Absolutorium z wykonania budżetu w 2010 r.

Wejście w życie nowych przepisów o finansach publicznych z jednoczesnym odroczeniem obowiązywania części z nich spowodowało w tym roku niepewność m.in. co do terminów udzielania przez radnych absolutorium wójtom, burmistrzom, prezydentom miast (dalej: wójt), zarządom powiatów oraz zarządom województw. Jednak, moim zdaniem, choć przepisy ustawy z 27 sierpnia 2009 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (dalej: Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych) nie przewidują opóźnienia wejścia w życie nowych regulacji dotyczących absolutorium, to jednak w 2010 r. absolutorium należy udzielać na zasadach określonych w ustawie z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (dalej: ustawa z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych).

Otóż na podstawie art. 121 ust. 6 Przepisów wprowadzających ustawę o finansach publicznych do sprawozdań z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego (dalej: JST) za rok 2009 ma zastosowanie art. 199 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych. W związku z tym absolutorium odbywa się według dotychczasowych zasad.

Na nowych, przewidzianych przez ustawę z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: ustawa o finansach publicznych) zasadach, absolutorium będzie udzielane po raz pierwszy w 2011 r. Dopiero więc w 2011 r. będzie obowiązywał nowy termin udzielania absolutorium, czyli nie później niż 30 czerwca roku następującego po roku budżetowym.

Sprawozdanie z wykonania budżetu

Podstawowe znaczenie w procesie absolutorium ma sprawozdanie z wykonania budżetu JST. Z jego zawartością zapoznają się zarówno radni, którzy otrzymują je od zarządu JST, jak i mieszkańcy wspólnoty samorządowej, którzy mogą przeczytać je w Biuletynie Informacji Publicznej.

Sprawozdanie z wykonania budżetu na 2009 r. zarząd JST ma obowiązek przedstawić radnym i regionalnej izbie rachunkowej (dalej: RIO) do 20 marca 2010 r. Przedstawienie tego dokumentu rozpoczyna procedurę absolutoryjną.

Komisja rewizyjna

Zanim radni zapoznają się ze sprawozdaniem z wykonania budżetu na sesji absolutoryjnej, pracę prowadzi komisja rewizyjna w zakresie wykonania budżetu JST. W swoim wniosku komisja rewizyjna występuje do rady o udzielenie bądź nieudzielenie absolutorium.

Regulacje dotyczące komisji rewizyjnej podobne są zarówno w gminie, powiecie, jak i w województwie samorządowym. Komisja składa się z radnych, przy czym jej członkiem nie może być przewodniczący ani wiceprzewodniczący rady gminy, powiatu albo sejmiku województwa oraz członkowie zarządu powiatu i województwa.

Skład oraz zakres działania komisji rewizyjnej, który wynika z jej planu pracy, określa i przyjmuje w drodze uchwały organ stanowiący JST. Komisja rewizyjna nie posiada zatem samoistnych uprawnień w zakresie kontroli działalności wójta, gminnych jednostek organizacyjnych oraz jednostek pomocniczych gminy, działalności zarządu powiatu i jego jednostek organizacyjnych ani zarządu województwa czy wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych.

Do podstawowych zadań komisji rewizyjnej w procesie absolutorium należy:

1) zaopiniowanie wykonania budżetu JST za rok 2009,

2) wystąpienie do organu stanowiącego JST z wnioskiem w sprawie udzielenia lub w sprawie nieudzielenia absolutorium organowi wykonawczemu.

Zasady i tryb działania komisji rewizyjnej (m.in. harmonogram prac) określają statuty JST.

Zaopiniowanie wykonania budżetu

Opiniując wykonanie budżetu, komisja rewizyjna dokonuje szczegółowej analizy pod kątem legalności, celowości i gospodarności. W przypadku samorządu województwa organ stanowiący, poza sprawozdaniem z wykonania budżetu, rozpatruje także sprawozdania finansowe województwa oraz sprawozdania z wykonania wieloletnich programów województwa.

Przy pracach nad wykonaniem budżetu komisja rewizyjna powinna wykorzystać wszelkie dostępne jej materiały. Mogą to być zarówno materiały własne, jak i materiały z prac innych komisji, z przeprowadzonych kontroli czy sprawozdania budżetowe.

Należy przy tym podkreślić, że komisja rewizyjna opiniuje wykonanie budżetu, a nie sprawozdanie z jego wykonania. Na niej spoczywa obowiązek ustawowy oceny budżetu JST pod kątem nie tylko wykonania procentowego dochodów i wydatków budżetu, lecz także zgodności budżetu uchwalonego przez organ stanowiący z budżetem wykonanym. Komisja powinna również podać przyczyny i skutki ewentualnych rozbieżności oraz, czy za ewentualne rozbieżności winę ponosi organ wykonawczy gminy, powiatu czy województwa.

Rekomendacja w sprawie absolutorium

Na podstawie zebranych materiałów w zakresie wykonania budżetu, komisja rewizyjna przygotowuje wniosek w sprawie udzielenia bądź nieudzielenia absolutorium dla wójta, zarządu powiatu lub zarządu województwa. Wniosek w sprawie absolutorium podlega przekazaniu do RIO i do organu stanowiącego JST. Wniosek ten podlega zaopiniowaniu przez skład orzekający RIO.

Sesja absolutoryjna

Sesja absolutoryjna może być zwołana po otrzymaniu od komisji rewizyjnej opinii i wniosku w sprawie absolutorium, jednak nie później niż 30 kwietnia 2010 r. Podczas sesji radni najpierw rozpatrują sprawozdanie i opinie na temat wykonania budżetu JST, a konsekwencją jest podjęcie uchwały w sprawie udzielenia bądź nieudzielenia absolutorium.

Na sesji absolutoryjnej powinny być rozpatrzone następujące dokumenty:

● sprawozdanie zarządu JST z wykonania budżetu samorządowego za 2009 r.,

● opinia składu orzekającego RIO o tym sprawozdaniu,

● opinia komisji rewizyjnej – jako organu kontrolnego – o wykonaniu budżetu JST,

● wniosek komisji rewizyjnej w sprawie udzielenia lub nieudzielenia absolutorium zarządowi w kontekście opinii komisji o wykonaniu budżetu JST,

● opinia składu orzekającego RIO do wniosku komisji rewizyjnej w sprawie udzielenia bądź nieudzielenia absolutorium zarządowi JST.

Dokumenty te – jako niezbędne i konieczne do podjęcia decyzji o absolutorium – powinny być doręczone radnym na zasadach ustalonych w statucie JST, przed terminem sesji absolutoryjnej lub podczas niej odczytane.

Decyzja radnych w sprawie absolutorium podejmowana jest w drodze uchwały.

Uchwała w sprawie absolutorium

Uchwałę w sprawie absolutorium dla wójta, zarządu powiatu lub województwa rada (sejmik) podejmuje bezwzględną większością głosów ustawowego składu rady.

Głosowanie bezwzględną większością głosów ustawowego składu gminy oznacza, że podjęta jest uchwała, która uzyskała liczbę ważnych głosów oddanych za uchwałą, przewyższającą połowę ustawowego składu rady gminy.

Uchwałę radnych w sprawie absolutorium – zarówno w przypadku jego udzielenia, jak i nieudzielenia – zarząd JST ma obowiązek przesłać w ciągu 7 dni od dnia jej podjęcia przez radę (sejmik) do RIO, która bada jej zgodność z prawem. Wraz z uchwałą w sprawie absolutorium należy przekazać RIO uwierzytelniony wyciąg z protokołu z sesji absolutoryjnej w części dotyczącej rozpatrzenia sprawozdania zarządu JST z wykonania budżetu. Ma to na celu odzwierciedlenie przebiegu dyskusji podczas sesji oraz uwierzytelnienie wyników głosowania nad uchwałą w sprawie absolutorium. Regionalna izba obrachunkowa, badając zgodność z prawem podjętej uchwały w sprawie absolutorium, bada przebieg dyskusji nad wykonanym budżetem, prawidłowość sporządzonego wniosku komisji rewizyjnej oraz wyniki głosowania.

Na temat uchwały w sprawie nieudzielenia absolutorium kolegium RIO podejmuje uchwałę, która powinna być przekazana radnym.

Skutki decyzji radnych

Radni mogą podjąć decyzję o udzieleniu bądź nieudzielaniu zarządowi JST absolutorium.

Udzielenie absolutorium oznacza, że władze JST mogą pracować nadal. Natomiast nieudzielenie absolutorium pociąga za sobą ważne konsekwencje, przy czym różnią się one w zależności od rodzaju JST.

Gminy w 2010 r.

Uchwała rady gminy w sprawie nieudzielenia absolutorium wójtowi jest równoznaczna z podjęciem przez nią inicjatywy przeprowadzenia referendum w sprawie odwołania wójta (art. 28a ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym). Jednak referendum nie organizuje się, jeżeli nie upłynęło jeszcze 9 miesięcy od dnia wyboru wójta albo do końca kadencji władz JST zostało mniej niż 9 miesięcy. W 2010 r. ma miejsce właśnie taka sytuacja, bowiem kadencja organów gminy kończy się jesienią.

W 2010 r. w przypadku nieudzielenia absolutorium wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi nie ogłasza się referendum, a dotychczasowe władze gmin urzędują do końca kadencji.

W tym roku mamy więc „okres ochronny” dla wójtów.

Powiaty i województwa

Uchwała rady powiatu lub sejmiku województwa w sprawie nieudzielenia absolutorium zarządowi jest równoznaczna ze złożeniem wniosku o jego odwołanie.

Rozpatrzenie sprawy odwołania zarządu z powodu nieudzielenia mu absolutorium może mieć miejsce na kolejnej sesji rady powiatu lub sejmiku województwa, lecz zwołanej nie wcześniej niż po upływie 14 dni od dnia podjęcia uchwały w sprawie nieudzielenia zarządowi absolutorium.

Na sesji zwołanej w celu odwołania zarządu z powodu nieudzielenia mu absolutorium radni mają obowiązek ponownego zapoznania się z:

1) opinią komisji rewizyjnej w sprawie wykonania budżetu i jej wniosku w sprawie udzielenia bądź nieudzielenia absolutorium,

2) opinią składu orzekającego RIO do wniosku komisji rewizyjnej w sprawie udzielenia bądź nieudzielenia absolutorium,

3) uchwałą kolegium RIO w sprawie uchwały rady lub sejmiku o nieudzieleniu zarządowi absolutorium.

Rada powiatu lub sejmik województwa decyduje o odwołaniu zarządu powiatu z powodu nieudzielenia absolutorium większością co najmniej 3/5 głosów ustawowego składu rady lub sejmiku.

Tryb głosowania w sprawie odwołania zarządu powinien być uregulowany w statucie JST. Uchwała radnych w tej sprawie musi być doręczona wojewodzie przez starostę lub marszałka w ciągu 7 dni od dnia jej podjęcia. Wojewoda bada legalność uchwały. Wraz z taką uchwałą powinien być przedstawiony wojewodzie uwierzytelniony wyciąg z protokołu sesji rady powiatu lub sejmiku odnoszący się do tej sprawy i wyniki tajnego głosowania nad taką uchwałą.

Podstawy decyzji o absolutorium

Zarządowi JST udziela się absolutorium wyłącznie z tytułu wykonania przez ten zarząd budżetu. Inne przyczyny, niezwiązane z wykonywaniem budżetu, nie mogą być brane pod uwagę.

Ocena wykonania budżetu JST na sesji absolutoryjnej powinna zostać „wypracowana” poprzez merytoryczną dyskusję radnych.

Orzeczenia sądów administracyjnych oraz organów nadzoru jednoznacznie stoją na stanowisku, że nieudzielenie absolutorium z innych przyczyn niż wykonanie budżetu stanowi naruszenie prawa. Podobna sytuacja może zaistnieć w przypadku braku aktywnego udziału radnych w czasie sesji absolutoryjnej, dotyczącej wykonywania budżetu. Nie wystarczy, aby radni wysunęli wnioski. Muszą one zostać potwierdzone w przeprowadzonej dyskusji nad wykonaniem budżetu. A ewentualne zarzuty dotyczące wykonania budżetu powinny być uzasadniane przez zgłaszających je radnych.

PRZEKROCZENIE TERMINU NA ABSOLUTORIUM

W 2010 r. radni mają czas na podjęcie decyzji o absolutorium do 30 kwietnia. Jest to jednak termin instrukcyjny. Z tytułu jego przekroczenia organ stanowiący JST nie został pozbawiony możliwości udzielenia absolutorium dla organu wykonawczego.

W przypadku podejmowania uchwały w sprawie absolutorium po 30 kwietnia 2010 r. uchwała w sprawie:

● udzielenia absolutorium będzie jedynie obarczona wadą, że została podjęta po terminie określonym w art. 199 ust. 3 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych,

● nieudzielenia absolutorium będzie powodowała takie same skutki dla organu wykonawczego JST, jak w przypadku uchwały podjętej w terminie, czyli do 30 kwietnia 2010 r.

Podstawy prawne:

● Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1241; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 219, poz. 1706)

● Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240)

● Ustawa z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 249, poz. 2104; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 161, poz. 1277)

● Ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (j.t. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 92, poz. 753)

● Ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (j.t. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1590; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. nr 223, poz. 1458)

● Ustawa z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (j.t. Dz.U. z 2001 r. nr 55, poz. 577; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1241)

● Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1241)