Inauguracja Polskiej Sieci Miast Przyjaznych Osobom Starszym (AFCC WHO) – cele, założenia, korzyści dla seniorów

• Co to jest Polska Sieć Miast Przyjaznych Seniorom? Wyjaśniamy konkrety dla osób 60 plus, które za tym idą
• Dlaczego to ważne? Już co czwarty Polak ma ponad 60 lat
• Co konkretnie może się zmienić w Twoim mieście?
• Wsparcie dla osób z demencją i ich rodzin
• Które miasta już działają? Kraków dał przykład
• Co musi zrobić miasto, żeby przystąpić do Sieci?
• W skrócie – 3 najważniejsze informacje
• Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Co to jest Polska Sieć Miast Przyjaznych Seniorom? Wyjaśniamy konkrety dla osób 60 plus, które za tym idą

Polska Sieć Miast i Społeczności Przyjaznych Osobom Starszym to program oparty na globalnej inicjatywie Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która działa od 2010 roku. Jego celem jest inspirowanie miast i gmin do stawania się coraz bardziej przyjaznymi dla osób starszych oraz skuteczne radzenie sobie z wyzwaniami wynikającymi ze starzenia się społeczeństwa.

W praktyce oznacza to, że miasta, które przystąpią do Sieci, zobowiązują się do konkretnych działań:

• więcej ławek na przystankach i w parkach,
• dłuższe sygnały świetlne na przejściach dla pieszych,
• lepiej oznakowane ulice,
• dostosowane autobusy (niskie podłogi, miejsca dla osób starszych),
• dostęp do zieleni, kultury i opieki zdrowotnej blisko domu.

A co najważniejsze – miasta mają słuchać głosu samych seniorów, pytać ich o potrzeby i wspólnie planować zmiany.

Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda powiedziała wprost:

„Budowanie państwa przyjaznego osobom starszym to nie zadanie na przyszłość – to zadanie na dziś! To inwestycja w jakość życia nas wszystkich – bo każdy z nas chce żyć długo, zdrowo, aktywnie i godnie w przyjaznym, wspierającym środowisku."

Dlaczego to ważne? Już co czwarty Polak ma ponad 60 lat

Dziś co czwarty Polak ma ponad 60 lat. Liczba osób powyżej 60. roku życia wynosi ponad 10 milionów, z czego około 6,4 miliona zamieszkuje w miastach, a ponad 3,6 miliona na wsi. Według prognoz demograficznych do 2050 roku osoby w wieku 60+ będą stanowiły około 40% populacji Polski – czyli niemal połowę społeczeństwa.

To oznacza, że miasta muszą się dostosować. Nie można budować przestrzeni publicznej tylko dla młodych, sprawnych ludzi z samochodami. Potrzebujemy miast, gdzie każdy – niezależnie od wieku, sprawności czy stanu zdrowia – może wyjść z domu, załatwić sprawę w urzędzie, spotkać się ze znajomymi w parku, pojechać autobusem do lekarza. Bez strachu, bez barier, bez poczucia wykluczenia.

Minister Marzena Okła-Drewnowicz, pełnomocnik rządu do spraw polityki senioralnej, podkreśla:

„Jesteśmy bardzo dumni z inauguracji Polskiej Sieci Miast i Społeczności Przyjaznych Osobom Starszym. A to, że jesteśmy dziś w siedzibie Ministerstwa Zdrowia nie jest przypadkiem. Bo miejsca przyjazne osobom starszym to miejsca, które przede wszystkim powinny tworzyć tę przestrzeń w zdrowiu."

Co konkretnie może się zmienić w Twoim mieście?

Miasta, które przystępują do Polskiej Sieci, zobowiązują się do prowadzenia przekrojowej polityki przyjaznej seniorom. Obejmuje to transport, mieszkalnictwo, przestrzeń publiczną czy usługi społeczne. Oto kilka konkretnych przykładów, co może się zmienić w Twoim mieście.

1. Transport: Autobusy i tramwaje z niską podłogą (łatwiej wsiąść), więcej siedzeń, przyciski „stop" na odpowiedniej wysokości, głośne zapowiedzi przystanków (dla osób słabiej słyszących). Na przystankach – wiaty z ławkami, gdzie można usiąść i poczekać. Dłuższe sygnały świetlne na przejściach dla pieszych – wystarczająco długie, by spokojnie przejść, nawet jeśli chodzisz wolniej.
2. Przestrzeń publiczna: Więcej ławek w parkach i na ulicach (co 100-150 metrów, żeby można było odpocząć podczas spaceru), bezpieczne, równe chodniki bez dziur i wysokich krawężników, dobrze oświetlone ulice wieczorem, dostęp do publicznych toalet (ważne dla osób z problemami z pęcherzem lub jelitami).
3. Mieszkalnictwo: Wsparcie w montażu poręczy, wind, platform dla osób z problemami z poruszaniem się. Programy dofinansowania termomodernizacji (cieplejsze mieszkania zimą = niższe rachunki).
4. Usługi społeczne i zdrowotne: Przychodnie blisko domu, nie na drugim końcu miasta. Centra seniora, kluby, biblioteki z książkami dużą czcionką. Możliwość załatwienia sprawy w urzędzie bez długiego stania w kolejce – osobne okienka dla seniorów, możliwość umówienia wizyty.
5. Kultura i aktywność: Bezpłatne lub tańsze bilety do kina, teatru, muzeum dla seniorów. Zajęcia fitness, joga, Nordic walking dostosowane do wieku. Spotkania, warsztaty, wykłady – żeby nie siedzieć samemu w domu.

Wsparcie dla osób z demencją i ich rodzin

W krajach uczestniczących w sieci WHO rozwijane są już projekty społeczności przyjaznych osobom z demencją (choroba Alzheimera, otępienie). Obejmują one między innymi szkolenia dla pracowników instytucji publicznych, transportu, bibliotek czy lokali usługowych. Kładą nacisk na właściwą komunikację i sposoby reagowania w sytuacjach zagubienia lub dezorientacji osób z zaburzeniami pamięci.

Co to znaczy w praktyce? Kasjer w sklepie, kierowca autobusu, pracownik urzędu przeszkoleni, jak pomóc osobie, która zapomniała, gdzie mieszka, zgubiła się w drodze do domu lub nie pamięta, po co przyszła. Zamiast irytacji i niezrozumienia – cierpliwość, spokój, konkretna pomoc (np. telefon do rodziny, odprowadzenie na właściwy przystanek). To ogromne wsparcie dla rodzin osób z demencją, które często boją się wypuścić bliską osobę samą z domu. Minister zdrowia podkreślała, że w tym roku ministerstwo zdrowia rozpoczęło realizację Krajowego Programu Działań wobec Chorób Otępiennych, co stwarza szerokie możliwości współpracy z miastami przystępującymi do Sieci.

Które miasta już działają? Kraków dał przykład

Impulsem do rozwoju Polskiej Sieci było między innymi przystąpienie Krakowa do globalnej sieci WHO w 2023 roku. Kraków jako pierwsze polskie miasto zobowiązał się do działań przyjaznych seniorom i dziś może się pochwalić konkretnymi efektami: nowe ławki w centrach, dłuższe sygnały świetlne na wybranych przejściach, programy „Uniwersytet Trzeciego Wieku", wsparcie dla opiekunów osób z demencją.

Teraz do Sieci mogą przystąpić kolejne miasta i gminy w całej Polsce. Inicjatorem i koordynatorem działań Polskiej Sieci jest Uniwersytet Jagielloński, poprzez Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych. Instytucja ta zapewnia niezbędne zaplecze eksperckie i badawcze dla rozwoju polityki senioralnej w kraju.

Co musi zrobić miasto, żeby przystąpić do Sieci?

Miasta i społeczności deklarujące przystąpienie do Polskiej Sieci zobowiązują się do czterech kluczowych działań:

1. Po pierwsze, prowadzenie przekrojowej polityki przyjaznej osobom starszym, obejmującej transport, mieszkalnictwo, przestrzeń publiczną oraz usługi społeczne. To nie mogą być pojedyncze akcje prowadzone, bo ktoś akurat protestuje i czegoś żąda – to musi być spójna strategia na lata.
2. Po drugie, rzetelna diagnoza potrzeb najstarszych mieszkańców. Miasta muszą przeprowadzić badania, ankiety, spotkania z seniorami – żeby wiedzieć, czego naprawdę potrzebują mieszkańcy, a nie zgadywać.
3. Po trzecie, partnerstwo i wysłuchanie głosu samych seniorów. Fundamentem programu WHO jest tworzenie polityk razem z osobami starszymi, a nie bez ich udziału. Seniorzy muszą mieć realny wpływ na decyzje.
4. Po czwarte, dzielenie się dobrymi praktykami z innymi samorządami. Jeśli coś zadziałało w Krakowie, inne miasta mogą to skopiować. Jeśli Gdańsk wymyśli dobry sposób na transport dla seniorów – niech inni się uczą.

W skrócie – 3 najważniejsze informacje

• 20 maja 2026 – inauguracja Polskiej Sieci Miast Przyjaznych Seniorom (część globalnej sieci WHO),
• Co czwarty Polak ma 60+, do 2050 to będzie już 40% populacji – miasta muszą się dostosować,
• Konkretne zmiany w przestrzeni publicznej, nie puste hasła: więcej ławek, bezpieczne przejścia, dostępny transport, wsparcie dla osób z demencją.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Co to jest Polska Sieć Miast Przyjaznych Seniorom?

Program oparty na inicjatywie WHO, który pomaga miastom dostosować przestrzeń publiczną, transport i usługi do potrzeb osób 60+.

2. Czy moje miasto już przystąpiło do Sieci?

Kraków przystąpił do programu WHO w 2023 roku. Inne miasta mogą dołączać od maja 2026. Sprawdź na stronie swojego urzędu miasta lub zapytaj w dziale polityki społecznej.

3. Co konkretnie może się zmienić w moim mieście?

Więcej ławek, bezpieczniejsze przejścia, niskie podłogi w autobusach, dostęp do kultury, wsparcie dla osób z demencją, lepsze oświetlenie ulic.

4. Czy mogę zgłosić swoje pomysły?

Tak. Miasta zobowiązują się do konsultacji z seniorami. Zgłoś się do Rady Seniorów w swoim mieście lub do urzędu.

5. Ile to kosztuje?

Przystąpienie do Sieci nie wymaga opłat członkowskich. Miasta finansują zmiany z własnego budżetu, dotacji unijnych lub programów rządowych (np. Fundusz Seniora).

6. Czy to dotyczy tylko dużych miast?

Nie. Do Sieci mogą przystąpić także małe miasta i gminy wiejskie.

7. Kto koordynuje Polską Sieć?

Uniwersytet Jagielloński (Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych), we współpracy z Ministerstwem Zdrowia.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia