Kategorie

Zasada domniemania kompetencji samorządu w sprawach lokalnych

Agata Dąmbska
Forum Od-nowa
Organizacja non-profit
Zasada domniemania kompetencji samorządu w sprawach lokalnych/ Fot. Fotolia
Teoretycznie, do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Ustawa o samorządzie gminnym z 1990 r. głosi, że jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w tych sprawach należy do gminy. Zasada ta ma także umocowanie w art. 163 Konstytucji.

 Jak przywrócić zasadę domniemania kompetencji?

Reklama

Na kwietniowym posiedzeniu zespołu ds. ustrojowych Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego jednogłośnie opowiedziano się za koniecznością dookreślenia klauzuli generalnej, czyli zasady domniemania kompetencji samorządu w sprawach lokalnych. Teoretycznie, do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Ustawa o samorządzie gminnym z 1990 r. głosi, że jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w tych sprawach należy do gminy. Zasada ta ma także umocowanie w art. 163 Konstytucji.

W praktyce, jednak, jej znaczenie zostało zatarte poprzez nadmierny legalizm organów nadzoru i sądów administracyjnych. Stale mamy też do czynienia z niejednolitym orzecznictwem, co ostatnio uwidoczniło się przy okazji kontroli realizowania usług pogrzebowych w Kielcach – NIK stwierdził, że wykraczają one poza zakres tzw. użyteczności publicznej. Przy tak sformalizowanym podejściu jako zadania własne określa się jedynie te, które zostały konkretnie wskazane nie tylko w ustawie samorządowej, ale także w innym przepisie (akcie prawa materialnego). Tak sformułowana koncepcja zadania własnego spowodowała lawinę nowych przepisów, które mają dawać gminom prawo podejmowania się realizacji zadań. Trzeba ją zmienić, idąc w stronę wyraźnego stwierdzenia, czego gminy robić nie mogą, a nie enumeratywnego wymieniania ich obowiązków.

Polecamy serwis: Organizacja

Reklama

Należałoby zatem wprowadzić do systemu prawnego ogólne wytyczne dotyczące warunków podejmowania przez samorządy zadań, np. ich niezarobkowy charakter czy brak działania w warunkach konkurencji z podmiotami prywatnymi. Konieczne jest zrównanie reguł dla poszczególnych szczebli samorządu w kwestii prowadzenia działalności gospodarczej oraz określenie jej kierunków.

Powyższe zasady powinny stanowić jedynie ramę działań, a nie dotyczyć konkretnych przypadków. Uporządkowanie zasady domniemania kompetencji nastąpiłoby poprzez przyjęcie, że realizacja zadań publicznych nieuregulowanych przez odrębne ustawy, lecz służących zaspokojeniu potrzeb wspólnoty mieszkańców, należy do zakresu obowiązków gminy. Decyzja o sposobie realizacji określonych zdań winna pozostać domeną organu stanowiącego, o ile nie jest to przypisane ustawowo do żadnego innego podmiotu. Temu celowi służyłoby m.in. wprowadzenie wyłącznej kompetencji rady gminy do podejmowania uchwał w sprawie formy realizacji zadań publicznych o znaczeniu lokalnym nieuregulowanych przez odrębne ustawy.

Ciekawym przykładem podejścia do zasady domniemania kompetencji jest system funkcjonujący w Szwecji. Ustawa o samorządzie terytorialnym wskazuje tam, że istnieją specjalne postanowienia dotyczące uprawnień i obowiązków gmin oraz samorządów hrabstw w określonych obszarach. Odnosząc to do polskich warunków, chodzi o zadania obowiązkowe. Jednak gminy i samorządy hrabstw mogą zajmować się sprawami interesu ogólnego, które są związane z obszarem gminy lub samorządu hrabstw, lub ich członków oraz takich, które nie są zastrzeżone dla państwa, innej gminy, samorządu innego hrabstwa lub jakiegoś innego podmiotu. I dalej: gminy i samorządy hrabstw powinny w sposób równy traktować swoich członków, chyba że są obiektywne przyczyny dla innego traktowania – to inspirująca zasada odchodząca od uniformizującego podejścia stosowanego w prawie i ustrojowe novum, na które Szwecja zdecydowała się w 1991 r. Kolejny warunek sformułowany jest już w odniesieniu do działalności gospodarczej samorządu: gminy i samorządy hrabstw mogą podejmować działalność gospodarczą, jeżeli jest prowadzona bez zamiaru osiągnięcia zysku i jest ona w sposób zasadniczy związana z tworzeniem lepszych warunków we wspólnocie lub dostarczaniem usług dla członków gmin lub członków hrabstw.

Zobacz również: W Europie bezpośrednie wybory organu wykonawczego to rzadkość

Istnieje jeszcze inne, pozaprawne limitowanie swobody funkcjonowania władz wspólnot i podejmowania przez nie nowych zadań: ograniczone zasoby pieniędzy publicznych. Przykłady Danii, Finlandii czy Szwecji pokazują, że w dojrzałych, zdecentralizowanych systemach margines na działania inne niż podstawowe jest niewielki. Faktyczną zdolność realizacji zadań na podstawie zasady domniemania kompetencji warunkować więc będzie kondycja finansowa wspólnot.

Jeżeli udałoby się w Polsce przywrócić klauzulę generalną, w życie wchodziłoby mniej przepisów, inflacja prawa nie była tak dotkliwa, a system stałby się elastyczniejszy. Warto jednak mieć na uwadze, że odnowiona zasada domniemania kompetencji z inaczej ukształtowanymi obwarowaniami może nastąpić tylko po wprowadzeniu do systemu samorządowego większej odpowiedzialności. Do tego niezbędne jest usamorządowienie podatków (wprowadzenie lokalnego PIT) i większa transparentność. Obecnie, bowiem, organy nadzoru nad samorządami mogą działać w poczuciu, że legalizm w ich podejściu jest ostatnią linią obrony przed nieracjonalnością, marnotrawieniem środków publicznych lub nagannymi praktykami niektórych samorządowców.

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    16 maja 2021
    Zakres dat:

    Systemy dla sygnalistów w gminach - wykrywanie nieprawidłowości

    Jaki sposób wykrywania nieprawidłowości w gminach był najskuteczniejszy? Jakie wnioski i rekomendacje zawiera raport Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu i E-nform Sp. z o.o.?

    Dokonywanie pomiaru temperatury ciała osób w urzędzie

    Czy w urzędzie można dokonywać pomiaru temperatury ciała pracowników i interesantów? Czy obowiązujące przepisy pozwalają na takie działanie pracodawcy wobec pracowników? Jeśli urząd zdecyduje się na takie działanie, to czy w świetle przepisów o ochronie danych osobowych wymagana jest zgoda osób, którym dokonuje się pomiaru temperatury?

    Rejestracja na szczepienia osób niepełnoletnich

    Rejestracja na szczepienia osób niepełnoletnich ma ruszyć już od poniedziałku (17 maja 2021 r.). Rozporządzenie dotyczące szczepienia przeciwko COVID-19 osób 16+ ma się ukazać w piątek wieczorem. Czy do rejestracji na szczepienia osób niepełnoletnich potrzebna będzie zgoda rodziców?

    Matura z geografii 2021 - arkusz

    Matura z geografii 2021 – co było na egzaminie? Pobierz arkusz matury z geografii na poziomie rozszerzonym i sprawdź zadania z jakimi musieli się zmierzyć maturzyści.

    Budowa instalacji termicznego przekształcania odpadów w PPP to dobry wybór

    Partnerstwo publiczno-prywatne może być bardzo skutecznym narzędziem pozwalającym samorządom prowadzić efektywną gospodarkę odpadami komunalnymi. Dzięki temu możemy zapewnić efektywne gospodarowanie odpadami tworząc infrastrukturę opartą na innowacyjnych technologiach i wprowadzając nowoczesne standardy zarządzania i utrzymania powstałej infrastruktury.

    Powrót do szkół 2021 - zasady bezpieczeństwa

    Powrót do szkół 2021 - zasady bezpieczeństwa. Jak będzie wyglądało nauczanie stacjonarne? Czy w szkole trzeba nosić maseczki? Przedstawiamy zaktualizowane wytyczne MEiN, MZ i GIS dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych.

    Uniwersytet Jagielloński najlepszą uczelnią z Polski [RANKING]

    Uniwersytet Jagielloński (UJ) zajął najwyższe miejsce spośród polskich uczelni w międzynarodowym rankingu Round University Ranking (RUR). Pierwsze na liście znalazły się uczelnie amerykańskie, zwyciężył Uniwersytet Harvarda.

    Liczba miejsc na uczelniach 2021

    Liczba miejsc na uczelniach 2021 - spada liczba miejsc na bezpłatnych studiach. Czy ciężko będzie dostać się na studia w 2021 roku?

    Szczepienia dla 16- i 17-latków na koronawirusa

    Szczepienia dla 16- i 17-latków - kiedy i jaką szczepionkę na koronawirusa otrzyma młodzież? Mówił o tym na konferencji premier Mateusz Morawiecki.

    Otwarcie kin, teatrów i instytucji kultury - od kiedy?

    Otwarcie kin, teatrów i instytucji kultury - od kiedy? Rząd przyspiesza luzowanie obostrzeń związanych z pandemią koronawirusa.

    Dodatek covidowy dla personelu niemedycznego szpitali

    Dodatek covidowy - personel niemedyczny szpitali zaangażowany w walkę z epidemią koronawirusa powinien otrzymać jednorazowy dodatek - to jedno z ustaleń spotkania ministra zdrowia Adama Niedzielskiego z przedstawicielami związków zawodowych.

    Bon 500+ na zdrowie

    500+ na zdrowie - bon zdrowotny na badania profilaktyczne dla Polaków powyżej 40 roku życia to zapowiadany nowy program rządu. Na czym ma polegać? Od kiedy wejdzie w życie?

    Matura z WOSu 2021 - arkusz

    Matura z WOSu 2021 - 11 maja o godzinie 14. rozpoczął się egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie. Pobierz arkusz CKE i sprawdź odpowiedzi.

    Jak sprawdzić wolne terminy szczepień przeciwko koronawirusowi?

    Wolne terminy szczepień - koronawirus. Jak sprawdzić wolne terminy szczepień przeciwko COVID-19 w całej Polsce? Gdzie najszybciej można dostać szczepionkę?

    Zmiana terminu drugiej dawki szczepionki przeciwko COVID-19

    Zmiana terminu drugiego szczepienia na COVID. Rząd, po konsultacjach z ekspertami, podjął decyzję o skróceniu odstępu między podaniem pierwszej i drugiej dawki szczepionek przeciwko koronawirusowi od firm Moderna, Pfizer i AstraZeneca.

    Zmiany w wynagrodzeniach nauczycieli, pensum i awansie zawodowym

    Podwyżki dla nauczycieli, zmiany w pensum i awansie zawodowym. Znamy szczegóły propozycji Ministerstwa Edukacji i Nauki w sprawie zmian dotyczących statusu zawodowego nauczycieli.

    Do kiedy praca zdalna w urzędach 2021?

    Praca zdalna w urzędach – do kiedy? Jakie sprawy możemy załatwić w urzędzie? Jakie są zasady pracy zdalnej urzędników?

    Matura 2021 z matematyki (poziom rozszerzony) - arkusz

    Matura matematyka rozszerzona 2021 - pobierz arkusz CKE. Co na maturze z matematyki? Czy trzeba zdać rozszerzenie?

    Sieć kardiologiczna - od 10 maja pilotaż na Mazowszu

    Sieć kardiologiczna. 10 maja 2021 r. minister zdrowia podpisał rozporządzenie uruchamiające pilotaż sieci kardiologicznej na Mazowszu. Pacjent m.in.: z niewydolnością krążenia, nadciśnieniem tętniczym czy zaburzeniami rytmu, gdy zostanie zakwalifikowany do pilotażu będzie mógł liczyć na kompleksową i skoordynowaną opiekę począwszy od diagnostyki na leczeniu skończywszy. Tego samego dnia została też powołana Krajowa Rada do spraw Kardiologii.

    Wynagrodzenia pracowników samorządowych 2021 - zmiany

    Wynagrodzenia pracowników samorządowych 2021. Sprawdź, jakie kwoty wynagrodzeń przewiduje projekt nowelizacji rozporządzenia w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych. Jakie będą zarobki urzędników?

    Kiedy jest zakończenie roku szkolnego 2021?

    Zakończenie roku szkolnego 2020/2021 – kiedy zaczną się wakacje? Do kiedy trzeba wystawić oceny?

    Matura 2021 z polskiego poziom rozszerzony - arkusz

    Matura rozszerzona z polskiego na poziomie rozszerzonym – pobierz arkusz. Sprawdź, jakie tematy wypracowań mieli do wyboru maturzyści.

    Limit osób w autobusach, tramwajach i pociągach od 15 maja 2021 r.

    Limit osób w autobusach, tramwajach i pociągach zwiększy się od 15 maja 2021 r. Czy będzie trzeba nosić maseczki? Rząd luzuje obostrzenia związane z pandemią koronawirusa, także te dotyczące przemieszczania się i transportu publicznego.

    Compliance. Jak wygląda wdrażanie systemów dla sygnalistów w gminach?

    W jaki sposób zgłaszane były w ostatnich lata nieprawidłowości w gminach? Kto obsługuje informacje o nieprawidłowościach w urzędach? Ile zgłoszeń o nieprawidłowościach zostało zweryfikowanych pozytywnie? Przedstawiamy raport z badań.

    Matura 2021 – angielski rozszerzony [ARKUSZ]

    Matura 2021 angielski rozszerzony – publikujemy arkusz CKE. Jakie tematy wypracowań mieli do wyboru maturzyści? Sprawdź.