Kategorie

Kiedy pracownik ma prawo odmówić wykonania polecenia pracodawcy

Dominika Cichocka
inforCMS
Do podstawowych obowiązków pracownika należy wykonywanie poleceń pracodawcy. Nie oznacza to jednak ślepego posłuszeństwa. Pracownik może bowiem odmówić wykonania tych poleceń przełożonego, które są sprzeczne z prawem, wykonywaną pracą bądź zagrażają jego życiu lub zdrowiu.

Podstawową cechą każdego stosunku pracy jest podporządkowanie pracownika, które w praktyce oznacza obowiązek wykonywania wydawanych przez pracodawcę poleceń. Oczywiście pracownik ma prawo do krytyki żądań pracodawcy, jednak nawet negatywna ocena wydanego polecenia nie zwalania go jeszcze z obowiązku jego wykonania. Co więcej, odmowa wykonania polecenia przełożonego może mieć dla pracownika niekorzystne konsekwencje, począwszy od kary porządkowej, aż do wypowiedzenia umowy o pracę bądź zwolnienia pracownika w trybie natychmiastowym włącznie. Nieposłuszny pracownik musi zatem liczyć się z możliwością zwolnienia oraz z niekoniecznie zadowalającą treścią świadectwa pracy.

Które polecenia są wiążące

Pracownik jest zobowiązany do wykonania tylko tych poleceń pracodawcy, które:

• dotyczą pracy;

• nie są sprzeczne z umową o pracę;

• nie są sprzeczne z przepisami prawa.

Jeżeli zatem polecenie pracodawcy spełnia wszystkie powyższe warunki, pracownik nie może odmówić jego wykonania, a czyniąc to naraża się na niekorzystne konsekwencje ze zwolnieniem dyscyplinarnym włącznie.

PRZYKŁAD: OBOWIĄZEK WYKONANIA POLECENIA

Pracodawca wydał Stefanowi S. polecenie pracy w godzinach nadliczbowych polegające na usunięciu awarii taśmociągu. Pracownik odmówił wykonania polecenia twierdząc, że w tym tygodniu w każdy dzień pracował już ponad normę i taka praca dezorganizuje mu życie rodzinne. Pracodawca wypowiedział Stefanowi S. umowę o pracę, podając jako przyczynę bezzasadną odmowę wykonania polecenia. Postępowanie pracodawcy było prawidłowe. Pracodawca może zobowiązać pracownika do pracy w godzinach nadliczbowych m.in. w razie konieczności ochrony mienia lub usunięcia awarii. Zdaniem Sądu Najwyższego praca w godzinach nadliczbowych jest wprawdzie wykonywana w warunkach określonego już zmęczenia pracownika, lecz nie uzasadnia to jednak odmowy pracownika wykonania polecenia pozostania poza godzinami pracy w celu usunięcia awarii (wyrok SN z 16 grudnia 1987 r., I PRN 68/87, OSNC 1989/10/164).

Polecenie sprzeczne z umową

Reklama

Zawierając umowę o pracę, pracownik zobowiązuje się do wykonywania określonego rodzaju pracy na konkretnym stanowisku. Zazwyczaj otrzymuje on zakres obowiązków, dzięki któremu łatwiej jest rozstrzygnąć, czy wydane przez pracodawcę polecenie jest zgodne z rodzajem umówionej pracy i związane z jej wykonywaniem. Poleceniami związanymi z umówioną pracą nie są jednak tylko takie polecenia, które bezpośrednio odnoszą się do poszczególnych czynności wykonywanych przez pracownika, lecz również takie, które dotyczą ogólnych obowiązków pracowniczych, np. polecenia wynikające z obowiązku dbałości o dobro pracodawcy i ochrony jego mienia.

Trzeba zaznaczyć, że istnieją sytuacje, w których pracodawca może powierzyć pracownikowi inną niż umówiona pracę, a pracownik ma obowiązek zastosować się do takiego polecenia. Dotyczy to dwóch przypadków:

• czasowego powierzenie pracownikowi innej pracy w razie uzasadnionych potrzeb pracodawcy na czas nieprzekraczający trzech miesięcy - pod warunkiem że nowa praca jest zgodna z kwalifikacjami pracownika i nie prowadzi do obniżenia jego wynagrodzenia (art. 42 par. 4 k.p.).

• przestoju, w trakcie którego pracodawca może zobowiązać pracownika do świadczenia innej, odpowiedniej pracy (art. 81 par. 3 k.p.).

PRZYKŁAD: INNA PRACA TEŻ ZGODNIE Z KWALIFIKACJAMI

Pracodawca skierował Tomasza R., zatrudnionego w szpitalu na stanowisku laboranta, na okres dwóch miesięcy do wykonywania pracy na stanowisku salowego. Zawiadomił jednocześnie pracownika o zmniejszeniu jego wynagrodzenia do płacy odpowiadającej zarobkom salowego. Tomasz R. odmówił wykonania polecenie, twierdząc, że taka praca nie odpowiada jego kwalifikacjom. Pracodawca uznał, że odmowa wykonania polecenia stanowiła naruszenie obowiązków pracowniczych i rozwiązał z pracownikiem umowę o pracę bez wypowiedzenia. Postępowanie pracodawcy było bezprawne, a pracownik może wystąpić do sądu o przywrócenie do pracy. Zgodnie z treścią art. 42 par. 4 k.p. pracodawca może wydać pracownikowi polecenie wykonywania innej niż umówiona pracy, pod warunkiem że ta nowa praca jest zgodna z kwalifikacjami pracownika i nie prowadzi do obniżenia jego wynagrodzenia. Skoro pracodawca polecił pracownikowi wykonywanie pracy nieodpowiadającej jego kwalifikacjom oraz zmierzającej do obniżenia płacy, to jego polecenie narusza prawo, a pracownik może odmówić jego wykonania. Potwierdził to SN, stwierdzając, iż pracownik odmawiający wykonania sprzecznego z art. 42 par. 4 k.p. polecenia kierującego go do innej pracy nie uchybia obowiązkowi pracowniczemu i umowa o pracę nie może być z nim rozwiązana na podstawie art. 52 par.1 pkt 1 k.p. (wyrok SN z 18 listopada 1999 r., I PKN 370/99, OSNP 2001/7/225).

Gdy polecenie jest bezprawne

Pracownik nie ma obowiązku bezwzględnego, ślepego posłuszeństwa pracodawcy. Nie może zatem w sposób bezkrytyczny podchodzić do wydawanych przez pracodawcę poleceń, w szczególności wówczas gdy są one sprzeczne z prawem. W takich sytuacjach ma nie tylko prawo, lecz obowiązek odmowy wykonania bezprawnego polecenia. Okazuje się bowiem, że takie bezwzględne wykonywanie przez pracownika każdego z poleceń pracodawcy może uzasadniać jego zwolnienie z pracy. Na takim stanowisku stanął Sąd Najwyższy, stwierdzając, że bezkrytyczne wykonanie przez pracownika bezprawnych poleceń przełożonego może uzasadniać wypowiedzenie umowy o pracę (wyrok SN z 10 września 1997 r., I PKN 244/97, OSNP 1998/12/358).

 

PRZYKŁAD: POLECENIE SPRZECZNE Z PRAWEM

Reklama

Pracodawca wydał Iwonie M., zatrudnionej na stanowisku księgowej, polecenie dokonania zmian w zaszeregowaniu niektórych pracowników, które skutkowało otrzymaniem przez nich bardzo wysokich podwyżek. Po przejęciu zakładu pracy nowy pracodawca zorientował się w sfałszowaniu dokumentów i wypowiedział Iwonie M. umowę o pracę. Pracownica wniosła odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę do sądu pracy, tłumacząc, że wykonywała jedynie polecenia poprzedniego pracodawcy. Odwołanie Iwony M. jest niezasadne. W związku z rodzajem zajmowanego stanowiska Iwona M. musiała zdawać sobie sprawę z bezprawności polecenia pracodawcy, a skoro tak, to miała ona obowiązek zwrócić na to uwagę swemu przełożonemu. Sąd Najwyższy podkreślił, że obowiązek taki wynika z powinności dbania o dobro zakładu pracy oraz sumiennego i starannego wykonywania pracy. Obowiązek wykonania poleceń sprzecznych z prawem, z czego pracownik zdaje sobie sprawę, powstaje dopiero po potwierdzeniu polecenia przez przełożonego (wyrok SN z 10 września 1997 r., I PKN 244/97, OSNP 1998/12/358).

Od pracownika wymaga się zatem, by weryfikował wydawane przez pracodawcę polecenia pod względem ich zgodności z prawem. Jeżeli pracownik uzna, że wydane polecenie jest bezprawne, powinien w sposób wyraźny odmówić jego wykonania. Dla potrzeb ewentualnej obrony przed sądem pracownik powinien zwrócić uwagę pracodawcy na bezprawność wydanego polecenia i ewentualnie wystąpić o wydanie mu polecenia na piśmie. W ten sposób uchroni się przed odpowiedzialnością zarówno za niespełnienie żądań pracodawcy, jak i za bezkrytyczne wykonywanie wydanych przez niego poleceń.

PRZYKŁAD: OCHRONA ZDROWIA PRACOWNIKA

Pracodawca wydał Marii K. polecenie pracy w porze nocnej. Kobieta odmówiła wykonania polecenia pracodawcy, twierdząc, że jest w trzecim miesiącu ciąży. Pracodawca potraktował odmowę wykonania polecenia jako naruszenie obowiązków pracowniczych i wypowiedział Marii K. umowę o pracę zawartą uprzednio na czas nieokreślony. W opisywanej sytuacji wypowiedzenie umowy o pracę było niezasadne, a Marii K. przysługuje możliwość żądania uznania wypowiedzenia za bezskuteczne bądź przywrócenia do pracy. Zgodnie z art. 178 par.1 k.p., pracownicy w ciąży nie wolno zatrudniać w porze nocnej. Skoro tak, to polecenie pracodawcy było bezprawne, a Maria K. miała prawo do odmowy jego wykonania. W takiej sytuacji niesubordynacja pracownika nie mogła uzasadniać rozwiązania umowy o pracę.

Gdy polecenie zagraża życiu

Jednym z obowiązków pracodawcy jest zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Naruszenie tego obowiązku może doprowadzić do uzasadnionej odmowy wykonywania przez pracowników poleceń dotyczących świadczenia pracy. W sytuacji bowiem, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bhp i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika bądź wykonywanie przez niego pracy grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik jest uprawniony do tego, by powstrzymać się od świadczenia pracy.

Jeżeli powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa stanu zagrożenia, pracownik może oddalić się z miejsca zagrożenia, przy czym musi on zawiadomić o tym swego przełożonego. W takiej sytuacji, pomimo przerwania wykonywania pracy, pracownik nie ponosi żadnych negatywnych konsekwencji i zachowuje prawo do wynagrodzenia. Prawo do odmowy świadczenia pracy w takich okolicznościach nie dotyczy pracownika, do którego obowiązków należy ratowanie ludzkiego życia lub mienia, np. pracowników ochrony osób i mienia, ratowników czy funkcjonariuszy straży pożarnej.

Niedyspozycja pracownika

Istnieją kategorie prac, których wykonywanie wymaga od pracownika szczególnej sprawności psychofizycznej. Rodzaje tych zajęć wymienia rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej (Dz.U. nr 62, poz. 287), a wśród nich znalazły się m.in. praca kierowców autobusów, motorniczych tramwajów czy kontrolerów ruchu lotniczego.

W sytuacji gdy stan psychofizyczny takiego pracownika nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób, pracownik po uprzednim zawiadomieniu przełożonego może powstrzymać się od jej wykonywania. Ponieważ w takim przypadku przyczyna przerwania pracy ma już charakter subiektywny, pracownikowi nie należy się za czas niewykonywania pracy prawo do wynagrodzenia. Na swą niedyspozycję nie może się jednak powołać ten pracownik, do obowiązków którego należy ratowanie ludzkiego życia lub mienia.

DOMINIKA CICHOCKA

gp@infor.pl

Podstawa prawna

• Art. 42, 81, 94, 100, 178, 210 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 1998 r. nr 21 poz. 94 z późn. zm.).

Źródło: GP
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Sektor publiczny
    1 sty 2000
    21 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Unijny Certyfikat COVID - jak pobrać na telefon?

    Unijny Certyfikat COVID - tzw. paszport covidowy (szczepionkowy) od dziś jest już dostępny w aplikacji mObywatel i można go pobrać na telefon komórkowy. Jak pobrać paszport covidowy?

    Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych dla samorządów

    Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych. Rusza nowy rządowy program, który zapewni pieniądze na inwestycje dla samorządów. Na co i na jakich zasadach będzie można otrzymać dofinansowanie?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające w szkole - dla kogo, na jakich zasadach?

    Dodatkowe zajęcia wspomagające w szkole - dla kogo, na jakich zasadach? Czy mogą być one prowadzone w formie zdalnej? Z jakich przedmiotów organizuje się zajęcia wspomagające? Jak poinformować o nich rodziców? Jak prawidłowo wyliczyć przysługującą szkole liczbę zajęć wspomagających? Ministerstwo Edukacji i Nauki odpowiada na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące dodatkowych lekcji po powrocie do szkół.

    Zmiany w programie Aktywna tablica 2020-2024

    Aktywna tablica 2020-2024 - zmiany. Proponowane nowe rozwiązania dotyczą m.in. wprowadzenia nowego rodzaju sprzętu, który będzie można zakupić w ramach programu i rozszerzenia na kolejne lata (2021-2024) możliwości zakupu laptopów wraz ze sprzętem umożliwiającym przetwarzanie wizerunku i głosu. Trwają konsultacje społeczne, opinie można przesyłać do 9 lipca 2021 r.

    Do kiedy Spis Powszechny?

    Spis Powszechny – do kiedy trwa? Do kiedy można się spisać przez Internet? Czy każdy domownik musi się spisać osobno? Jakie kary grożą za brak udziału w spisie ludności i mieszkań w 2021 roku?

    Nieskuteczność systemów Compliance, systemów Whistleblowingu lub ochrony danych osobowych - przyczyny

    Nieskuteczność systemów. Czy da się zlikwidować ryzyko compliance lub ryzyko naruszenia danych osobowych? Jakie są powody pozorności lub nieskuteczności systemów?

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich

    Program Kangur - autobusy elektryczne dla gmin wiejskich. Dzięki wsparciu NFOŚiGW, w wysokości prawie 40 mln zł, autobusy elektryczne będą woziły dzieci do szkół w kolejnych 16 gminach.

    Czyste Powietrze - zmiany w programie, koniec dotacji na piece węglowe

    Czyste Powietrze - co się zmieni w programie? Do kiedy można jeszcze uzyskać dotację na piece węglowe?

    Pakiet psychologiczny – rekomendacje dla uczelni dotyczące pomocy studentom

    Pakiet psychologiczny. Na podstawie przekazanych przez uczelnie informacji na temat udzielanego w okresie epidemii wsparcia studentom, Ministerstwo Edukacji i Nauki opracowało poniższe zalecenia w zakresie zwiększenia pomocy psychologicznej.

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021

    Nauczyciel w Polsce - pasja czy zawód? Raport o statusie nauczycieli w Polsce 2021. Nauczyciel to zawód często oceniany. Ale czy doceniany? W raporcie zbadano, co myślą o nauczycielach rodzice, uczniowie, a także oni sami o swojej pracy.

    Domowa Opieka Medyczna - Pulsoksymetr i PulsoCare

    Domowa Opieka Medyczna to program mający na celu zdalne monitorowanie stanu zdrowia Pacjentów. Program wykorzystuje pulsoksymetr jako narzędzie diagnostyczne i aplikację PulsoCare do przekazywania i monitoringu danych.

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła

    CEEB - zadania gmin związane ze spisem źródeł ciepła. W jakim terminie gmina powinna wprowadzić dane do ewidencji? Ile czasu ma urzędnik na wprowadzenie danych z deklaracji do systemu? Czy każdy pracownik urzędu może wprowadzać dane do CEEB? Czy przewidziano finansowanie dla gmin?

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, deklaracja

    Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) - od kiedy, jak złożyć deklarację źródeł ciepła? Przedstawiamy najważniejsze informacje o nowym obowiązku, który będzie spoczywał na właścicielach i zarządcach budynków.

    CEEB - jakie kary za brak zgłoszenia do ewidencji źródeł ciepła?

    CEEB - Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków rusza już 1 lipca 2021 roku. Oznacza to nowy obowiązek dla milionów Polaków, którzy będą musieli zgłosić, czym ogrzewają swoje domy. Jakie kary grożą za brak zgłoszenia?

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach - NFZ przyjmuje wnioski

    Szczepienia przeciw COVID-19 w aptekach. Oddziały Wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia przyjmują od wtorku wnioski od aptek, które chcą przystąpić do Narodowego Programu Szczepień przeciw COVID-19. Nabór jest otwarty i ciągły, nie ma konkretnej daty jego zakończenia.

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć?

    Aplikacja mObywatel - co można w niej znaleźć? Już ponad 3 miliony Polaków korzysta z naszej aplikacji mObywatel, czyli cyfrowego portfela na dokumenty. Wkrótce trafi do niej Unijny Certyfikat COVID.

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały

    Tymczasowy profil zaufany będzie stały. 17 czerwca 2021 roku wejdą ważne zmiany dotyczące profilu zaufanego, szczególnie jego tymczasowej wersji. Co się zmieni?

    Kiedy wyniki matur 2021?

    Wyniki matur 2021 – kiedy? Jak i gdzie je sprawdzić? Przedstawiamy ważne informacje dla tysięcy tegorocznych maturzystów.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r.

    Profilaktyka 40 plus - badania od 1 lipca 2021 r. Minister zdrowia podpisał rozporządzenie zapowiedziane w programie Polski Ład. Z jakich badań będzie można skorzystać?

    Polski Ład: nowe miejsca pracy i infrastruktura mają rozwiązać problemy gmin

    Polski Ład to całościowe spojrzenie na problemy powiatów i gmin w całej Polsce. W ramach Polskiego Ładu budowane będą m.in. obiekty sportowe oraz infrastruktura drogowa, energetyczna, internetowa, kolejowa, które przyczynią się do rozwoju gospodarczego i poprawią jakość życia - mówił premier Mateusz Morawiecki.

    Konrad Fijołek prezydentem Rzeszowa - wyniki wyborów

    Konrad Fijołek nowym prezydentem Rzeszowa - znamy już oficjalne wyniki wyborów. Kandydat popierany przez opozycję: PO, Lewicę, PSL i Ruch Polska 2050 wygrał w pierwszej turze. Ile głosów zdobyli poszczególni kandydaci?

    Kurator oświaty - jakie ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Kurator oświaty. Ministerstwo Edukacji i Nauki proponuje rozwiązania wzmacniające rolę kuratora oświaty. Jakie kurator ma mieć uprawnienia po zmianach?

    Lektury w szkole podstawowej – proponowane zmiany

    Lektury w szkole podstawowej – zmiany. Ministerstwo Edukacji i Nauki przygotowało propozycję zmian w liście lektur szkolnych. Jakie książki zostaną usunięte z wykazu a jakie dodane?

    Lista lektur w liceum i technikum – proponowane zmiany

    Lektury w liceum i technikum – jakie zmiany proponuje Ministerstwo Edukacji i Nauki? Skreślone z wykazu lektur mają być m.in. wiersze Marcina Świetlickiego oraz „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego. Zamiast tego uczniowie mają czytać m.in. dzieła filozoficzne i egzystencjalne Jana Pawła II.

    Dopłaty z gmin za odpady, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody

    Dopłaty z gmin, maksymalna stawka opłaty od zużycia wody - szykują się spore zmiany w gospodarce odpadami. Co zawiera rządowy projekt zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach?