Reprezentacja zakładu budżetowego w zakresie zawierania umów

Główny księgowy zakładu budżetowego nie musi kontrasygnować umów zawieranych przez kierownika gminnego zakładu budżetowego.

Kierownicy jednostek organizacyjnych gminy nieposiadających osobowości prawnych działają jednoosobowo na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez wójta – odpowiednio: burmistrza, prezydenta miasta (art. 47 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym; dalej: ustawa o samorządzie gminnym). Z przepisu tej ustawy wynika zatem, że kompetencja kierownika/dyrektora zakładu budżetowego do działania w imieniu zakładu budżetowego znajduje podstawę w pełnomocnictwie udzielanym przez organ wykonawczy gminy. O zakresie czynności, do których upoważniony jest dyrektor zakładu budżetowego, przesądza zatem pisemne pełnomocnictwo. Artykuł 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym stanowi wyraźnie, że kierownik/dyrektor zakładu budżetowego działa jednoosobowo w imieniu zakładu.

Wątpliwości co do konieczności uzyskania kontrasygnaty głównego księgowego zakładu budżetowego mogą się rodzić w kontekście porównania brzmienia art. 47 z art. 46 ust. 3 ww. ustawy. Jeżeli czynność prawna może spowodować powstanie zobowiązań pieniężnych, do jej skuteczności potrzebna jest kontrasygnata skarbnika gminy (głównego księgowego budżetu) lub osoby przez niego upoważnionej (art. 46 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym). Przepis ten znajduje zastosowanie jedynie dla oświadczeń woli w imieniu gminy, do składania których właściwy jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Kierownik/dyrektor zakładu budżetowego zarządza natomiast majątkiem wyodrębnionym z mienia gminy i przekazanym zakładowi budżetowemu i tylko w tym zakresie posiada pełnomocnictwo. Wymóg kontrasygnaty skarbnika gminy dla czynności dokonywanej przez wójta nie może być stosowany na zasadzie analogii do czynności dokonywanych przez dyrektora zakładu budżetowego w odniesieniu do mienia tego zakładu, co ewentualnie mogłoby uzasadniać konieczność uzyskiwania przez dyrektora kontrasygnaty głównego księgowego zakładu.

Przepisy ustawy o samorządzie gminnym mają charakter przepisów prawa publicznego i dlatego normy prawne z nich wynikające należy interpretować ściśle, co wyłącza możliwość stosowania analogii prawnej, typowej np. dla prawa cywilnego. Stanowisko takie należy przyjąć nawet przy uwzględnieniu faktu, że zakład budżetowy jest jednostką organizacyjną gminy nieposiadającą osobowości prawnej i w stosunkach cywilnoprawnych nie występuje we własnym imieniu, lecz „korzysta” z podmiotowości gminy. Artykuł 47 ustawy o samorządzie gminnym powinien być traktowany jako lex specialis w stosunku do art. 46 tej ustawy.

Główny księgowy zakładu budżetowego może natomiast działać jako osoba upoważniona do dokonywania określonych czynności przez skarbnika gminy. Nie jest to jednak właściwe rozwiązanie, jeżeli miałoby służyć jako kompromisowe rozwiązanie prawne w zakresie art. 46 i 47 ustawy o samorządzie gminnym.

Należy ponadto zwrócić uwagę, że kontrasygnata skarbnika gminy nie stanowi przesłanki nieważności czynności prawnej. Zgodnie z poglądami wyrażonymi w piśmiennictwie, kontrasygnata skarbnika ma charakter wewnętrzny, gdyż stanowi jedynie potwierdzenie, że stan majątkowy gminy gwarantuje możliwość wykonania zobowiązań majątkowych wynikających z określonej czynności prawnej. Brak kontrasygnaty prowadzi do nieważności umowy tylko w przypadkach, gdy z mocy przepisu szczególnego, dla ściśle oznaczonej czynności kontrasygnata ta jest niezbędna (A. Szewc, Komentarz do art. 46 ustawy o samorządzie gminnym).

Czytaj także: Kto reprezentuje gminne osoby prawne w postępowaniu przed sądem cywilnym>>

Właściwą reprezentację zakładu budżetowego w zakresie zawierania umów należy odróżnić od obowiązków publicznoprawnych, jakie ciążą na głównym księgowym zakładu budżetowego na podstawie art. 54 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Na głównym księgowym zakładu budżetowego ciążą obowiązki w zakresie:

1) prowadzenia rachunkowości jednostki,

2) wykonywania dyspozycji środkami pieniężnymi,

3) dokonywania wstępnej kontroli zgodności operacji gospodarczych i finansowych z planem finansowym,

4) dokonywania wstępnej kontroli kompletności i rzetelności dokumentów dotyczących operacji gospodarczych i finansowych.

Dowodem dokonania przez głównego księgowego wstępnej kontroli, o której mowa we wskazanych punktach 3 i 4, jest jego podpis złożony na dokumentach dotyczących danej operacji. Złożenie podpisu przez głównego księgowego na dokumencie, obok podpisu pracownika właściwego rzeczowo, oznacza, że:

● nie zgłasza on zastrzeżeń do przedstawionej przez właściwych rzeczowo pracowników oceny prawidłowości merytorycznej tej operacji i jej zgodności z prawem,

● nie zgłasza zastrzeżeń do kompletności oraz formalno-rachunkowej rzetelności i prawidłowości dokumentów, dotyczących tej operacji,

● zobowiązania wynikające z operacji mieszczą się w planie finansowym zakładu.

Te obowiązki nałożone na głównego księgowego mają charakter publicznoprawny, lecz zarazem wewnętrzny z punktu widzenia prawa cywilnego. Podpis głównego księgowego na dokumencie, o którym mowa, nie może być utożsamiany z podpisem osoby upoważnionej do reprezentacji podmiotu na zewnątrz, co ma miejsce w przypadku zawierania umów cywilnoprawnych.

PODSTAWY PRAWNE

• Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591; ost.zm. Dz.U. z 2010 r. Nr 106, poz. 675)

• Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240; ost.zm. Dz.U. z 2010 r. Nr 123, poz. 835)