymi wpływ na przebieg procesu pracy – okres rozliczeniowy nieprzekraczający 12 miesięcy.

PRZYKŁAD

W zakładzie pracy obowiązuje podstawowy system czasu pracy z 3-miesięcznym okresem rozliczeniowym. Czy można tylko dla niektórych pracowników (zatrudnionych na 1/4 etatu) wprowadzić miesięczny okres rozliczeniowy? Jeżeli tak, to w jakiej formie?

Pracodawca może wprowadzić różne systemy czasu pracy lub różne okresy rozliczeniowe dla pracowników w dokumencie, który u danego pracodawcy reguluje organizację czasu pracy (najczęściej jest to regulamin pracy). Warto wskazać, że kwestie te powinny zostać w ten sposób uregulowane niezależnie od tego, ilu pracowników wykonuje pracę na danym stanowisku. Kodeks pracy nie przewiduje wprowadzania długości okresu rozliczeniowego w umowie o pracę.

PRZYKŁAD

Czy można zatrudnić pracownika wyłącznie w porze nocnej, tj. od godziny 22.00 do godziny 6.00 rano, w 5-dniowym tygodniu pracy w wymiarze 40 godzin tygodniowo? Takie stanowisko pracy mamy zatwierdzone w statucie organizacyjnym placówki. Czy fakt zatrudnienia pracownika wyłącznie w porze nocnej należy zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy?

Pracownik, którego rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub którego co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną, jest pracującym w nocy. Takim pracownikiem będzie więc również osoba, która cały czas pracować będzie w porze nocnej. W takim przypadku czas pracy pracującego w nocy nie może przekraczać 8 godzin na dobę, jeżeli wykonuje prace szczególnie niebezpieczne albo związane z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym. Kodeks pracy przewiduje także ograniczenia podmiotowe w zakresie pracy w porze nocnej, np. w porze nocnej w ogóle nie można zatrudniać pracownicy w ciąży, a w przypadku pracownika opiekującego się dzieckiem do ukończenia przez nie 4. roku życia – na pracę w porze nocnej wymagana jest zgoda pracownika. Dodatkowo ograniczenia w zatrudnieniu w porze nocnej mogą wynikać także np. ze stanu zdrowia pracownika (np. zakaże tego lekarz medycyny pracy). W innych przypadkach praca w nocy jest dopuszczalna.

Pracodawca ma obowiązek informować właściwego okręgowego inspektora pracy o zatrudnianiu pracowników pracujących w nocy tylko na pisemny wniosek pracownika, pracującego w nocy (art. 1517 § 6 k.p.).

Czytaj także

Autor:

Źródło:

Rachunkowość Budżetowa
INFORLEX Administracja425.00 zł

Narzędzia księgowego

POLECANE

reklama

Ostatnio na forum

Compliance 2020

Eksperci portalu infor.pl

Chajec, Don-Siemion & Żyto Kancelaria Prawna

Kancelaria Chajec, Don-Siemion & Żyto jest zespołem wykwalifikowanych specjalistów z różnych dziedzin prawa i biznesu, charakteryzujących się praktycznym, pro-biznesowym podejściem i umiejętnością sprawnego działania, współpracujących ze sobą w biurach w Warszawie, Krakowie i Łodzi.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »