Skutki likwidacji gospodarstwa pomocniczego

Stan faktyczny:

Utworzone przy szkole gospodarstwo pomocnicze zatrudnia 8 pracowników. Na mocy zarządzenia dyrektora szkoły ma zostać zlikwidowane 30 września 2009 r. Jego pracowników obowiązuje regulamin wynagradzania szkoły (szkoła zatrudnia powyżej 20 osób). Proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy pracownikom gospodarstwa pomocniczego należy wypłacić odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niezależnych od pracownika? Jeżeli tak, to która jednostka powinna wypłacić odprawy: szkoła czy gospodarstwo pomocnicze?

2. Czy zwalnianym pracownikom należy wypłacić trzynastki? Jeżeli tak – kiedy i która jednostka powinna to zrobić: szkoła czy gospodarstwo pomocnicze?

3. Jednemu z pracowników został udzielony urlop bezpłatny na czas pełnienia obowiązków w samorządzie terytorialnym. Jak rozwiązać z nim stosunek pracy i czy należy wypłacić mu odprawę?

Ad 1.

Jeżeli gospodarstwo pomocnicze ma status samodzielnego pracodawcy, to nie musi wypłacać odpraw pieniężnych z ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (dalej: ustawa o zwolnieniach grupowych). Nie zatrudnia bowiem co najmniej 20 pracowników (art. 1 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych). Ale jeśli pracodawcą jest szkoła, to ma ona obowiązek wypłacić te odprawy zwalnianym pracownikom z powodu likwidacji gospodarstwa.

Pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników – stanowi art. 3 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (dalej: k.p.). Ta definicja dotyczy gospodarstwa pomocniczego, jeżeli to ono (a nie szkoła) zatrudniło wszystkich 8 pracowników. Sąd Najwyższy uznał bowiem, że „gospodarstwo pomocnicze samorządowej jednostki budżetowej może być uznane za pracodawcę tylko wówczas, gdy jego samodzielność obejmuje uprawnienie do zatrudniania pracowników” (wyrok z 14 grudnia 2004 r., sygn. akt I PK 135/04, OSNP 2005/15/224). W takim przypadku jest bowiem stroną stosunku pracy, uprawnioną do nabywania praw i zobowiązań z zakresu prawa pracy, i tym samym samodzielnym pracodawcą. Gospodarstwo pomocnicze nie staje się nim, gdy wszystkie stosunki pracy zostały nawiązane przez szkołę lub gdy jego kierownik miał jedynie upoważnienie do zatrudniania i zwalniania pracowników (uchwała SN z 16 listopada 1977 r., sygn. akt I PZP 47/77, OSP 1979/7-8, poz. 125).

Ad 2.

Tak, pracownicy, którzy zostaną zwolnieni w związku z likwidacją gospodarstwa pomocniczego, powinni otrzymać trzynastki, czyli dodatkowe wynagrodzenie roczne. Nie muszą mieć przy tym przepracowanego w tym roku kalendarzowym minimalnego wymaganego okresu, czyli 6 miesięcy. Ten warunek ich nie dotyczy na podstawie art. 2 ust. 3 pkt 4 lit. c lub d (w zależności od tego, czy gospodarstwo jest samodzielnym pracodawcą, czy jednostką organizacyjną szkoły bez tego statusu) ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (dalej: ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym).

Trzynastki powinny być naliczone w wysokości proporcjonalnej do przepracowanego w 2009 r. okresu u pracodawcy. Mają być wypłacone w dniu rozwiązania stosunków pracy (art. 5 ust. 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym). Wypłaca je ten podmiot, który jest dla zwalnianych pracowników pracodawcą (patrz: odpowiedź na wcześniejsze pytanie).

Jak wypłacić trzynastkę żonie zmarłego pracownika>>

Ad 3.

W razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy nie stosuje się art. 38, 39 i 41 k.p. ani przepisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. Tak stanowi art. 41¹ § 1 k.p. Bez względu więc na to, na jakiej podstawie został udzielony urlop bezpłatny, i czy osoba, która z niego korzysta, jest w związku z tym chroniona przed utratą pracy, jej umowa o pracę może zostać rozwiązana za wypowiedzeniem. Należy jej się odprawa z ustawy ze zwolnień grupowych w zależności od tego, kto jest pracodawcą (patrz: odpowiedź na pierwsze pytanie). A jeżeli ma status mianowanego pracownika samorządowego, powinna otrzymać świadczenie pieniężne za okres pozostawania bez pracy, lecz nie dłuższy niż 6 miesięcy (art. 55 ust. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych).

BoŻena Styczyńska

Podstawy prawne

• Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 115, poz. 958)

• Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654)

• Ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 104, poz. 711).

• Ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458)