Jak rozliczyć i opodatkować przychody radnego

PIT-R otrzymują wyłącznie osoby, które w 2007 r. osiągnęły przychody z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich określonych w art. 13 pkt. 5 i 6 ustawy 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Za pełnienie obowiązków obywatelskich i społecznych uznaje się działalność posłów i senatorów, radnych i innych przedstawicieli samorządu terytorialnego, składów komisji wyborczych do przeprowadzenia wyborów do Sejmu i Senatu RP, składów inspekcji Państwowej Komisji Wyborczej i inspekcji wojewódzkich komisarzy wyborczych, powołanych do przeprowadzenia wyborów do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, sędziów Trybunału Stanu, ławników powszechnych.

Na czym polega „pełnienie obowiązku obywatelskiego” oraz, jak rozumieć pojęcie „udział w komisjach” wyjaśniał m.in. Trybunał Konstytucyjny (patrz ramka).

Dla kogo PIT-R

Informację PIT-R za 2007 r. powinny otrzymać osoby, które z wykonywanej osobiście działalności osiągnęły:

• przychody związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich, bez względu na sposób powoływania tych osób, nie wyłączając odszkodowania za utracony zarobek, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w art. 13 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tzn. przychodów otrzymywanych przez osoby należące do składu zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących osób prawnych,

• przychody z wykonywania określonych czynności zleconych im przez organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokuraturę na podstawie właściwych przepisów, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym oraz płatników (z zastrzeżeniem art. 14 ust. 2 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. wynagrodzenia płatników z tytułu terminowego wpłacania podatków pobranych na rzecz budżetu państwa oraz wykonywania zadań związanych z ustalaniem prawa do świadczeń i ich wysokości oraz wypłatą świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych) i inkasentów należności publicznoprawnych, a także przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w art. 13 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (wyłączenie dotyczy przychodów uzyskanych na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze).

 

Od kogo PIT-R

Informację roczną PIT-R radni otrzymali od płatników (m.in. od osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej), którzy w 2007 r. dokonywali wypłat należności wolnych od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. b i pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych osobom fizycznym z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich (art. 41 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 5 i 6).

PIT-R za 2007 r. płatnicy mieli obowiązek przekazać radnym (i urzędom skarbowym) do 29 lutego 2008 r.

Opodatkowane, ale nie wszystko

Wynagrodzenia otrzymywane przez osoby (tutaj - radnych) wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich oraz m.in. z tytułu udziału w komisjach zasadniczo podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Przy czym przez wynagrodzenie otrzymywane przez radnych ustawa podatkowa rozumie wszelkie wypłaty związane z prowadzeniem przez nich tego rodzaju działalności.

Opodatkowując wynagrodzenie otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z działalnością społeczną lub obywatelską, zwalnia się jednak od tego podatku otrzymywane przez te osoby wypłaty stanowiące diety i kwoty będące zwrotem kosztów - do wysokości określonej w odrębnych przepisach, tj. w art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (wyrok NSA z 1 października 1996 r., sygn. akt SA/Sz 236/96).

Bez podatku 2280 zł miesięcznie

Przychody z tytułu pełnienia takich obowiązków korzystają ze zwolnienia od podatku do wysokości określonej przepisami. W 2007 r. wolne od podatku były diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 2280 zł (art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Zwolnienie w tej samej wysokości obowiązuje także w 2008 r.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, wolne od podatku (były w 2007 r. i są nadal) także diety i inne należności za czas podróży osoby niebędącej pracownikiem - do wysokości określonej w odrębnych ustawach lub w przepisach wydanych przez ministra właściwego do spraw pracy w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

 

Potrzebne do zeznania za 2007 r.

Jeżeli w 2007 r. płatnik (np. urząd gminy) wypłacał radnemu jedynie należności z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich i należności te nie przekroczyły kwot wolnych od podatku dochodowego (2280 zł miesięcznie), to radny otrzymał od płatnika jedynie informację PIT-R (bez PIT-11). Jeżeli natomiast wypłacone radnemu w 2007 r. przez jednego płatnika kwoty przekroczyły kwotę wolną od podatku, stosowną informację radny otrzymał w PIT-11 (lub w PIT-40, tj. rocznym obliczeniu podatku przez pracodawcę).

Zarówno PIT-11, jak i PIT-40 płatnicy mieli obowiązek przekazać podatnikom do 29 lutego 2008 r. (art. 39 ust. 1 i 37 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

ZAPAMIĘTAJ

Radni, których za 2007 r. nie rozlicza pracodawca (w PIT-40), zeznanie podatkowe wypełniają na podstawie otrzymanych od płatników PIT-R i PIT-11.

Co oznaczają pojęcia „pełnienie obowiązku obywatelskiego” i „udział w komisjach”

W wyroku z 25 listopada 1997 r. (sygn. akt U 6/97, opubl. Dz.U. nr 145, poz. 981) Trybunał Konstytucyjny (dalej: TK) orzekł, że o pełnieniu obowiązku obywatelskiego możemy mówić wtedy, gdy dana osoba uczestniczy w zawiadywaniu sprawami państwowymi jako obywatel, zgodnie z zasadami demokratyzmu instytucji publicznych (a nie jako np. osoba odpłatnie świadcząca usługi eksperckie czy jako pracownik wykonujący swe obowiązki zawodowe). Z pełnieniem obowiązków społecznych mamy zaś do czynienia wówczas, gdy dana osoba uczestniczy w pracy instytucji (w szczególności samorządu terytorialnego lub zawodowego) jako reprezentant pewnej społeczności, biorąc udział w rozwiązywaniu problemów tej społeczności w jej interesie (tego rodzaju funkcje należy odróżnić od usług świadczonych w celach zarobkowych). Tak rozumiane obowiązki społeczne i obywatelskie można pełnić nie tylko na podstawie wyboru, lecz także w wyniku powołania przez właściwy organ, wyznaczenia przez upoważnioną organizację społeczną lub na skutek podobnych prawem określonych zdarzeń.

Z kolei w uzasadnieniu wyroku TK z 25 listopada 1997 r. (sygn. akt U 6/97, opubl. Dz.U. nr 145, poz. 981) czytamy, że udział w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej może być zarazem „pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich”, tak jest w szczególności w przypadku funkcji członka komisji rady gminy nie będącego radnym. Mogą istnieć jednak komisje tworzone przez takie organy, w których udział nie polega na pełnieniu określonych ustawą obowiązków społecznych lub obywatelskich (w określonym wcześniej rozumieniu), taki charakter mają np. złożone z fachowców komisje - stałe lub tworzone tymczasowo - mające na celu ustalanie i szacowanie szkód, badanie przyczyn katastrofy, orzekanie w drugiej instancji w sprawach z zakresu administracji publicznej.

PIT-R w pytaniach i odpowiedziach

1 Jako pracownik zatrudniony w jednostce w 2007 r. byłem jednocześnie radnym w radzie gminy, gdzie otrzymywałem diety za posiedzenia. Pracodawca wypłacał mi wynagrodzenia za czas pobytu na sesji rady gminy i wykazał je w PIT-R jako wolne od podatku. Czy słusznie?

Nie. Pracodawca ma obowiązek zwolnić radnego od pracy zawodowej w celu umożliwienia mu brania udziału w pracach organów gminy, a więc także - w sesjach rady gminy. Za czas takiego zwolnienia pracownikowi będącemu radnym nie przysługuje jednak wynagrodzenie za pracę (art. 25 ust. 3 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym). Natomiast otrzymane przez pracownika wynagrodzenie za czas pobytu na sesji rady gminy podlega opodatkowaniu jako przychód ze stosunku pracy na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W tym miejscu należy przypomnieć, że za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a zwłaszcza: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

 

2 Jestem członkiem zarządu spółki, której udziałowcem jest Skarb Państwa. Otrzymałem od płatnika PIT-R z rozliczonymi delegacjami i dietami za 2007 r. Czy jest to słuszne?

Nie, w informacji PIT-R nie można rozliczać delegacji i diet wypłacanych członkom zarządu i rad nadzorczych.

PIT-R jest to „Informacja o wypłaconych podatnikowi kwotach z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich”. A wynagrodzenie otrzymywane przez osoby, niezależnie od sposobu ich powoływania, należące do składu zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących osób prawnych (art. 13 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych) nie może być utożsamiane z wynagrodzeniem otrzymywanym przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich (art. 13 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Zakresy pojęciowe obu tych przepisów (pkt 5 i 7 w art. 13) wzajemnie się bowiem wyłączają (wyrok NSA z 7 stycznia 1998 r., sygn. akt SA/Sz 83/97).

Pojęcie obowiązków społecznych lub obywatelskich odnosi się bowiem do zadań publicznych i państwowych, a nie do czynności związanych z zarządzaniem działalnością gospodarczą osoby prawnej, choćby miały charakter społeczny - w znaczeniu „nie związany z zatrudnieniem” (wyroki NSA: z 24 maja 1996 r., sygn. akt III SA 254/96, opubl. OP 1997/1/6 oraz z 2 kwietnia 1997 r., sygn. akt I SA/Ka 481/96, opubl. Serwis Podatkowy 1998/10/48).

Zwolnienie przewidziane w art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie dotyczy świadczenia otrzymywanego za udział w organach statutowych osoby prawnej, lecz diet oraz kwot zwrotu kosztów otrzymanych przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich (wyrok NSA z 7 października 1997 r., sygn. akt III SA 341/96).

3 Jestem radnym gmin. Za udział w sesjach rady gminy, zgodnie z uchwałą tej rady, przysługują mi diety oraz należności za czas podróży. W 2007 r. z tego tytułu uzyskałem w poszczególnych miesiącach wypłaty w kwotach odpowiednio: 1880 zł, 1320 zł, 1500 zł, 2112 zł, 1050 zł, 1620 zł, 1210 zł, 2155 zł, 1260 zł, 1720 zł, 1430 zł i 1850 zł. Poza tymi wypłatami nie otrzymałem innych należności od gminy. Czy powinienem otrzymać od gminy informację PIT-11? Czy kwoty otrzymane od gminy muszę wykazać w PIT-37 za 2007 r.?

Nie, wymienione kwoty jako wolne od podatku w 2007 r. do wysokości 2280 zł miesięcznie podlegały wykazaniu wyłącznie w PIT-R. Gmina jako płatnik nie miała obowiązku sporządzania PIT-11. W PIT-11 nie wykazuje się bowiem kwot zwolnionych od podatku dochodowego. Podatnik kwot wykazanych w PIT-R, nieprzekraczających miesięcznej kwoty wolnej od podatku, nie wykazuje w swoim rocznym zeznaniu podatkowym.

4 Jako radny w grudniu 2007 r. otrzymałem jednorazową wypłatę od gminy w wysokości 9830 zł z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich za udział w komisjach w okresie styczeń-grudzień 2007 r. Czy w swoim zeznaniu podatkowym za 2007 r. muszę wykazać należności przekraczające kwotę wolną od podatku, tj. 2280 zł?

Płatnik miał obowiązek wystawić podatnikowi informację PIT-R. Dopiero na podstawie tej informacji można odpowiedzieć na postawione pytanie. Należy bowiem pamiętać, iż mimo że wysokość diet wypłaconych w tym przypadku w kwocie 9830 zł przekracza kwotę zwolnienia od podatku, tj. 2280,00 zł, to z tego zwolnienia korzystają kwoty dotyczące danego miesiąca, a nie kwoty wypłacone w danym miesiącu. Informacja PIT-R powinna być sporządzona w taki sposób, że płatnik dokonujący wypłat zaznacza miesiąc, którego dotyczy wypłata, a nie miesiąc, w którym dokonano wypłaty kwoty diety radnym.

Joanna Nowicka

PODSTAWA PRAWNA:

• Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.)

• Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.)