Ile można dorobić do emerytury

Osoby uprawnione do emerytury lub renty, które nie ukończyły powszechnego wieku emerytalnego (60 lat w przypadku kobiet, a 65 lat w przypadku mężczyzn) i podjęły w trakcie roku kalendarzowego działalność zarobkową objętą obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, muszą niezwłocznie powiadomić o tym właściwą jednostkę ZUS. W tym celu wypełniają druk ZUS Rw-73. Nie podają w nim konkretnej wysokości przychodu, a jedynie oświadczają, czy będzie on w wysokości niepowodującej zawieszenia lub zmniejszenia świadczenia, czy też powodującej takie skutki. Na podstawie takiego oświadczenia ZUS zawiesza bądź zmniejsza emeryturę lub rentę albo wypłaca ją w pełnej wysokości.

Zapamiętaj!

Oświadczenie na druku ZUS Rw-73 należy wypełnić i złożyć po każdej zmianie wysokości przychodu, która wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie emerytury bądź renty.

Formularza ZUS Rw-73 nie wypełniają osoby, które ubiegają się o emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy i chcą osiągać dodatkowe przychody. Taką informację o zamiarze osiągania przychodu muszą natomiast podać we wniosku o świadczenie składanym na formularzu ZUS Rp-1 E lub ZUS Rp-1 R.

Z kolei osoby ubiegające się o rentę rodzinną, które zamierzają podjąć lub kontynuować działalność zarobkową, muszą zarówno wypełnić odpowiednią rubrykę we wniosku o to świadczenie (na formularzu ZUS Rp-2), jak i dołączyć do wniosku oświadczenie na formularzu ZUS Rw-73.

Przychód powodujący zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia

Za przychód powodujący zawieszenie prawa do emerytury/renty albo zmniejszenie jej wysokości uważa się uzyskany w roku kalendarzowym przychód, stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu wymienionego w oświadczeniu. Przychód taki można uzyskać z tytułu zatrudnienia, służby lub innej pracy zarobkowej albo prowadzenia pozarolniczej działalności.

Tytuły osiągnięcia przychodu

Emeryt lub rencista musi powiadomić ZUS o:

• pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy,

• pracy wykonywanej na podstawie umowy o pracę nakładczą,

• pracy wykonywanej za granicą,

• służbie w Wojsku Polskim, w Policji, w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biurze Ochrony Rządu, w Straży Granicznej, w Służbie Więziennej, w Państwowej Straży Pożarnej, w Służbie Celnej, w Urzędzie Ochrony Państwa, w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, w Służbie Wywiadu Wojskowego, w Centralnym Biurze Antykorupcyjnym,

• pracy wykonywanej na podstawie umowy zlecenia i umowy agencyjnej oraz współpracy przy wykonywaniu tych umów,

• pracy wykonywanej w ramach umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz współpracy przy wykonywaniu tej umowy,

• pracy wykonywanej na podstawie:

- umowy zlecenia,

- umowy agencyjnej,

- innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy o zleceniu,

- umowy o dzieło,

jeżeli umowę taką osoba uprawniona do emerytury i renty zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy,

• prowadzeniu pozarolniczej działalności, wykonywanie której podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności,

• pracy wykonywanej w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych,

• wykonywaniu odpłatnie pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,

• pobieraniu stypendium sportowego.

• pobieraniu wynagrodzenia na stanowisku sędziego-prokuratora albo uposażenia w stanie spoczynku sędziego-prokuratora przeniesionego w taki stan w trybie art. 71 § 3 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Nie ma znaczenia, czy przychód osiągnięty ze wspomnianych tytułów został faktycznie oskładkowany. Zasady dotyczące zawieszania i zmniejszania świadczenia stosuje się bowiem także wtedy, gdy składki na ubezpieczenia społeczne nie były opłacone z uwagi na ustalone prawo do emerytury lub renty albo z uwagi na podleganie obowiązkowi ubezpieczeń z innego tytułu. Za przychód uważa się również kwoty pobranych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, wypłacanego na podstawie przepisów art. 92 ustawy z 26 czerwca 1976 r. - Kodeks pracy (lub innych przepisów w tym zakresie) i kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego.

Kwoty graniczne

Aby dowiedzieć się, ile można dorobić do emerytury, trzeba poznać kwoty graniczne, jakie przewiduje ustawa o emeryturach i rentach z FUS: 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale kalendarzowym. Wysokość tego wynagrodzenia ogłosza Prezes GUS.

Przychód:

• mniejszy od 70% tego wynagrodzenia nie powoduje zmniejszenia ani zawieszenia emerytury (lub renty),

• między 70% i 130% oznacza, że emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy oraz renta rodzinna dla jednej osoby ulegną zmniejszeniu o kwotę przekroczenia, nie więcej jednak niż o kwotę maksymalnego zmniejszenia (ustalaną przy kolejnych waloryzacjach), tj.: od 1 marca 2009 r.:

467,09 zł - emerytura, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,

350,34 zł - renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy,

397,05 zł - renta rodzinna dla jednej osoby;

• większy niż 130% spowoduje zawieszenie emerytury lub renty.

Osiąganie przychodu niezależnie od jego wysokości powoduje wstrzymanie wypłaty renty z ubezpieczenia wypadkowego, wypłacanej w zbiegu z emeryturą oraz podjęcie wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną.

Rozliczenie emerytury lub renty

W celu ustalenia, czy osiągany w minionym roku przychód uzasadniał wypłatę emerytury lub renty w pełnej, czy w zmniejszonej wysokości, albo uzasadniał zawieszenie wypłaty, należy do końca lutego każdego roku powiadomić ZUS o łącznej kwocie przychodu osiągniętego w ubiegłym roku kalendarzowym lub o kwocie przychodów osiąganych w poszczególnych miesiącach.

Powinno to być zaświadczenie wystawione przez płatnika składek (np. przez pracodawcę) lub oświadczenie, jeśli emeryt (rencista) sam opłaca za siebie składki).

Zapamiętaj!

Istotne dla wyboru korzystnej formy rozliczenia jest, aby przychód był wykazany nie tylko w łącznej kwocie za cały rok, ale również z wyszczególnieniem kwot osiągniętych w kolejnych miesiącach roku.

Na podstawie zawiadomienia o łącznej kwocie przychodu osiągniętego w minionym roku lub o kwocie przychodów osiąganych w poszczególnych miesiącach ZUS dokonuje rozliczenia emerytury lub renty. W wyniku rozliczenia przychodu może się okazać, że emeryt lub rencista musi zwrócić określoną kwotę ZUS. Może też wystąpić sytuacja odwrotna - to ZUS będzie musiał wypłacić określoną kwotę świadczenia osobie uprawnionej. Możliwe są dwa warianty takiego rozliczenia, w stosunku:

• rocznym (porównanie kwoty przychodu osiągniętego w poprzednim roku z kwotami granicznymi przychodu ustalonymi dla tego roku),

• miesięcznym (porównanie kwot przychodu osiągniętego w poszczególnych miesiącach poprzedniego roku z granicznymi kwotami przychodu w każdym z tych miesięcy).

Rozliczając dodatkowe przychody po zakończeniu roku kalendarzowego, ZUS wybiera sposób najkorzystniejszy dla emeryta lub rencisty.

Obliczeń zarówno według wariantu miesięcznego, jak i rocznego dokonuje się wówczas, gdy świadczeniobiorca nie określił formy rozliczenia, a także wówczas, gdy sprecyzował żądanie, lecz z nadesłanej dokumentacji wynika możliwość zastosowania obu sposobów rozliczenia. Formę rozliczenia wyłącznie rocznego stosuje się, gdy w zaświadczeniu (lub oświadczeniu) został wskazany przychód wyłącznie za cały rok, bez rozbicia na miesiące.

Tabela. Wysokość kwot przychodu powodujących zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń emerytów i rencistów

Kto dorabia bez ograniczeń

Emeryci, którzy ukończyli powszechny wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn), mogą osiągać przychody z jakiejkolwiek działalności i bez żadnych limitów.

Ograniczenie możliwości zarobkowania nie dotyczy też osób uprawnionych do rent dla inwalidów wojennych i rent rodzinnych po tych inwalidach, rent dla inwalidów wojskowych, których niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową, a także rent rodzinnych po żołnierzach, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą wojskową.

Na wysokość emerytury lub renty nie mają również wpływu przychody uzyskiwane z tytułu działalności niepodlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych. Na zawieszenie lub zmniejszenie emerytury lub renty nie wpływa przychód (bez względu na jego wysokość) m.in. z tytułu:

• umów o dzieło zawartych z innym podmiotem niż własny pracodawca, (jeżeli nie były wykonywane na rzecz własnego pracodawcy),

• praw autorskich i patentowych,

• honorariów za działalność twórczą lub artystyczną,

• wynajmu lub dzierżawy nieruchomości albo lokali (chyba że wynajem lub dzierżawa stanowią przedmiot działalności gospodarczej),

• umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, wykonywanej przez uczniów gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych, a także studentów, do ukończenia przez nich 26 roku życia.

Zapamiętaj!

Osoby, których nie obowiązują ograniczenia w osiąganiu przychodów, nie muszą informować ZUS o ich osiąganiu ani też rozliczać się z nich po zakończeniu roku kalendarzowego.

Obowiązek rozliczenia z ZUS nie dotyczy także osób, które miały zawieszone świadczenie z innych powodów niż osiąganie przychodu. Chodzi o osoby, które:

• zgłosiły wniosek o zawieszenie świadczenia,

• kontynuowały zatrudnienie na podstawie tego samego stosunku pracy i na rzecz tego samego pracodawcy, u którego pracowały przed przejściem na emeryturę.

Podstawy prawne

• Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 8, poz. 38)

• Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 lutego 2009 r. w sprawie kwot przychodu odpowiadających 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za IV kwartał 2008 r. stosowanych przy zawieszaniu albo zmniejszaniu emerytur i rent (M.P. Nr 12, poz. 156)

• Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 listopada 2008 r. w sprawie kwot przychodu odpowiadających 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za III kwartał 2008 r. stosowanych przy zawieszaniu albo zmniejszaniu emerytur i rent (M.P. Nr 92, poz. 798)