Babciowe podpisane. Wnioski od 1 października 2024 r. Kto i ile dostanie?

• Trzy nowe świadczenia dla rodziców
• Dla kogo świadczenie „aktywni rodzice w pracy” (tzw. babciowe)? 
• Ile "babciowego"?
• Świadczenie „aktywnie w żłobku” – dla kogo, ile?
• Świadczenie „aktywnie w domu” – dla kogo, ile?
• Świadczenie w formie rzeczowej dla rodziców marnotrawiących pieniądze
• Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Trzy nowe świadczenia dla rodziców

Wspomniana na wstępie ustawa z 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic” określa warunki nabywania prawa do świadczeń wspierających rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka, oraz zasady przyznawania i wypłacania tych świadczeń. 

Ustawa ta przewiduje zastąpienie dotychczasowych świadczeń przewidzianych w: 
1) ustawie z dnia 17 listopada 2021 roku o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2023 r. poz. 883) – rodzinnego kapitału opiekuńczego, 
2) ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2024 r. poz. 338) – dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, 

trzema rodzajami świadczeń „aktywny rodzic”, tj.: 
- świadczeniem „aktywni rodzice w pracy” (tzw. babciowe), 
- świadczeniem „aktywnie w żłobku” i 
- świadczeniem „aktywnie w domu”. 

Dla kogo świadczenie „aktywni rodzice w pracy” (tzw. babciowe)? 

Świadczenie „aktywni rodzice w pracy” będzie przysługiwało: 
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, albo 
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, albo 
3) osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177). 

Uzyskanie świadczenia „aktywni rodzice w pracy” będzie uzależnione od spełnienia następujących warunków, tj.: 

1) dziecko, na które ma być przyznane świadczenie, nie może być objęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo sprawowaną przez dziennego opiekuna, 

2) osoby uprawnione muszą wykazać się „aktywnością zawodową”, 

3) osoby uprawnione z tytułu aktywności zawodowej muszą podlegać ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której łączna wysokość wynosi nie mniej niż 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę (ustawa przewiduje pewne wyjątki od tej zasady). 

Ile "babciowego"?

Świadczenie „aktywni rodzice w pracy” będzie przysługiwało w kwocie 1500 zł na dziecko, od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dziecko ukończy 36. miesiąc życia. 

W przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, świadczenie będzie przysługiwało w wysokości 1900 zł miesięcznie. 

Świadczenie „aktywni rodzice w pracy” nie będzie przysługiwało, jeżeli: 
1) osoba ubiegająca się o świadczenie „aktywni rodzice w pracy” albo osoba pobierająca to świadczenie została pozbawiona władzy rodzicielskiej; 
2) na to samo dziecko, za dany miesiąc: 
a) zostało przyznane świadczenie „aktywnie w żłobku”, 
b) zostało przyznane świadczenie „aktywnie w domu”; 

3) członkowi rodziny przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia „aktywni rodzice w pracy”, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. 

Świadczenie „aktywnie w żłobku” – dla kogo, ile?

Świadczenie „aktywnie w żłobku” będzie przysługiwało rodzicom (opiekunom prawnym oraz innym osobom, którym sąd powierzył sprawowanie opieki nad dzieckiem) na dziecko, które uczęszcza do żłobka, klubu dziecięcego albo jest objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna, nie dłużej jednak niż do ukończenia roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 3. rok życia, lub w przypadku, gdy niemożliwe lub utrudnione jest objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym – 4. rok życia. 

Świadczenie to będzie przysługiwało w kwocie do 1500 zł miesięcznie na dziecko, na dofinansowanie kosztów objęcia dziecka opieką w żłobku, klubie dziecięcym albo sprawowaną przez dziennego opiekuna. W przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, świadczenie będzie przysługiwało w wysokości do 1900 zł miesięcznie. 

Co ważne: wysokość świadczenia „aktywnie w żłobku” nie będzie mogła być wyższa niż wysokość opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna. 

Świadczenie „aktywnie w żłobku” nie będzie wypłacane rodzicom, tylko bezpośrednio na rachunek bankowy podmiotu prowadzącego żłobek, klub dziecięcy, zatrudniającego dziennego opiekuna lub rachunek bankowy dziennego opiekuna prowadzącego działalność na własny rachunek. 
Świadczenie „aktywnie w żłobku” nie będzie przysługiwało, jeżeli na to samo dziecko, za dany miesiąc zostanie przyznane świadczenie „aktywni rodzice w pracy” albo zostanie przyznane świadczenie „aktywnie w domu”. 

Świadczenie „aktywnie w domu” – dla kogo, ile?

Kolejnym świadczeniem przewidzianym w ustawie będzie świadczenie „aktywnie w domu”. Będzie ono przysługiwało matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, albo opiekunowi faktycznemu dziecka. 

Świadczenie „aktywnie w domu” będzie przysługiwało w kwocie 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dziecko ukończy 36. miesiąc życia. 

Świadczenie „aktywnie w domu” nie będzie przysługiwało, jeżeli: 
1) dziecko zostanie umieszczone w pieczy zastępczej; 
2) rodzic dziecka zostanie pozbawiony władzy rodzicielskiej; 
3) na to samo dziecko, za dany miesiąc: 
a) zostanie przyznane świadczenie „aktywni rodzice w pracy”, 
b) zostanie przyznane świadczenie „aktywnie w żłobku”; 
4) członkowi rodziny będzie przysługiwało za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia „aktywnie w domu”, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym będą stanowiły inaczej. 

Świadczenie w formie rzeczowej dla rodziców marnotrawiących pieniądze

W przypadku świadczeń „aktywni rodzice w pracy” oraz „aktywnie w domu” ustawa umożliwia, gdy matka albo ojciec dziecka marnotrawi wypłacane im świadczenie albo wydatkuje je niezgodnie z celem, przekazywanie należnego świadczenia w całości lub w części, odpowiednio przez kierownika ośrodka pomocy społecznej albo dyrektora centrum usług społecznych, w formie rzeczowej lub w formie opłacania usług. W ustawie uregulowano szczegółowo sposób prowadzenia postępowania w przypadku wystąpienia ww. okoliczności.   

Wnioski do ZUSu

Zadanie prowadzenia postępowania w sprawach świadczeń „aktywny rodzic” oraz wypłatę świadczenia, ustawa powierzyła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (dalej „ZUS”). Ustalenie prawa do świadczeń „aktywny rodzic” oraz ich wypłata będzie następowała na wniosek składany do ZUS. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia „aktywny rodzic” i załączniki do tego wniosku będą składane wyłącznie w postaci elektronicznej za pomocą profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez ZUS albo za pomocą innych wskazanych w ustawie systemów teleinformatycznych.  Przyznanie przez ZUS świadczeń „aktywny rodzic” nie będzie wymagało wydania decyzji. Informację o przyznaniu świadczenia, ZUS będzie udostępniał osobie na jej profilu informacyjnym. Jedynie w sprawach odmowy przyznania świadczenia „aktywny rodzic”, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia „aktywny rodzic” oraz nienależnie pobranego świadczenia „aktywny rodzic”, ZUS będzie wydawał decyzję. 

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Większość przepisów ustawy "Aktywny rodzic" wejdzie w życie 1 października 2024 r. z licznymi wyjątkami. Ministra rodziny pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk w czasie konferencji prasowej w dniu 11 czerwca 2024 r. poinformowała, że wnioski o wypłatę z programu "Aktywny rodzic" będzie można składać już od 1 października. "Pracujemy w tej chwili nad intuicyjnym, sympatycznym, dobrym dla użytkowników systemem" - powiedziała ministra.

Podstawa prawna: ustawa z 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic”.