Kategorie

Cyberbezpieczeństwo - zadania dla samorządów

Cyberbezpieczeństwo - zadania dla samorządów./ fot. Shutterstock
Cyberbezpieczeństwo - zadania dla samorządów./ fot. Shutterstock
fot.Shutterstock
Cyberbezpieczeństwo to odporność systemów informacyjnych na działania naruszające poufność, integralność, dostępność i autentyczność przetwarzanych danych lub związanych z nimi usług oferowanych przez te systemy. Po wyjątkowo długim procesie legislacyjnym ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa wreszcie została uchwalona. Jej wdrożenie stawia przed jednostkami samorządu terytorialnego wiele wyzwań organizacyjnych i regulacyjnych. Część z nich zostanie zasygnalizowana w tym materiale.

Stale rosnący wpływ technologii teleinformatycznych na rozwój społeczno-gospodarczy oraz wzrost ich wykorzystania sprawia, że oferowane produkty i usługi są obecnie coraz silniej zależne od zapewnienia cyberbezpieczeństwa. O skali zagrożeń, jakie wiążą się z rozwojem internetu, świadczą statystyki publikowane przez zespoły CERT (zespoły reagowania na incydenty komputerowe). W 2016 roku CERT Polska działający w NASK - Państwowym Instytucie Badawczym obsłużył 1926 incydentów, tj. o 32% więcej niż w 2015 roku. Do najczęściej zgłaszanych należą następujące kategorie incydentów: oszustwa komputerowe (55,5%), obraźliwe i nielegalne treści (12,31%), złośliwe oprogramowanie (10,96%), próby włamań (5,66%), gromadzenie informacji (3,37%), włamania (2,8%), dostępność zasobów (2,34%), atak na bezpieczeństwo informacji (2,34%), inne (4,72%). 6 lipca 2016 r. przyjęto dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1148 w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych na terytorium Unii. Zawarte w jej treści regulacje wdraża do polskiego porządku prawnego uchwalona 5 lipca 2018 r. ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (dalej: ustawa).

Adresat: podmioty publiczne

Reklama

Przepisy ustawy definiują cyberbezpieczeństwo jako "odporność systemów informacyjnych na wszelkie działania naruszające poufność, integralność, dostępność i autentyczność przetwarzanych danych lub związanych z nimi usług oferowanych przez te systemy". W tej definicji najważniejsze jest określenie przedmiotu ochrony - tj. danych lub związanych z nimi usług. Co prawda nie zdefiniowano w ustawie, czym są dane, ale uznać trzeba, że chodzi o wszelkiego rodzaju dane podlegające ochronie i te, na podstawie których świadczone są różnorakie usługi.

Cyberbezpieczeństwo to odporność systemów informacyjnych na działania naruszające poufność, integralność, dostępność i autentyczność przetwarzanych danych lub związanych z nimi usług oferowanych przez te systemy.

Ustawa dotyczy przede wszystkim przedsiębiorców zaliczonych do grupy tzw. operatorów usług kluczowych, czyli najważniejszych przedsiębiorstw z sektora energii, transportu, bankowości i infrastruktury rynków finansowych, ochrony zdrowia, zaopatrzenia w wodę pitną i infrastruktury cyfrowej. Mniejszy zakres obowiązków dotyczy dostawców usług cyfrowych, tj. dostarczycieli internetowych platform handlowych, usług przetwarzania w chmurze oraz wyszukiwarek internetowych. Jednakże najliczniejszą grupą podmiotów objętych nowymi obowiązkami ustawowymi będą podmioty publiczne, w tym m.in.: jednostki sektora finansów publicznych, instytuty badawcze; NBP, BGK, Urząd Dozoru Technicznego; Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, a także spółki prawa handlowego wykonujące zadania o charakterze użyteczności publicznej. To grupa bardzo liczna, obejmująca całą administrację, samorządy terytorialne i spółki komunalne.

Zadania dla samorządów

Pierwszym zadaniem będzie wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za utrzymywanie kontaktów z podmiotami krajowego systemu cyberbezpieczeństwa. Powinna nią być osoba, która odpowiada w urzędzie za bezpieczeństwo systemów teleinformatycznych i bezpieczeństwo informacji. Szczególnie w małych jednostkach, z uwagi na ograniczoną ilość obowiązków, mogą to być te same osoby, które pełnią funkcję inspektorów ochrony danych.

Zobacz: RODO 2018

SŁOWNICZEK

Skrótem CSIRT określa się Zespoły Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego. Przepisy ustawy wyróżniają trzy zespoły CSIRT:

● CSIRT GOV - Zespół Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego działający na poziomie krajowym, prowadzony przez Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

● CSIRT MON - Zespół Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego działający na poziomie krajowym, prowadzony przez Ministra Obrony Narodowej,

● CSIRT NASK - Zespół Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego działający na poziomie krajowym, prowadzony przez Naukową i Akademicką Sieć Komputerową - Państwowy Instytut Badawczy.

Reklama

Zgodnie z przyjętymi przepisami, jednostka samorządu terytorialnego będzie mogła wyznaczyć jedną osobę odpowiedzialną za utrzymywanie kontaktów z podmiotami krajowego systemu cyberbezpieczeństwa dla jej wszystkich jednostek organizacyjnych i przekazanie danych kontaktowych tej osoby do właściwego CSIRT. Jednakże wyznaczenie osoby kontaktowej to za mało. Konieczne będzie przygotowanie struktur i procedur, które pozwolą zrealizować następujące obowiązki:

1) zapewnienie zarządzania incydentem, tj. zapewnienie obsługi incydentu, wyszukiwania powiązań między incydentami, usuwania przyczyn ich wystąpienia oraz opracowania wniosków z obsługi incydentu,

2) zgłoszenie incydentu do właściwego CSIRT w czasie do 24 godzin od momentu jego wykrycia,

3) zapewnienie obsługi incydentu i incydentu krytycznego we współpracy z właściwym CSIRT poprzez przekazanie niezbędnych danych, w tym danych osobowych,

4) zapewnienie osobom, na rzecz których dana jednostka samorządu terytorialnego realizuje zadania publiczne, dostępu do wiedzy pozwalającej na zrozumienie zagrożeń cyberbezpieczeństwa i stosowanie skutecznych sposobów zabezpieczania się przed tymi zagrożeniami; wspomniany dostęp do wiedzy powinien być realizowany w szczególności przez publikowanie informacji w tym zakresie na stronie internetowej jednostki.

Jednostki samorządu terytorialnego muszą dodatkowo pamiętać, że ustawie o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa w sposób szczególny podlegają również podmioty nadzorowane przez te jednostki lub takie, w których te jednostki posiadają udziały. Dotyczy to w szczególności przedsiębiorców, którzy mogą być zaliczeni do kategorii operatorów usług kluczowych. Jak wspomniałem wcześniej, będą to przedsiębiorcy z następujących sektorów: energii, transportu, bankowości i infrastruktury rynków finansowych, ochrony zdrowia, zaopatrzenia w wodę pitną i infrastruktury cyfrowej. O jakich zatem mówimy przedsiębiorcach w kontekście jednostek samorządu terytorialnego? Mogą to być szpitale, przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjne, operatorzy lotnisk. To na takich przedsiębiorcach spoczywać będzie najwięcej obowiązków związanych z budowaniem cyberbezpieczeństwa.

Zobacz: Ustrój i jednostki

Koordynacja z przepisami innych ustaw

Przed jednostkami samorządu terytorialnego stanie również wyzwanie skoordynowania obowiązków wynikających z przepisów nowej ustawy o cyberbezpieczeństwie z obowiązkami wynikającymi z innych przepisów, w szczególności z RODO, ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (w tym aktu wykonawczego do tej ustawy - Krajowych Ram Interoperacyjności czy ustawy o ochronie informacji niejawnych. Wszystkie te przepisy (a także kilka innych) splatają się ze sobą i wzajemnie się przenikają. Ważne jest, aby nie traktować ich odrębnie. Bezpieczeństwo systemów teleinformatycznych, zarządzanie i ochrona informacji, a także ochrona danych osobowych muszą tworzyć spójny system.

Procedura zgłaszania incydentu (zdarzenia mogącego mieć negatywny wpływ na cyberbezpieczeństwo)

Incydent w podmiocie publicznym zgłasza się niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin od momentu wykrycia. Zgłoszenie powinno zawierać:

1) dane podmiotu zgłaszającego, w tym nazwę podmiotu, numer we właściwym rejestrze, siedzibę i adres;

2) imię i nazwisko, numer telefonu oraz adres poczty elektronicznej osoby składającej zgłoszenie;

3) imię i nazwisko, numer telefonu oraz adres poczty elektronicznej osoby uprawnionej do składania wyjaśnień dotyczących zgłaszanych informacji;

4) opis wpływu incydentu w podmiocie publicznym na realizowane zadanie publiczne, w tym:

a) wskazanie zadania publicznego, na które incydent miał wpływ,

b) liczbę osób, na które incydent miał wpływ,

c) moment wystąpienia i wykrycia incydentu oraz czas jego trwania,

d) zasięg geograficzny obszaru, którego dotyczy incydent,

e) przyczynę zaistnienia incydentu i sposób jego przebiegu oraz skutki jego oddziaływania na systemy informacyjne podmiotu publicznego;

5) informacje o przyczynie i źródle incydentu;

6) informacje o podjętych działaniach zapobiegawczych;

7) informacje o podjętych działaniach naprawczych;

8) inne istotne informacje.

W zgłoszeniu podmiot publiczny oznacza informacje stanowiące tajemnice prawnie chronione, w tym stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa. Właściwy CSIRT MON, CSIRT NASK lub CSIRT GOV może zwrócić się do podmiotu publicznego o uzupełnienie zgłoszenia o informacje, w tym informacje stanowiące tajemnice prawnie chronione, w zakresie niezbędnym do realizacji zadań, o których mowa w ustawie.

Co zatem należy czynić? Przede wszystkim zachować spokój i zdrowy rozsądek. Nie ulegać histerii oraz nie słuchać marnych, ale hałaśliwych doradców, co stało się powszechnym zjawiskiem w przypadku RODO. Należy pamiętać, że wdrożenie odpowiednich systemów bezpieczeństwa nie może służyć jedynie spełnieniu formalnych wymogów stawianych przez prawo, ale ma przede wszystkim zabezpieczać organizację przed atakami cybernetycznymi.

Każda organizacja, w szczególności podmioty publiczne, takie jak samorząd terytorialny, musi być przygotowana nie tylko do odparcia ataków cybernetycznych, ale również do działania w sytuacji, kiedy atak cybernetyczny się powiedzie. Poważne incydenty cybernetyczne mogą mieć szerokie konsekwencje finansowe, prawne i wizerunkowe. Dlatego cyberbezpieczeństwo już dawno przestało być domeną jedynie działów IT i wyspecjalizowanych komórek ds. bezpieczeństwa. W system cyberbezpieczeństwa muszą być włączone również służby prawne, odpowiedzialne za komunikację zewnętrzną oraz zarządzający daną jednostką. Zarządzający jednostkami samorządu terytorialnego muszą zdać sobie sprawę, że cyberbezpieczeństwo już dziś jest jednym z najważniejszych tematów, jakim powinni poświęcać swoją uwagę i czas. ©℗

Wojciech Dziomdziora

radca prawny, Counsel w kancelarii Domański, Zakrzewski, Palinka

Podstawa prawna

  • art. 21 - 25 ustawy z 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (Dz.U. z 2018 r. poz. 1560)

Chcesz dowiedzieć się więcej, skorzystaj z naszego programu
INFORLEX Plan kont dla firm – program
INFORLEX Plan kont dla firm – program
Tylko teraz
Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    29 lip 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Premia dla lekarza POZ za szczepienie

    Lekarz POZ otrzyma premię finansową za zwiększenie tempa szczepień i liczby zaszczepionych pacjentów w poradni.

    Nadzór nad dyrektorami - planowane zmiany

    Projektowane przepisy, mające zwiększyć kontrolę nad szkołami, zostały złagodzone. Co z dyrektorami?

    Powodzie - czy możemy przygotować się na nadchodzące zalania?

    W momencie wystąpienia sytuacji kryzysowej praktyczne możliwości zabezpieczenia przed jej skutkami są bardzo ograniczone. Jakie mamy możliwości ograniczenia zagrożenia powodziowego?

    Zmiany w ustawie o zatrudnieniu socjalnym

    Zmiany w ustawie o zatrudnieniu socjalnym przewiduje przygotowany przez MRiPS projekt nowelizacji. Co się zmieni?

    Społeczne Agencje Najmu - korzyści podatkowe dla właścicieli

    Od 23 lipca 2021 r. obowiązują przepisy pozwalające tworzyć tzw. Społeczne Agencje Najmu (SAN). Ich zadaniem jest dzierżawa lokali mieszkalnych lub budynków mieszkalnych jednorodzinnych od ich właścicieli oraz wynajmowanie ich osobom fizycznym wskazanym przez gminę. Właściciele takich mieszkań i budynków będą korzystać ze zwolnień podatkowych w podatku dochodowym i VAT.

    Zasady odwołania od wyników egzaminu maturalnego 2021

    Odwołania od wyników egzaminu maturalnego. Niecałe trzy tygodnie temu maturzyści poznali wyniki egzaminów dojrzałości. Niektórzy mają wątpliwości, czy ich praca została poprawnie sprawdzona, i wnioskują o wgląd do niej oraz wyższe noty.

    Kontrole zwolnień lekarskich nauczycieli

    Kontrole zwolnień lekarskich nauczycieli - zgodnie z projektem nowelizacji prawa oświatowego autorstwa MEiN ministerstwo co kwartał będzie przekazywało do ZUS szczegółowe informacje dotyczące nauczycieli przebywających m.in. na zwolnieniach lekarskich, urlopach zdrowotnych oraz macierzyńskich.

    Nauka stacjonarna w szkołach od 1 września 2021 r.

    Nauka stacjonarna w szkołach - minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek zapowiedział, że trwają przygotowania do powrotu uczniów do szkół od 1 września 2021 r.

    Historia XX i XXI wieku - od kiedy nowy przedmiot?

    Historia XX i XXI wieku - od kiedy nowy przedmiot zapowiedziany w Polskim Ładzie? Co obejmie?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające - możliwość zwiększenia liczby godzin

    Dodatkowe zajęcia wspomagające - większa liczba dzieci będzie mogła skorzystać z dodatkowych lekcji. MEiN przygotowało zmianę przepisów w tym zakresie.

    Nauka zdalna czy stacjonarna w roku akademickim 2021/2022? - wytyczne dla uczelni

    Nauka zdalna czy stacjonarna w roku akademickim 2021/2022? Ministerstwo Edukacji i Nauki opublikowało wytyczne dla uczelni.

    Compliance - cykl Deminga

    Compliance - każdy system powinien działać w cyklu Deminga i zawsze należy monitorować ryzyka. Niestety często brakuje na to zasobów lub woli najwyższego kierownictwa.

    Transakcja zakupu nieruchomości na rzecz gminy

    Zakup nieruchomości na rzecz gminy. W ramach działalności gospodarczej gmina może nabywać prawa do nieruchomości na wolnym rynku - w trybie czynności cywilnoprawnych. W takich transakcjach istotne są kompetencje organów gminy. Wójt jest uprawniony do dokonywania czynności związanych z nabyciem nieruchomości. Działa jednak z zachowaniem zasad prawidłowej gospodarki i w ramach wytyczonych przez radę gminy.

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - co zawiera?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) już działa. Wyjaśniamy, jakie informacje zawiera ten ważny rejestr. Warto również wspomnieć o obowiązkach właścicieli budynków związanych z CEEB.

    Loteria szczepionkowa - kiedy losowania?

    Loteria szczepionkowa - kiedy losowania? Wciąż można zarejestrować się w Loterii Narodowego Programu Szczepień i wziąć udział w kolejnych losowaniach nagród.

    Wakacje 2021 w Europie - zasady podróżowania, paszport covidowy, testy

    Wakacje 2021 w Europie w czasach koronawirusa - jakie zasady obowiązują podróżnych? W większości krajów trzeba pokazać paszport covidowy lub wynik testu na COVID-19.

    Aspekty środowiskowe w nowym prawie zamówień publicznych

    Zrównoważone zamówienia to taki sposób organizacji postępowań o udzielenie zamówienia publicznego, który uwzględnia aspekty środowiskowe lub społeczne, co przekłada się na charakter udzielanego zamówienia, przy jednoczesnym zapewnieniu celowego, racjonalnego i oszczędnego wydatkowania środków publicznych. W pojęciu tym mieszczą się więc zarówno tzw. „zielone”, jak również społeczne zamówienia publiczne.

    Cyfryzacja usług a cyberbezpieczeństwo w sektorze publicznym

    W ostatnich latach można obserwować postępującą cyfryzację usług, również w sektorze publicznym. O ile załatwianie spraw urzędowych online jest dla obywateli ogromną wygodą, o tyle zasadne w tym kontekście jest pytanie – jak właściwie zadbać o bezpieczeństwo przetwarzanych danych?

    Karta Lokalizacji Podróżnego - jak wypełnić?

    Kartę Lokalizacji Podróżnego musi wypełnić każdy przylatujący do Polski. Czym jest? Jak wypełnić Kartę Lokalizacji Pasażera?

    Karta Lokalizacji Podróżnego w formie elektronicznej

    Karta Lokalizacji Podróżnego w formie elektronicznej od soboty zastąpi karty papierowe. Kto musi wypełnić Kartę Lokalizacji Podróżnego?

    Loteria szczepionkowa - ochrona danych uczestników

    Loteria szczepionkowa - jak chronione są dane osobowe uczestników Loterii Narodowego Programu Szczepień? Czy dane medyczne są bezpieczne?

    Loteria szczepionkowa - lista wygranych

    Loteria szczepionkowa - lista wygranych. Są już pierwsi zwycięzcy w Loterii Narodowego Programu Szczepień. Gdzie sprawdzić listę wygranych nagród? Kiedy kolejne losowania?

    Wypadek przy pracy urzędnika świadczącego pracę zdalną

    Wypadek przy pracy urzędnika świadczącego pracę zdalną. Jak prawidłowo sporządzić protokół powypadkowy?

    Szczepienia dzieci w wieku 5-12 lat - od kiedy?

    Szczepienia dzieci w wieku 5-12 lat - od kiedy? Jest to niezwykle istotna kwestia pod kątem roku szkolnego i bezproblemowego powrotu dzieci do szkół.

    Compliance - od czego zacząć wdrożenie systemu?

    Compliance - od czego należy zacząć wdrożenie systemu w organizacji? Coraz więcej podmiotów z sektora prywatnego oraz z sektora publicznego rozumie, że posiadanie systemów Compliance jest niezbędne, by podmiot mógł bezpiecznie funkcjonować lub się rozwijać.