Kiedy gmina ma obowiązek pomóc w dotarciu dzieci do szkół i przedszkoli?

Pomoc w dotarciu dzieci do szkół z uwagi na przekroczenie limitu 3 albo 4 km

Dla zasad pokrywania przez gminy kosztów dotarcia dzieci do szkoły podstawowej kluczowy jest art. 39 ustawy – Prawo oświatowe (dalej: u.p.o.) Przepis ten określa trzy podstawowe zasady.

Zasada 1. Odległość z domu dziecka do szkoły nie może być przeszkodą w spełnieniu obowiązku szkolnego. Sieć publicznych szkół podstawowych powinna być bowiem zorganizowana w sposób umożliwiający wszystkim dzieciom spełnianie tego obowiązku (art. 39 ust. 1 u.p.o.).

Zasada 2. Ustawa wprowadza limity odległości, które zwalniają gminę z obowiązku rozwiązania problemu zbyt dużej odległości do szkoły (art. 39 ust. 2 u.p.o.). Droga dziecka z domu do szkoły nie może wtedy przekraczać:

• 3 km – w przypadku uczniów klas I–IV szkół podstawowych,

• 4 km – w przypadku uczniów klas V–VIII szkół podstawowych.

Zasada 3. Jeżeli ww. limity są przekroczone, gmina ma dwa obowiązki (alternatywne):

1) zapewnić bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu dziecka, albo

2) zwrot kosztów przejazdu dziecka środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice; a do ukończenia przez dziecko 7 lat – także zwrot kosztów przejazdu opiekuna dziecka środkami komunikacji publicznej.

Te proste zasady powodują w praktyce wiele komplikacji, które często są rozwiązywane dopiero na poziomie wyroku NSA i wskazówek formułowanych przez sąd.

Dziecko uczęszcza do szkoły poza terenem obwodu

Problem obowiązku pokrywania kosztów dojazdu przez gminy w takiej sytuacji wyjaśnił NSA w wyroku z 8 lipca 2025 r. (sygn. akt III OSK 1622/24). Przedmiotem sporu była kwestia, czy po stronie gminy istnieje omawiany obowiązek w sytuacji, gdy dziecko uczęszcza do szkoły, która nie jest jego szkołą obwodową. O jakie odległości chodziło w sporze? Uczennica mieszkała w odległości 9 km od szkoły, do której uczęszcza (szkoła podstawowa poza przypisanym jej obwodem). Do obwodowej szkoły podstawowej jest 11 km. Jeżeli przyjąć, że gmina powinna pokryć koszty w ramach przejazdu 9 km, to „zaoszczędzała” 2 km względem 11 km. Spór był więc nietypowy, bo uczennica miała bliżej do szkoły poza obwodem niż „obwodowej”. Gmina liczyła jednak na całkowite zwolnienie z obowiązku, a nie na jego mniejszy wymiar o wskazane 2 km.

Gmina przyjęła wykładnię, że obowiązek przewidziany w art. 39 ust. 3 pkt 1 u.p.o. nie istnieje, jeżeli dziecko nie uczęszcza do swojej szkoły obwodowej, lecz do szkoły w innym obwodzie. Zarówno WSA, jak i NSA odrzuciły tę prostą wykładnię językową. Przepis art. 39 ust. 3 pkt 1 u.p.o. wyraźnie stanowi przecież o takiej sytuacji: „droga dziecka z domu do szkoły, w której obwodzie dziecko mieszka przekracza 3 km”. Ten warunek obowiązuje także wtedy, gdy dziecko spełnia warunek odległości większej niż 3 km, ale jednocześnie uczy się poza swoim obwodem.

Fragment artykułu pochodzi z kompleksowej bazy wiedzy INFORLEX Administracja. Czytaj więcej w INFORLEX »»»

Andrzej Dybowski