Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Co daje komunikacja i partycypacja społeczna

Robert Gawłowski
Konsultacje społeczne nie są prostym sposobem na podejmowanie decyzji. Umożliwiają jednak przygotowanie np. inwestycji dostosowanych do potrzeb mieszkańców, zwiększają poziom legitymizacji i zaangażowania społecznego, co pozwala w wielu przypadkach zaoszczędzić środki finansowe i czas.

Problematyka komunikacji na trwałe zakorzeniła się w polskiej samorządowej debacie publicznej. Stało się to w dużej mierze dzięki wejściu Polski do Unii Europejskiej. Jedna z podstawowych zasad, określająca sposób przygotowania oraz realizacji kompleksowej strategii wykorzystania środków strukturalnych, określana była zasadą partnerstwa. Na jej podstawie zaczęto zwracać uwagę na konieczność przeprowadzenia konsultacji społecznych z instytucjami gospodarczymi i społecznymi, a w szczególności organizacjami przedsiębiorców i pracodawców, związkami zawodowymi, organizacjami pozarządowymi, jednostkami badawczymi itd. Kilkuletnie doświadczenia wskazują, że cały czas konieczność konsultacji społecznych, nie tylko spraw związanych z funduszami strukturalnymi, oceniana jest przez obie strony negatywnie. Lista zastrzeżeń jest duża. W związku z tym warto zastanowić się, skąd pojawiła się problematyka konsultacji społecznych w krajach Europy Zachodniej i jakie można wyciągnąć wnioski z tego doświadczenia.

Przykład brytyjski

W krajach Europy Zachodniej struktura administracji i samorządu terytorialnego od kilku dekad podlega ciągłym reformom. W latach 80. XX w. Margaret Thatcher w Wielkiej Brytanii rozpoczęła reformy polegające na wprowadzaniu do administracji publicznej technik wykorzystywanych w sektorze gospodarczym. Rozwiązania miały zapobiec rozrostowi biurokracji i służyć walce z rosnącym długiem publicznym oraz zwiększeniu zaufania do instytucji publicznych, które było na dramatycznie niskim poziomie. Głównym celem reform było zapewnienie wykonywania usług publicznych w sposób efektywny, przy możliwie najmniejszych kosztach i jednocześnie zapewnienie jak najlepszej jakości. Jednym z kluczowych elementów planu reform było wykorzystanie potencjału, jaki posiadają organizacje pozarządowe i gospodarcze. W tym celu powoływano nowy rodzaj organizacjiquango (quasi nongovernmental organisations, tłum. quasi-organizacja pozarządowa). Można opisać tę ideę jako przekazywanie środków publicznych organizacjom pozarządowym na realizację takich zadań publicznych, jak np. opieka zdrowotna czy edukacja. Element zaangażowania mieszkańców i partycypacji był podstawowym elementem zmniejszenia kosztów funkcjonowania administracji.

Tendencja ta została podtrzymana po zmianie ekipy rządzącej. Głównymi hasłami reformy administracji publicznej i samorządu terytorialnego nie była już jednak efektywność wykonywanych usług publicznych, lecz konieczność kreowania liderów lokalnych oraz zwiększenia udziału obywateli w rozwiązywaniu problemów publicznych. Wprowadzono rządowy program na rzecz wprowadzania budżetu partycypacyjnego (ferując informacje oraz pomoc we wprowadzeniu rozwiązania).

Wprowadzono także zasadę domniemania kompetencji, która do tej pory nie funkcjonowała, chcąc w ten sposób zwiększyć możliwość inicjatywy i zaangażowania struktur lokalnych. Ostatnim elementem zmian było wprowadzenie zarządzania sieciowego. Koncepcja ta opiera się na założeniu, że struktury hierarchiczne w administracji publicznej są nieskuteczne. Nie posiadają one wystarczających zasobów finansowych, merytorycznych oraz poparcia (legitymizacji) społecznego, aby sprawnie wykonywać zadania publiczne. W związku z tym konieczne jest połączenie zasobów podmiotów z różnych sektorów i podjęcie działań w celu wspólnego wykorzystania zadań. Optymalna w tej sytuacji struktura składa się z przedstawicieli różnych sektorów i wykonuje zadania przy ścisłej współpracy organizacji pozarządowych oraz gospodarczych. Przykładem takiej formy współpracy są centra zarządzania miastem (Town Central Management), które z powodzeniem zajmują się zarządzaniem zdegradowanymi terenami centrum miast. Kluczowa w takiej sytuacji jest kwestia komunikacji i partycypacji społecznej.

Czytaj także: Konsultacje w sprawach stypendiów prowadzi wójt>>

Jakie są zalety współpracy

Systematyczne konsultacje społeczne umożliwiają stałą wymianę informacji na temat realnych problemów społeczności lokalnych. Prawidłowo przeprowadzona diagnoza potrzeb umożliwia zidentyfikowanie i zhierarchizowanie najpotrzebniejszych działań. Następnie ułatwia zaproponowanie dostosowanego do potrzeb mieszkańców rozwiązania, którego realizacja nie powoduje konfliktów.

Rzetelne konsultacje to także wspólna nauka partnerów. Nie jest tajemnicą, że mieszkańcy nie mają często wiedzy na temat realiów prawnych i finansowych związanych z wykonywaniem zadań publicznych. Szerokość chodnika, ścieżki rowerowej, techniczne wymagania związane z budową drogi, które są zapisane w obowiązującym prawie, to często wiedza, którą posiadają nieliczni. Dlatego negocjacje prowadzone w odpowiedni sposób i w odpowiednim czasie umożliwiają przekazanie wiedzy także technicznej. Kryterium czasu nie jest tu bez znaczenia, co widać szczególnie przy realizacji zadań infrastrukturalnych. Jeśli konsultacje wykonywane są na poziomie realizacji projektu, często w atmosferze konfliktu, to mają charakter gaszenia pożaru. Takie sytuacje z pewnością nie służą budowaniu zaufania. Wyjściem z takiej sytuacji jest więc przeprowadzenie tychże konsultacji na etapie identyfikacji potrzeb i przed rozpoczęciem prac projektowych.

Bariery występujące w konsultacjach

Na podstawie doświadczeń w wykorzystaniu narzędzi konsultacji, a także partycypacji społecznej można wskazać kilka najczęściej powtarzających się błędów. Pierwsza z nich ma charakter językowy. Polega ona na tym, że urzędnicy podczas konsultacji posługują się zbyt specjalistycznym słownictwem. Sami, pracując na co dzień z określonymi problemami, przyjmują na wiarę, że terminologia jest jasna i zrozumiała. W praktyce rzeczywiście jest dokładnie na odwrót. Mieszkańcy, mając najczęściej zupełnie inną profesję, zainteresowania i wykształcenie, nie są w stanie skutecznie wziąć udziału w konsultacjach, ponieważ nie znają w wystarczającym stopniu danej dziedziny. Wnioski są oczywiste – uświadamiają sobie oni konsekwencje rozwiązań po czasie, gdy możliwości zmian są albo ograniczone, albo bardzo kosztowne. W związku z powyższym uzmysłowienie sobie tej bariery przez urzędników oraz poświęcenie więcej czasu na przedstawienie problemu jest koniecznością.

Kolejna bariera polega na komplikacji procesu decyzyjnego przy realizowaniu inwestycji lub wykonywaniu usług publicznych. Przeprowadzenie rzetelnych konsultacji, a szczególnie partycypacji społecznej, wymaga poświęcenia większej ilości czasu. Dużo wygodniejsze jest podjęcie decyzji w zaciszu gabinetu, bez konieczności przekonywania partnerów do swoich racji. Jednakże jeśli chcemy wykonać zadanie bez konfliktu z mieszkańcami bądź przekazać im konkretne zadanie publiczne – diagnoza potrzeb jest niezbędna.

Skuteczne konsultacje to także konieczność zaangażowania i przygotowania się do spotkania obu stron. Nie może być zatem tak, że urzędnicy w pełni się poświęcają, a mieszkańcy reagują dopiero na końcowym etapie realizacji projektu (lub odwrotnie). W związku z tym należy w sposób szczególny przygotować się do konsultacji. Nie mogą się one odbywać na zbyt ogólny temat, ale powinny rozwiązać konkretny problem. Mieszkańcy muszą zostać poinformowani o fakcie ich przeprowadzania oraz muszą mieć pewność, że ich głos będzie wysłuchany. Konsultacje powinny być poprzedzone przekazaniem informacji przynajmniej ze strony urzędu. Udostępnienie podstawowych danych umożliwia bowiem przygotowanie się do konsultacji i zarysowuje tło problemu. Doskonałym sposobem takiej komunikacji mogą być strony internetowe urzędów gmin, na których takie informacje można udostępnić. Jeśli te wskazówki nie zostaną wykorzystane – to są to konsultacje zbyt ogólne (czyli de facto o niczym), mieszkańcy nie są świadomi, że ktoś pyta ich o zdanie, nie mają szansy na przygotowanie się do takiego spotkania (a przy okazji także sprawdzenia przekazanych informacji) i w ogóle nie mają poczucia, że coś od nich zależy. Takiego spotkania nie można nawet nazwać konsultacjami. Przeradza się ono bardzo szybko we wzajemne pretensje i kończy konfliktem, na którym wszyscy tracą.

Często występującym problemem przy przygotowywaniu konsultacji są także ograniczone fundusze.

Włączanie mieszkańców w proces decyzyjny jest pewnego rodzaju inwestycją w budowę kapitału społecznego. Ma ona charakter raczej długofalowy i nie będzie widoczna od samego początku, lecz w dłuższej perspektywie z pewnością spowoduje wzrost zainteresowania mieszkańców sprawami publicznymi. Warto także pamiętać o możliwościach, jakie daje Internet, a które często są bagatelizowane. To skuteczne forum, za pomocą którego można informować mieszkańców o odbywających się konsultacjach, podjętych ustaleniach, a także przekazywać informacje, które mogą być wykorzystane do przygotowania się na spotkanie. Narzędzia internetowe w krajach Europy Zachodniej są wykorzystywane do tego stopnia, że mieszkańcy sami mogą wskazać na stronie internetowej pojawiające się np. problemy drogowe. W ten sposób mogą się także dowiedzieć, ile osób także postrzega daną rzecz za problematyczną. A tylko dzięki temu narzędziu ostatecznie, poznając się nawzajem, sami mogą podjąć działanie w celu rozwiązania problemu.

Czytaj także: Jaki jest tryb wydawania opinii do aktów prawa miejscowego>>

Jakie powinny być konsultacje społeczne

Właściwie przeprowadzone konsultacje społeczne powinny charakteryzować się trzema cechami. Po pierwsze, powinny być interesujące. Jeżeli obie strony podchodzą do nich jak do niechcianej konieczności, to z pewnością nie wróży to sukcesu. Urozmaicenie w prosty sposób konsultacji poprzez pracę w grupach, zrobienie dobrze przygotowanej prezentacji, w razie konieczności powtórzenie ich po jakimś czasie, z pewnością wpłynie na sposób odbioru przez mieszkańców. Spowoduje, że zauważą, iż są poważnie traktowani. Szczególnie rozbudowane sposoby konsultacji można obecnie sfinansować z funduszy zewnętrznych. Dobrym przykładem jest projekt „Wzmacnianie mechanizmu partycypacji w m.st. Warszawie”, który został sfinansowany z Mechanizmu Norweskiego. Jego idea polegała na doborze dużej reprezentatywnej grupy osób i systematycznym badaniu zmian preferencji w określonej sprawie.

Po drugie, konsultacje społeczne muszą być istotnym elementem podejmowania decyzji. Jeśli zdarzy się tak, że propozycje zaprezentowane przez mieszkańców nie zostaną uwzględnione, kolejny raz nie zaangażują się w nie. Jest to istotny element budowania zaufania pomiędzy partnerami.

Ostatnim ważnym elementem jest użyteczność takich konsultacji, czyli wykorzystanie ich do poznania problemu, poznania przekonań i motywacji uczestników.

Konsultacje na trwale wpisały się w strukturę administracji publicznej oraz samorządu terytorialnego państw Europy Zachodniej. Stanowią istotny element podejmowania decyzji, który wspierany jest przez specjalne programy rządowe. Z całą pewnością nie jest to prosty sposób podejmowania decyzji. Jednakże ma swoje nieocenione zalety. Umożliwia przygotowanie decyzji dostosowanej do potrzeb mieszkańców, zwiększa poziom legitymizacji takiej decyzji oraz zaangażowanie społeczne. W Polsce konsultacje przez wiele osób traktowane są jako zło koniecznie, a może warto, po prostu, bardziej się zaangażować w ich przygotowanie, aby efekt był całkowicie inny?

Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!
Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!

Poradnik prezentuje praktyczne wskazówki, w jaki sposób dostosować się do zmian w podatkach i wynagrodzeniach wprowadzanych nowelizacją Polskiego Ładu.

Tyko teraz książka + ebook w PREZENCIE
Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Deklaracja przystąpienia do matury 2023 r.
    Deklaracja przystąpienia do matury 2023 r.
    Czy piec kaflowy i koza na węgiel dają prawo do dodatku węglowego?
    Czy piec kaflowy i koza na węgiel dają prawo do dodatku węglowego?
    Kontrola prawa do dopłaty do pelletu i węgla [urzędnicy w gminach, straż miejska i kominiarze]
    W Rzeszowie do połowy zeszłego tygodnia korekty deklaracji zgłosiło 30 osób, a w Częstochowie w okresie od 20 lipca do 2 sierpnia było ich 26 (co stanowiło niemal jedną piątą wszystkich złożonych deklaracji w tym czasie). Ale już np. w Katowicach w zeszłym tygodniu urzędnicy szacowali, że zmiany wcześniejszych deklaracji mogło dokonać ponad 200 właścicieli i zarządców nieruchomości.
    Warunki i sposób przeprowadzania egzaminu maturalnego w 2023 r. [jednolite rozporządzenie]
    ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1) z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu maturalnego (Dz.U. z 2017 r. z późn. zm.)
    Czy dodatek węglowy jest opodatkowany?
    Pytanie: Czy po otrzymaniu dodatku węglowego, mam zapłacić podatek dochodowy PIT od 3000 zł?
    Czy jest dopuszczalna egzekucja obowiązku szkolnego w wakacje
    Do organu prowadzącego szkołę podstawową wpłynął wniosek dyrektora tej szkoły o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec rodziców uchylających się od obowiązku zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne. Wniosek wpłynął 14 czerwca 2022 r. Rolą organu egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji, czyli wymuszenie na rodzicach (prawnych opiekunach) pożądanych zachowań dziecka i (lub) samych rodziców, drogą zastosowania grzywny w celu przymuszenia. Czy zasadne jest by wójt gminy jako organ egzekucyjny wszczynał procedurę w sprawie egzekucji obowiązku szkolnego po zakończeniu roku szkolnego?
    Czy urzędnik na stanowisku kierowniczym może też być kierownikiem jednostki organizacyjnej w gminie?
    Czy pracownik na stanowisku urzędniczym kierowniczym w urzędzie gminy może jednocześnie pełnić obowiązki kierownika jednostki organizacyjnej w gminie, na zasadzie wydania zarządzenia wójta w sprawie powierzenia obowiązków kierownika jednostki organizacyjnej X z zaznaczeniem, że pełnienie tych obowiązków wygasa z dniem zatrudnienia kierownika tej jednostki?
    Jak wyjaśnić rażąco niską cenę zamówienia publicznego
    Zamawiający prowadzi postępowanie o udzielenie zamówienia w trybie zapytania ofertowego. Złożono trzy oferty. Wartość jednej z ofert jest o 90% niższa od pozostałych dwóch ofert oraz o 90% od oszacowania przedmiotu zamówienia. Zamawiający ma obawy co do możliwości prawidłowej realizacji zamówienia. Czy zamawiający może w tym przypadku zwrócić się do wykonawcy o wyjaśnienie ceny rażąco niskiej?
    Ustawa z 22 lipca 2022 r. o dodatku węglowym [pełna treść]
    Poniżej treść ustawa z 22 lipca 2022 r. o dodatku węglowym:
    Jak złożyć wniosek o dodatek węglowy 3000 zł? Do kiedy? Gdzie jest wzór? Czy trzeba wykazywać dochody? [Kompendium]
    Wniosek o wypłatę dodatku węglowego 3000 zł składa się do dnia 30 listopada 2022 r. Można go złożyć przez ePUAP, a wzór opracuje minister do spraw energii.
    Wniosek o dofinansowanie do pelletu, LPG, oleju, drewna. Co z dopłatami do gazu?
    Minister klimatu i środowiska Anna Moskwa zaprezentowała projekt ustawy dotyczącej wsparcia dla niektórych źródeł ciepła i ciepłowni. Według niego używający pelletu otrzymają 3 tys. zł, drewna kawałkowego – 1 tys. zł, oleju opałowego – 2 tys. zł, a gazu LPG – 500 zł.
    Jakie są przedmioty w liceum ogólnokształcącym (LO)?
    Jakie są przedmioty w liceum ogólnokształcącym? Jaki akt prawny wprowadza te przedmioty do programu nauczania w liceum?
    Gdzie znaleźć listę szkół prowadzących rekrutację uzupełniającą do liceum, technikum, zawodówki?
    Jak znaleźć liceum, technikum, szkołę zawodową prowadzącą rekrutację uzupełniającą?
    MEiN: rekrutacja uzupełniająca i odwołanie od wyniku rekrutacji do liceum, technikum, zawodówki
    Zgodnie z art. 130 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe młodzież przyjmuje się do publicznych szkół ponadpodstawowych po przeprowadzeniu postępowania rekrutacyjnego i postępowania uzupełniającego. Wskazane w ustawie kryteria są możliwe do spełnienia przez każdego ucznia publicznej szkoły podstawowej.
    Minister rolnictwa: 4-5 zł za 1 kg cukru. 10 zł za chleb to sianie paniki. Chyba, że wzrośnie cena gazu
    Mąki nam nie zabraknie, jesteśmy bezpieczni żywnościowo - zapewnił w piątek wicepremier, minister rolnictwa Henryk Kowalczyk. Mamy odpowiednie ilości zapasów cukru - dodał.
    Wczasy pod gruszą a wakacyjny wyjazd dziecka pracownika
    Wakacje, podobnie jak święta, to czas, w którym zainteresowanie pracowników możliwością uzyskania świadczeń z ZFŚS jest wzmożone. Wiąże się to z ponoszeniem w tym okresie większych wydatków związanych z organizacją wypoczynku rodzinnego oraz dla dzieci i młodzieży. Jakie środki mogą uzyskać pracownicy na te cele? Czy możliwe jest uzyskanie świadczenia zarówno na organizację wypoczynku własnego, jak i dziecka?
    Konferencja: Atom dla samorządu. Energetyka jądrowa szansą dla transformacji energetycznej Śląska i Zagłębia [13 września 2022 r.]
    Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia zaprasza do udziału w konferencji:
    Wykaz zajęć pedagogów, psychologów, terapeutów i doradców zawodowych [rozporządzenie z 22 lipca 2022 r.]
    Znany jest wykaz zajęć prowadzonych przez nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz nauczycieli: pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych i doradców zawodowych. Wynika z ROZPORZĄDZENIA MINISTRA EDUKACJI I NAUKI z 22 lipca 2022 r. w sprawie wykazu zajęć prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz przez nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz nauczycieli: pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych i doradców zawodowych – Dz.U z 2022 r. Poz. 1610.
    Egzamin ósmoklasisty: Lista lektur w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024
    Minister edukacji Przemysław Czarnek określił listę lektur wymaganych na egzaminie ósmoklasisty w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024.
    Walka z rakiem: naukowcy opracowali mapę układu odpornościowego
    Opublikowano właśnie pierwszą mapę powiązań i komunikacji między wszystkimi komórkami układu immunologicznego. Dzięki takiej wiedzy mogą powstać nowe terapie raka, chorób zakaźnych i innych schorzeń.
    Wymagania dla egzaminu ósmoklasisty w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024
    Minister Edukacji i nauki określił wymagania egzaminacyjne dla egzaminu ósmoklasisty przeprowadzanego w 2023 r. i 2024 r. Wynikają z rozporządzenia z 15 lipca 2022 r. (Dz.U z 2022 r. poz. 1591). Zawiera ono załącznik podzielony na trzy części:
    Postępowania dyscyplinarne wobec nauczycieli – od niewłaściwego słowa po uwodzenie. Anonimy na nauczycieli
    Przybywa postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych wobec pedagogów. Czego dotyczą?
    Czy można zmienić deklarację CEEB, aby dostać dodatek węglowy 3000 zł?
    Po wprowadzeniu dodatku węglowego 3000 zł wzrosło zainteresowanie Polaków korygowaniem wpisów w ewidencji CEEB tak, aby do zgłoszonego np. pieca gazowego dodać piec opalany węglem. Albo zgłosić w ewidencji, że wcześniej zgłoszony taki piec jest głównym źródłem ogrzewania domu. Przed nadużyciami w tym zakresie przestrzega rzecznik Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego (GUNB).
    5,323 mld zł rekompensaty za zamrożenie taryfy na gaz w 2022 r. dla sprzedawcy gazu PGNiG Obrót Detaliczny
    Największy detaliczny sprzedawca gazu, PGNiG Obrót Detaliczny otrzymało 2,495 mld zł na poczet rekompensaty za zamrożenie taryfowych cen gazu - poinformowało 2 VIII 2002 r. PGNiG. Łącznie od 7 marca 2022 r. spółka otrzymała już 5,323 mld zł z tego tytułu.
    Wolne miejsca na uczelniach 2022 r. / 2023 r.
    Największym zainteresowaniem studentów cieszą się takie kierunki jak: informatyka, psychologia, prawo. Czy są jeszcze wolne miejsca?