REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Rewolucyjne zmiany rozliczeń VAT po wyroku TSUE

Janina Fornalik
Doradca podatkowy, partner w spółce doradztwa podatkowego MDDP. Doradztwem podatkowym zajmuje się od kilkunastu lat, poprzednio w międzynarodowych firmach doradczych. Specjalizuje się w zagadnieniach związanych z podatkiem VAT, m.in. w działalności jednostek samorządu terytorialnego; doradza samorządom w kwestiach dotyczących rozliczania podatku VAT w bieżącej działalności, w zakresie realizowanych inwestycji oraz w ramach przekształceń, reprezentuje w postępowaniach podatkowych i sądowych. Jest autorką licznych publikacji o tematyce prawnopodatkowej.
VAT/ Fot. Fotolia
VAT/ Fot. Fotolia
fot. Fotolia

REKLAMA

REKLAMA

29 września br. Trybunał Sprawiedliwości UE wydał długo oczekiwany wyrok w sprawie dotyczącej traktowania gminnych jednostek budżetowych jak podatników VAT (C-276/14). Trybunał nie zgodził się ze stanowiskiem Ministra Finansów i uznał, że jednostki budżetowe nie są odrębnymi od gminy podatnikami VAT, a zatem ich obroty z działalności gospodarczej powinny być scalone w jednej deklaracji VAT gminy. Oznacza to rewolucyjne zmiany w rozliczeniach VAT samorządów.

Sprawa trafiła do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) na skutek skierowania pytania prejudycjalnego przez Naczelny Sąd Administracyjny 10 grudnia 2013 r. w sprawie dotyczącej Gminy Wrocław (postanowienie NSA w sprawie o sygn. akt I FSK 311/12). Pytanie to miało następujące brzmienie: czy w świetle art. 4 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 3 Traktatu UE jednostka organizacyjna gminy może być traktowana jak podatnik VAT, gdy wykonuje czynności w charakterze innym niż organ władzy publicznej w rozumieniu art. 13 dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, mimo że nie spełnia przewidzianego w niej warunku samodzielności?

REKLAMA

Kryterium samodzielności

Dokonując analizy spornego zagadnienia, TSUE uznał, że w świetle definicji podatnika określonej w art. 9 ust. 1 dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dalej: dyrektywa 112) kluczowe jest rozstrzygnięcie, czy polskie jednostki budżetowe prowadzą samodzielnie działalność gospodarczą, co pozwoliłoby uznać je za odrębnych od gminy podatników podatku od towarów i usług (VAT) – jak chciał tego Minister Finansów (MF). TSUE zgodził się z opinią rzecznika generalnego wydaną w tej sprawie, że do podmiotów prawa publicznego należy stosować te same kryteria oceny przesłanki samodzielności wykonywania działalności gospodarczej, które są stosowane do podmiotów prywatnych.

Polecamy książkę: VAT 2017. Komentarz

Powołując się na swoje wcześniejsze wyroki, TSUE podkreślił, że w celu ustalenia, czy jednostka budżetowa prowadzi samodzielnie działalność gospodarczą, należy zbadać, czy w ramach prowadzenia tej działalności jest ona podporządkowana gminie, do której należy. Trybunał odwołał się do opinii rzecznika generalnego w zakresie przesłanek, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie samodzielności działalności gospodarczej w rozumieniu art. 9 ust. 1 dyrektywy 112. W tym względzie należy zbadać, czy:

● działalność jest prowadzona we własnym imieniu, na własny rachunek i własną odpowiedzialność oraz

Dalszy ciąg materiału pod wideo

● podmiot ponosi ryzyko gospodarcze w związku z prowadzoną działalnością.

O opinii rzecznika generalnego TSUE w sprawie traktowania gminnych jednostek budżetowych jak podatników VAT pisaliśmy w nr. 15–16 GSiA z 2015 roku w artykule „Opinia rzecznika generalnego niekorzystna dla polskiego rządu”.

TSUE zwrócił uwagę na to, że z postanowienia odsyłającego wynika, iż jednostki budżetowe wykonują działalność gospodarczą powierzoną im w imieniu i na rachunek gminy Wrocław oraz że nie odpowiadają one za szkody spowodowane tą działalnością, ponieważ odpowiedzialność tę ponosi wyłącznie gmina. W konsekwencji TSUE orzekł, że gminę, taką jak gmina Wrocław, i jej jednostki budżetowe należy uznać za jednego i tego samego podatnika w rozumieniu art. 9 ust. 1 dyrektywy 112. TSUE podzielił więc stanowisko zaprezentowane w uchwale NSA wydanej w poszerzonym składzie siedmiu sędziów z 24 czerwca 2013 r. (sygn. akt I FPS 1/13), w której NSA uznał, że jednostki budżetowe gmin nie są odrębnymi od gminy podatnikami podatku VAT ze względu na brak wystarczającej samodzielności w prowadzonej działalności.

Zobacz również: Gmina i jej jednostki jednym podatnikiem VAT

Działanie retrospektywne

Trybunał nie przychylił się do wniosku polskiego rządu, aby ograniczyć w czasie skutki wyroku TSUE, czyli uznać, że będzie on mieć zastosowanie jedynie co do przyszłości. Rząd podkreślał, że wyrok TSUE, nakazujący traktowanie jednostek budżetowych jako jednego podatnika VAT razem z gminą, wpłynąłby znacząco na model funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce i miałby negatywne skutki dla całego sektora finansów publicznych. Tymczasem polskie władze fiskalne w dobrej wierze uważały jednostki budżetowe za odrębnych od gminy podatników VAT. Trybunał zwrócił uwagę na to, że ograniczenie w czasie skutków orzeczenia TSUE (na podstawie ogólnej zasady pewności prawa leżącej u podstaw porządku prawnego UE) może być stosowane w wyjątkowych wypadkach przy spełnieniu dwóch przesłanek:

1) działania zainteresowanych w dobrej wierze oraz

2) ryzyka poważnych trudności gospodarczych.

TSUE zaznaczył, że rząd polski nie wykazał ryzyka wystąpienia poważnych trudności, gdyż stwierdził na rozprawie, że nie jest w stanie ocenić spornych konsekwencji gospodarczych.

Możliwe konsekwencje

Wyrok TSUE ma bardzo istotne znaczenie dla jednostek samorządu terytorialnego. Z jednej strony, wprowadza dla nich dodatkowe obciążenia administracyjne, a z drugiej strony, może stanowić podstawę do odzyskania istotnych kwot podatku VAT.

REKLAMA

Wykładnia unijnego Trybunału jest odmienna od dotychczasowej praktyki stosowanej w większości gmin, które postępowały zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Finansów i traktowały jednostki budżetowe jak odrębnych podatników. Skutkiem tego był brak rejestracji niektórych jednostek budżetowych dla celów VAT i brak rozliczania VAT od wykonywanych czynności, z uwagi na nieprzekroczenie ustawowego progu obrotów rocznych (obecnie 150 tys. zł). Tymczasem, zgodnie z wyrokiem TSUE, obroty te powinny być uwzględniane w deklaracjach VAT gminy, co może skutkować powstaniem zaległości podatkowych i koniecznością zapłaty odsetek. Ponadto problemem może okazać się brak fiskalizacji sprzedaży dokonywanej przez jednostki na rzecz osób fizycznych, przy czym niemożliwe jest już wypełnienie tego obowiązku za okresy przeszłe. W tym zakresie MF zaprezentowało w wydanym komunikacie słuszne stanowisko, że dotychczasowe rozliczenia gmin nie będą kwestionowane. Niezasadne byłoby stosowanie sankcji wobec gmin, skoro błędne rozliczenia (niezgodne z wyrokiem TSUE) były wynikiem praktyki organów podatkowych.

W przyszłości gminy niewątpliwie będą musiały zmienić swoje rozliczenia VAT i konsolidować księgi podatkowe wszystkich jednostek budżetowych i samej gminy, co wymagać będzie dodatkowych nakładów pracy administracyjnej oraz w większych gminach – które mają wiele jednostek budżetowych – wdrożenia specjalnych systemów księgowo-podatkowych. Zasady scalania rozliczeń VAT będą analogiczne, jak stosowane obecnie w firmach wielooddziałowych, przy czym metodologia tego procesu może być zróżnicowana (rejestry VAT sporządzane w jednostkach i agregowane w gminie do jednej deklaracji bądź scentralizowany system prowadzenia rejestrów dla całej gminy wraz z jednostkami, np. przez specjalnie w tym celu utworzony zespół/dział). Wychodząc naprzeciw gminom, MF daje im czas na przygotowanie się do nowych rozliczeń do połowy 2016 roku – tak wynika z wydanego komunikatu MF. Do tego czasu nie będą kwestionowane rozliczenia gmin dokonywane według dotychczasowego modelu.

Należy jednak pamiętać, że konsolidacja taka może mieć też wymierne korzyści dla JST. Wyeliminuje bowiem wątpliwości dotyczące odliczania VAT od inwestycji gminnych wykorzystywanych w działalności jednostek. Przykładem takiej inwestycji jest budowa przez gminę sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, która po wybudowaniu została przekazana do użytkowania jednostce budżetowej wykonującej zadania gminy w zakresie dostawy wody i odprowadzania nieczystości. Jeśli gminy nie odliczyły VAT od wydatków związanych z działalnością jednostek budżetowych, mogą dokonać korekty rozliczeń VAT w granicach okresu przedawnienia.

Środki unijne

REKLAMA

Dodatkowym problemem wynikającym z orzeczenia TSUE będzie rozliczanie przez gminy dofinansowania ze środków unijnych w sytuacji, gdy VAT był pokrywany z funduszy jako koszt kwalifikowalny. Instytucje wdrażające mogą bowiem ponownie weryfikować zasadność otrzymanego przez gminy dofinansowania w części pokrywającej VAT.

VAT jest objęty dofinansowaniem wyłącznie wówczas, gdy przepisy nie umożliwiają jego odzyskania z urzędu skarbowego. Mimo że prawo się nie zmieniło, jednak zmiana interpretacji przepisów spowodowana wyrokiem Trybunału skutkuje w niektórych sytuacjach uzyskaniem prawa do odliczenia VAT, które wcześniej nie było akceptowane przez organy podatkowe. Ministerstwo Finansów w wydanym komunikacie twierdzi wprawdzie, że nie przewiduje konieczności zwrotu części dofinansowania unijnego pokrywającego VAT, jeśli gmina nie skoryguje swoich rozliczeń VAT i nie odzyska VAT z urzędu skarbowego. Jest to jednak kwestia kontrowersyjna i stanowisko w tej sprawie powinno zająć Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, które odpowiada za koordynację wdrażania funduszy unijnych, a ostatecznie nawet kwestia może się oprzeć o unijne instytucje rozliczające fundusze.

Polecamy serwis: Podatki i opłaty

Warto wskazać, że Trybunał odniósł się w omawianym wyroku tylko do gminnych jednostek budżetowych, mimo że pytanie prejudycjalne odnosiło się bardziej ogólnie do gminnych jednostek organizacyjnych. Niejasne pozostaje więc traktowanie na gruncie VAT zakładów budżetowych, które działają na innych zasadach niż jednostki budżetowe. Obecnie zarówno sądy, jak też organy podatkowe stoją na stanowisku, że zakłady budżetowe charakteryzują się większą samodzielnością w wykonywaniu działalności gospodarczej niż jednostki budżetowe, co pozwala uznać je za odrębnych podatników VAT – taką tezę zawarł m.in. NSA w uchwale wydanej 24 czerwca 2013 r. w sprawie jednostek budżetowych.

JANINA FORNALIK

Autorka jest doradcą podatkowym i starszym menedżerem w zespole rozliczeń VAT w samorządach w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

PODSTAWY PRAWNE

● ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (j.t. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054; ost. zm. Dz.U. z 2015 r. poz. 1223)

● art. 9 dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE L 347 z 11 grudnia 2006 r., str. 1; ost. zm. Dz.Urz. UE L 330 z 15 listopada 2014 r., str. 60)

Polecamy serwis: Finanse

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie - zapraszamy do subskrybcji naszego newslettera
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

REKLAMA

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    33,5 mld euro na inwestycje w polskich regionach w latach 2021–2027. Trwa Europejski Kongres Samorządów (komunikat MFiPR)

    Samorządy mają do dyspozycji na lata 2021–2027 kwotę 33,5 mld euro, co jest olbrzymim wsparciem inwestycji w polskich regionach. Trwa spotkanie przedstawicieli samorządów z udziałem wiceministra Protasa.

    W powietrzu nad Rzymem krążą... narkotyki

    W powietrzu nad Wiecznym Miastem krąży już nie tylko smog. Eksperci włoskiego Komitetu Badań Naukowych stwierdzili duże stężenie kokainy i innych narkotyków. W ciągu dekady zawartość wzrosła aż o 60 procent!

    Jakie są zasady refundacji leków? Kto może wypisać receptę?

    Koszty leczenia bywają naprawdę wysokie. Wiedzą o tym zwłaszcza pacjenci cierpiący na choroby przewlekłe i wymagający stałego przyjmowania leków. Zmniejszenie kosztów kuracji, miedzy innymi poprzez refundację leków, to jedno z kluczowych zadań ministra zdrowia. Kiedy możliwa jest refundacja leków?

    Podwyżki dla strażaków PSP 2024 - przeciętnie więcej o 1472 zł miesięcznie. Nowa tabela grup uposażenia zasadniczego. Zmiany w tabelach zaszeregowania [projekt rozporządzenia]

    Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przygotował projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie uposażenia strażaków Państwowej Straży Pożarnej. Celem nowego rozporządzenia jest osiągnięcie oczekiwanego wzrostu uposażenia strażaków PSP o 20%. Wzrost kwoty bazowej o 20% w 2024 r. powoduje, że przeciętne miesięczne uposażenie strażaka PSP wraz z nagrodą roczną wzrasta o 1472 zł.

    REKLAMA

    Podwyżki w Policji 2024. Nowa tabela dodatku za stopień. [projekt rozporządzenia] Przeciętne miesięczne uposażenie (z nagrodą roczną) wzrasta o 1472 zł od 1 stycznia

    Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przygotował projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego. Celem nowego rozporządzenia jest osiągnięcie oczekiwanego wzrostu uposażenia policjantów o 20% tj. o 1.359 zł od 1 stycznia 2024 r. w zakresie wzrostu uposażenia wraz z dodatkami o charakterze stałym, poprzez ustanowienie nowych stawek dodatku za stopień.  Wzrost kwoty bazowej o 20% w 2024 r. powoduje, że przeciętne miesięczne uposażenie policjanta wraz z nagrodą roczną wzrasta o 1.472 zł.

    Wybory samorządowe. 4 marca 2024 r. ostatnim dniem na zgłaszanie list kandydatów na radnych

    W tegorocznych wyborach samorządowych komitety wyborcze mogą zgłaszać listy kandydatów na radnych tylko do godz. 16 w poniedziałek.

    Helikopter z odbiornikiem pasywnym szukają surowców krytycznych na Suwalszczyźnie. Co to są surowce krytyczne?

    Od 1 marca 2024 r. na terenie kilku gmin na Suwalszczyźnie rozpoczęły się poszukiwania złóż surowców krytycznych ze skał magmowych. Badania z wykorzystaniem helikoptera potrwają około dwóch tygodni – poinformował PAP Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy.

    Są już wypłaty podwyżek 30-33% dla nauczycieli - informuje Lublin, Kalisz, Rzeszów, Biała Podlaska, Brwinów, Hrubieszów. Samorządy nie czekały do końca kwietnia

    Rozpoczęła się długo wyczekiwana wypłata podwyżek dla nauczycieli. 1 marca wyższe wynagrodzenie otrzymali nauczyciele z Lublina i Koszalina. Również mniejsze gminy uruchamiają wyższe przelewy.

    REKLAMA

    Stopnie alarmowe na terenie całego kraju. Premier Donald Tusk podpisał zarządzenia

    Premier Donald Tusk podpisał zarządzenia wprowadzające stopnie alarmowe - 2. stopnia BRAVO i 2. stopnia BRAVO-CRP na terenie całego kraju oraz 2. stopnia BRAVO wobec polskiej infrastruktury energetycznej, mieszczącej się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

    Pobyt w szpitalu - jak się przygotować?

    Pobyt w szpitalu często wiąże się ze stresem. Czasem zmniejszyć go może odpowiednie przygotowanie i wiedza o tym, co jest potrzebne do przyjęcia do szpitala. Podpowiadamy w artykule. 

    REKLAMA