Kategorie

Rewolucyjne zmiany rozliczeń VAT po wyroku TSUE

Janina Fornalik
Doradca podatkowy, partner w spółce doradztwa podatkowego MDDP; doradztwem podatkowym zajmuje się od kilkunastu lat, poprzednio w międzynarodowych firmach doradczych; specjalizuje się w zagadnieniach związanych z podatkiem VAT, m.in. w działalności jednostek samorządu terytorialnego; doradza samorządom w kwestiach dotyczących rozliczania podatku VAT w bieżącej działalności, w zakresie realizowanych inwestycji oraz w ramach przekształceń, reprezentuje w postępowaniach podatkowych i sądowych; jest autorką licznych publikacji o tematyce prawnopodatkowej.
VAT/ Fot. Fotolia
VAT/ Fot. Fotolia
fot. Fotolia
29 września br. Trybunał Sprawiedliwości UE wydał długo oczekiwany wyrok w sprawie dotyczącej traktowania gminnych jednostek budżetowych jak podatników VAT (C-276/14). Trybunał nie zgodził się ze stanowiskiem Ministra Finansów i uznał, że jednostki budżetowe nie są odrębnymi od gminy podatnikami VAT, a zatem ich obroty z działalności gospodarczej powinny być scalone w jednej deklaracji VAT gminy. Oznacza to rewolucyjne zmiany w rozliczeniach VAT samorządów.

Sprawa trafiła do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) na skutek skierowania pytania prejudycjalnego przez Naczelny Sąd Administracyjny 10 grudnia 2013 r. w sprawie dotyczącej Gminy Wrocław (postanowienie NSA w sprawie o sygn. akt I FSK 311/12). Pytanie to miało następujące brzmienie: czy w świetle art. 4 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 3 Traktatu UE jednostka organizacyjna gminy może być traktowana jak podatnik VAT, gdy wykonuje czynności w charakterze innym niż organ władzy publicznej w rozumieniu art. 13 dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, mimo że nie spełnia przewidzianego w niej warunku samodzielności?

Kryterium samodzielności

Dokonując analizy spornego zagadnienia, TSUE uznał, że w świetle definicji podatnika określonej w art. 9 ust. 1 dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dalej: dyrektywa 112) kluczowe jest rozstrzygnięcie, czy polskie jednostki budżetowe prowadzą samodzielnie działalność gospodarczą, co pozwoliłoby uznać je za odrębnych od gminy podatników podatku od towarów i usług (VAT) – jak chciał tego Minister Finansów (MF). TSUE zgodził się z opinią rzecznika generalnego wydaną w tej sprawie, że do podmiotów prawa publicznego należy stosować te same kryteria oceny przesłanki samodzielności wykonywania działalności gospodarczej, które są stosowane do podmiotów prywatnych.

Polecamy książkę: VAT 2017. Komentarz

Powołując się na swoje wcześniejsze wyroki, TSUE podkreślił, że w celu ustalenia, czy jednostka budżetowa prowadzi samodzielnie działalność gospodarczą, należy zbadać, czy w ramach prowadzenia tej działalności jest ona podporządkowana gminie, do której należy. Trybunał odwołał się do opinii rzecznika generalnego w zakresie przesłanek, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie samodzielności działalności gospodarczej w rozumieniu art. 9 ust. 1 dyrektywy 112. W tym względzie należy zbadać, czy:

● działalność jest prowadzona we własnym imieniu, na własny rachunek i własną odpowiedzialność oraz

● podmiot ponosi ryzyko gospodarcze w związku z prowadzoną działalnością.

O opinii rzecznika generalnego TSUE w sprawie traktowania gminnych jednostek budżetowych jak podatników VAT pisaliśmy w nr. 15–16 GSiA z 2015 roku w artykule „Opinia rzecznika generalnego niekorzystna dla polskiego rządu”.

TSUE zwrócił uwagę na to, że z postanowienia odsyłającego wynika, iż jednostki budżetowe wykonują działalność gospodarczą powierzoną im w imieniu i na rachunek gminy Wrocław oraz że nie odpowiadają one za szkody spowodowane tą działalnością, ponieważ odpowiedzialność tę ponosi wyłącznie gmina. W konsekwencji TSUE orzekł, że gminę, taką jak gmina Wrocław, i jej jednostki budżetowe należy uznać za jednego i tego samego podatnika w rozumieniu art. 9 ust. 1 dyrektywy 112. TSUE podzielił więc stanowisko zaprezentowane w uchwale NSA wydanej w poszerzonym składzie siedmiu sędziów z 24 czerwca 2013 r. (sygn. akt I FPS 1/13), w której NSA uznał, że jednostki budżetowe gmin nie są odrębnymi od gminy podatnikami podatku VAT ze względu na brak wystarczającej samodzielności w prowadzonej działalności.

Zobacz również: Gmina i jej jednostki jednym podatnikiem VAT

Działanie retrospektywne

Trybunał nie przychylił się do wniosku polskiego rządu, aby ograniczyć w czasie skutki wyroku TSUE, czyli uznać, że będzie on mieć zastosowanie jedynie co do przyszłości. Rząd podkreślał, że wyrok TSUE, nakazujący traktowanie jednostek budżetowych jako jednego podatnika VAT razem z gminą, wpłynąłby znacząco na model funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce i miałby negatywne skutki dla całego sektora finansów publicznych. Tymczasem polskie władze fiskalne w dobrej wierze uważały jednostki budżetowe za odrębnych od gminy podatników VAT. Trybunał zwrócił uwagę na to, że ograniczenie w czasie skutków orzeczenia TSUE (na podstawie ogólnej zasady pewności prawa leżącej u podstaw porządku prawnego UE) może być stosowane w wyjątkowych wypadkach przy spełnieniu dwóch przesłanek:

1) działania zainteresowanych w dobrej wierze oraz

2) ryzyka poważnych trudności gospodarczych.

TSUE zaznaczył, że rząd polski nie wykazał ryzyka wystąpienia poważnych trudności, gdyż stwierdził na rozprawie, że nie jest w stanie ocenić spornych konsekwencji gospodarczych.

Możliwe konsekwencje

Wyrok TSUE ma bardzo istotne znaczenie dla jednostek samorządu terytorialnego. Z jednej strony, wprowadza dla nich dodatkowe obciążenia administracyjne, a z drugiej strony, może stanowić podstawę do odzyskania istotnych kwot podatku VAT.

Reklama

Wykładnia unijnego Trybunału jest odmienna od dotychczasowej praktyki stosowanej w większości gmin, które postępowały zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Finansów i traktowały jednostki budżetowe jak odrębnych podatników. Skutkiem tego był brak rejestracji niektórych jednostek budżetowych dla celów VAT i brak rozliczania VAT od wykonywanych czynności, z uwagi na nieprzekroczenie ustawowego progu obrotów rocznych (obecnie 150 tys. zł). Tymczasem, zgodnie z wyrokiem TSUE, obroty te powinny być uwzględniane w deklaracjach VAT gminy, co może skutkować powstaniem zaległości podatkowych i koniecznością zapłaty odsetek. Ponadto problemem może okazać się brak fiskalizacji sprzedaży dokonywanej przez jednostki na rzecz osób fizycznych, przy czym niemożliwe jest już wypełnienie tego obowiązku za okresy przeszłe. W tym zakresie MF zaprezentowało w wydanym komunikacie słuszne stanowisko, że dotychczasowe rozliczenia gmin nie będą kwestionowane. Niezasadne byłoby stosowanie sankcji wobec gmin, skoro błędne rozliczenia (niezgodne z wyrokiem TSUE) były wynikiem praktyki organów podatkowych.

W przyszłości gminy niewątpliwie będą musiały zmienić swoje rozliczenia VAT i konsolidować księgi podatkowe wszystkich jednostek budżetowych i samej gminy, co wymagać będzie dodatkowych nakładów pracy administracyjnej oraz w większych gminach – które mają wiele jednostek budżetowych – wdrożenia specjalnych systemów księgowo-podatkowych. Zasady scalania rozliczeń VAT będą analogiczne, jak stosowane obecnie w firmach wielooddziałowych, przy czym metodologia tego procesu może być zróżnicowana (rejestry VAT sporządzane w jednostkach i agregowane w gminie do jednej deklaracji bądź scentralizowany system prowadzenia rejestrów dla całej gminy wraz z jednostkami, np. przez specjalnie w tym celu utworzony zespół/dział). Wychodząc naprzeciw gminom, MF daje im czas na przygotowanie się do nowych rozliczeń do połowy 2016 roku – tak wynika z wydanego komunikatu MF. Do tego czasu nie będą kwestionowane rozliczenia gmin dokonywane według dotychczasowego modelu.

Należy jednak pamiętać, że konsolidacja taka może mieć też wymierne korzyści dla JST. Wyeliminuje bowiem wątpliwości dotyczące odliczania VAT od inwestycji gminnych wykorzystywanych w działalności jednostek. Przykładem takiej inwestycji jest budowa przez gminę sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, która po wybudowaniu została przekazana do użytkowania jednostce budżetowej wykonującej zadania gminy w zakresie dostawy wody i odprowadzania nieczystości. Jeśli gminy nie odliczyły VAT od wydatków związanych z działalnością jednostek budżetowych, mogą dokonać korekty rozliczeń VAT w granicach okresu przedawnienia.

Środki unijne

Reklama

Dodatkowym problemem wynikającym z orzeczenia TSUE będzie rozliczanie przez gminy dofinansowania ze środków unijnych w sytuacji, gdy VAT był pokrywany z funduszy jako koszt kwalifikowalny. Instytucje wdrażające mogą bowiem ponownie weryfikować zasadność otrzymanego przez gminy dofinansowania w części pokrywającej VAT.

VAT jest objęty dofinansowaniem wyłącznie wówczas, gdy przepisy nie umożliwiają jego odzyskania z urzędu skarbowego. Mimo że prawo się nie zmieniło, jednak zmiana interpretacji przepisów spowodowana wyrokiem Trybunału skutkuje w niektórych sytuacjach uzyskaniem prawa do odliczenia VAT, które wcześniej nie było akceptowane przez organy podatkowe. Ministerstwo Finansów w wydanym komunikacie twierdzi wprawdzie, że nie przewiduje konieczności zwrotu części dofinansowania unijnego pokrywającego VAT, jeśli gmina nie skoryguje swoich rozliczeń VAT i nie odzyska VAT z urzędu skarbowego. Jest to jednak kwestia kontrowersyjna i stanowisko w tej sprawie powinno zająć Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, które odpowiada za koordynację wdrażania funduszy unijnych, a ostatecznie nawet kwestia może się oprzeć o unijne instytucje rozliczające fundusze.

Polecamy serwis: Podatki i opłaty

Warto wskazać, że Trybunał odniósł się w omawianym wyroku tylko do gminnych jednostek budżetowych, mimo że pytanie prejudycjalne odnosiło się bardziej ogólnie do gminnych jednostek organizacyjnych. Niejasne pozostaje więc traktowanie na gruncie VAT zakładów budżetowych, które działają na innych zasadach niż jednostki budżetowe. Obecnie zarówno sądy, jak też organy podatkowe stoją na stanowisku, że zakłady budżetowe charakteryzują się większą samodzielnością w wykonywaniu działalności gospodarczej niż jednostki budżetowe, co pozwala uznać je za odrębnych podatników VAT – taką tezę zawarł m.in. NSA w uchwale wydanej 24 czerwca 2013 r. w sprawie jednostek budżetowych.

JANINA FORNALIK

Autorka jest doradcą podatkowym i starszym menedżerem w zespole rozliczeń VAT w samorządach w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

PODSTAWY PRAWNE

● ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (j.t. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054; ost. zm. Dz.U. z 2015 r. poz. 1223)

● art. 9 dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE L 347 z 11 grudnia 2006 r., str. 1; ost. zm. Dz.Urz. UE L 330 z 15 listopada 2014 r., str. 60)

Polecamy serwis: Finanse

Więcej na ten temat przeczytasz w naszej publikacji
Kasy fiskalne 2021
Kasy fiskalne 2021
Tylko teraz
Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    1 sie 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Kiedy gmina może wprowadzić uchwałę ograniczenia emisji hałasu

    Uchwały o ograniczeniu emisji hałasu nie można uchwalić tylko na podstawie skarg mieszkańców. Niezbędne są badania określające poziom hałasu. Przy czym wprowadzenia ograniczeń nie uzasadnia incydentalne naruszenie norm emisji hałasu.

    Program „Rosnąca odporność” dla gmin i mobilne punkty szczepień

    Program „Rosnąca odporność” dla gmin i mobilne punkty szczepień w oparciu o urzędy wojewódzkie to nowe programy, których uruchomienie zapowiada rząd.

    Premia dla lekarza POZ za szczepienie

    Lekarz POZ otrzyma premię finansową za zwiększenie tempa szczepień i liczby zaszczepionych pacjentów w poradni.

    Nadzór nad dyrektorami - planowane zmiany

    Projektowane przepisy, mające zwiększyć kontrolę nad szkołami, zostały złagodzone. Co z dyrektorami?

    Powodzie - czy możemy przygotować się na nadchodzące zalania?

    W momencie wystąpienia sytuacji kryzysowej praktyczne możliwości zabezpieczenia przed jej skutkami są bardzo ograniczone. Jakie mamy możliwości ograniczenia zagrożenia powodziowego?

    Zmiany w ustawie o zatrudnieniu socjalnym

    Zmiany w ustawie o zatrudnieniu socjalnym przewiduje przygotowany przez MRiPS projekt nowelizacji. Co się zmieni?

    Społeczne Agencje Najmu - korzyści podatkowe dla właścicieli

    Od 23 lipca 2021 r. obowiązują przepisy pozwalające tworzyć tzw. Społeczne Agencje Najmu (SAN). Ich zadaniem jest dzierżawa lokali mieszkalnych lub budynków mieszkalnych jednorodzinnych od ich właścicieli oraz wynajmowanie ich osobom fizycznym wskazanym przez gminę. Właściciele takich mieszkań i budynków będą korzystać ze zwolnień podatkowych w podatku dochodowym i VAT.

    Zasady odwołania od wyników egzaminu maturalnego 2021

    Odwołania od wyników egzaminu maturalnego. Niecałe trzy tygodnie temu maturzyści poznali wyniki egzaminów dojrzałości. Niektórzy mają wątpliwości, czy ich praca została poprawnie sprawdzona, i wnioskują o wgląd do niej oraz wyższe noty.

    Kontrole zwolnień lekarskich nauczycieli

    Kontrole zwolnień lekarskich nauczycieli - zgodnie z projektem nowelizacji prawa oświatowego autorstwa MEiN ministerstwo co kwartał będzie przekazywało do ZUS szczegółowe informacje dotyczące nauczycieli przebywających m.in. na zwolnieniach lekarskich, urlopach zdrowotnych oraz macierzyńskich.

    Nauka stacjonarna w szkołach od 1 września 2021 r.

    Nauka stacjonarna w szkołach - minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek zapowiedział, że trwają przygotowania do powrotu uczniów do szkół od 1 września 2021 r.

    Historia XX i XXI wieku - od kiedy nowy przedmiot?

    Historia XX i XXI wieku - od kiedy nowy przedmiot zapowiedziany w Polskim Ładzie? Co obejmie?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające - możliwość zwiększenia liczby godzin

    Dodatkowe zajęcia wspomagające - większa liczba dzieci będzie mogła skorzystać z dodatkowych lekcji. MEiN przygotowało zmianę przepisów w tym zakresie.

    Nauka zdalna czy stacjonarna w roku akademickim 2021/2022? - wytyczne dla uczelni

    Nauka zdalna czy stacjonarna w roku akademickim 2021/2022? Ministerstwo Edukacji i Nauki opublikowało wytyczne dla uczelni.

    Compliance - cykl Deminga

    Compliance - każdy system powinien działać w cyklu Deminga i zawsze należy monitorować ryzyka. Niestety często brakuje na to zasobów lub woli najwyższego kierownictwa.

    Transakcja zakupu nieruchomości na rzecz gminy

    Zakup nieruchomości na rzecz gminy. W ramach działalności gospodarczej gmina może nabywać prawa do nieruchomości na wolnym rynku - w trybie czynności cywilnoprawnych. W takich transakcjach istotne są kompetencje organów gminy. Wójt jest uprawniony do dokonywania czynności związanych z nabyciem nieruchomości. Działa jednak z zachowaniem zasad prawidłowej gospodarki i w ramach wytyczonych przez radę gminy.

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - co zawiera?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) już działa. Wyjaśniamy, jakie informacje zawiera ten ważny rejestr. Warto również wspomnieć o obowiązkach właścicieli budynków związanych z CEEB.

    Loteria szczepionkowa - kiedy losowania?

    Loteria szczepionkowa - kiedy losowania? Wciąż można zarejestrować się w Loterii Narodowego Programu Szczepień i wziąć udział w kolejnych losowaniach nagród.

    Wakacje 2021 w Europie - zasady podróżowania, paszport covidowy, testy

    Wakacje 2021 w Europie w czasach koronawirusa - jakie zasady obowiązują podróżnych? W większości krajów trzeba pokazać paszport covidowy lub wynik testu na COVID-19.

    Aspekty środowiskowe w nowym prawie zamówień publicznych

    Zrównoważone zamówienia to taki sposób organizacji postępowań o udzielenie zamówienia publicznego, który uwzględnia aspekty środowiskowe lub społeczne, co przekłada się na charakter udzielanego zamówienia, przy jednoczesnym zapewnieniu celowego, racjonalnego i oszczędnego wydatkowania środków publicznych. W pojęciu tym mieszczą się więc zarówno tzw. „zielone”, jak również społeczne zamówienia publiczne.

    Cyfryzacja usług a cyberbezpieczeństwo w sektorze publicznym

    W ostatnich latach można obserwować postępującą cyfryzację usług, również w sektorze publicznym. O ile załatwianie spraw urzędowych online jest dla obywateli ogromną wygodą, o tyle zasadne w tym kontekście jest pytanie – jak właściwie zadbać o bezpieczeństwo przetwarzanych danych?

    Karta Lokalizacji Podróżnego - jak wypełnić?

    Kartę Lokalizacji Podróżnego musi wypełnić każdy przylatujący do Polski. Czym jest? Jak wypełnić Kartę Lokalizacji Pasażera?

    Karta Lokalizacji Podróżnego w formie elektronicznej

    Karta Lokalizacji Podróżnego w formie elektronicznej od soboty zastąpi karty papierowe. Kto musi wypełnić Kartę Lokalizacji Podróżnego?

    Loteria szczepionkowa - ochrona danych uczestników

    Loteria szczepionkowa - jak chronione są dane osobowe uczestników Loterii Narodowego Programu Szczepień? Czy dane medyczne są bezpieczne?

    Loteria szczepionkowa - lista wygranych

    Loteria szczepionkowa - lista wygranych. Są już pierwsi zwycięzcy w Loterii Narodowego Programu Szczepień. Gdzie sprawdzić listę wygranych nagród? Kiedy kolejne losowania?

    Wypadek przy pracy urzędnika świadczącego pracę zdalną

    Wypadek przy pracy urzędnika świadczącego pracę zdalną. Jak prawidłowo sporządzić protokół powypadkowy?