Dziedziczenie coraz większym problemem gmin. Samorządy postulują zmiany

• Dlaczego gmina nie może odrzucić spadku?
• W praktyce koszty i zajęcia kont
• Brak informacji o majątku spadkowym

Dlaczego gmina nie może odrzucić spadku?

Podstawowe zasady dziedziczenia przez gminy określa Kodeks cywilny. Jednak ich praktyczne działanie odbiega od zamierzeń ustawodawcy. Przepis art. 935 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) przewiduje, że jeśli zmarły nie pozostawił żadnych spadkobierców ustawowych ani testamentowych, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania. Jednocześnie art. 1023 k.c. pozbawia gminę prawa do odrzucenia spadku i nakazuje uznać, że przyjmuje go z dobrodziejstwem inwentarza.

Co więcej, art. 1030 k.c. przewiduje, że od chwili przyjęcia spadku gmina odpowiada za długi spadkowe z całego swojego majątku. Dopiero art. 1031 § 2 wprowadza zasadę ograniczenia odpowiedzialności do wartości stanu czynnego spadku. W praktyce oznacza to, że zanim powstanie rzetelny spis inwentarza – a trwa to często wiele miesięcy lub nawet lat – gmina de facto odpowiada bez ograniczeń. W tym czasie może dojść do zajęcia rachunku bankowego, prowadzenia egzekucji lub kierowania pozwów przez wierzycieli, którzy korzystają z luki wynikającej z opóźnień w ustalaniu wartości majątku spadkowego.

W praktyce koszty i zajęcia kont

Doświadczenia wielu samorządów pokazują, że spadki trafiające do gmin są często pozbawione jakiejkolwiek wartości, a czasem jedynym „majątkiem” pozostawionym przez zmarłego są długi i obciążenia.

Gminy spotykały się również z przypadkami zajmowania kont jeszcze przed otrzymaniem informacji o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, co prowadziło do czasowego paraliżu finansowego.

Dodatkowe trudności pojawiają się, gdy w skład spadku wchodzą np. pojazdy bez dokumentów, nieruchomości obciążone hipoteką lub ruchomości, do których gmina nie ma fizycznego dostępu. Obowiązek przerejestrowania samochodu oznacza konieczność opłacania ubezpieczenia i grozi wysokimi karami, nawet gdy pojazd nie istnieje lub nie można go odnaleźć. Z kolei odziedziczenie nieruchomości z hipoteką prowadzi do sytuacji, w której wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia bez względu na ograniczenie odpowiedzialności wynikające z dobrodziejstwa inwentarza.

Brak informacji o majątku spadkowym

Jednym z największych problemów zgłaszanych przez samorządy jest brak dostępu do pełnych, rzetelnych i aktualnych informacji o majątku zmarłego. Po zmianach w Prawie bankowym banki przekazują gminom dane o rachunkach dopiero po dwóch latach od śmierci posiadacza konta i tylko w przypadku, gdy zgromadzone środki przekraczają określony próg. Co więcej, gminy nie otrzymują historii operacji – co uniemożliwia weryfikację, czy ktoś nie wypłacił środków tuż po śmierci spadkodawcy.

(...)