Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego

Kancelaria Kopeć & Zaborowski
Kopeć & Zaborowski (KKZ) to jedna z wiodących firm na polskim rynku prawniczym, specjalizująca się w sprawach z zakresu prawa karnego, gospodarczego, prasowego, ochrony dóbr osobistych a także z zakresu prawa pracy. Innym aspektem działalności KKZ jest przeprowadzanie na zlecenie podmiotów gospodarczych profesjonalnych audytów śledczych związanych z wykrywaniem nadużyć wewnątrz firm, a także mającymi na celu racjonalizację wydatków.
Nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego
Nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego
ShutterStock
Nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego to bardzo ważna kwestia z punktu widzenia obywatela. Kto sprawuje nadzór nad samorządem? Czy może to robić obywatel?

Zasada demokratycznego państwa prawnego wyznacza pewne standardy w zakresie aktów prawnych, które mogą dotyczyć obywateli i nakładać na niego obowiązki lub przyznawać prawa. Jedną z nich jest zasada legalizmu, czyli działania państwa na podstawie i w granicach prawa a także konieczność zapewnienia odpowiedniego nadzoru i kontroli nad takimi aktami, w tym także z inicjatywy samego obywatela.

W zakresie aktów powszechnie obowiązującego prawa miejscowego (aktów normatywnych wydawanych przez jednostki samorządu terytorialnego) istnieje kilka niezależnych od siebie mechanizmów kontroli, które dla obywateli mogą wydawać się podobne a przez to mylące. Niniejszy artykuł stanowi próbę usystematyzowania informacji o takich mechanizmach i wskazanie, który z nich może być zainicjowany przez obywatela.

Dla uproszczenia odbioru niniejszego opracowania opisane zostaną procedury przewidziane w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (dalej „USG”), jednakże, jeśli nie wskazano inaczej, analogiczne instytucje zostały przewidziane także w ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (dalej „USP”) oraz ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa („USW).

Nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego

Konstytucja RP odnosi się do organów nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w art. 171 ust. 2. Przepis ten przewiduje, że organami nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego są Prezes Rady Ministrów i wojewodowie, a w zakresie spraw finansowych - regionalne izby obrachunkowe. Norma ta powtórzona została w każdej z ustaw samorządowych (art. 86 USG, art. 76 USP i art. 78 USW). W nadzorze nad działalnością gminną uczestniczą także minister właściwy do spraw administracji publicznej i organy gminy, choć nie są one organami nadzoru.

UWAGA: Nie można uznać za organ nadzoru nad samorządem terytorialnym także sądów administracyjnych oceniających legalność uchwał (zarządzeń) organów jednostki samorządu terytorialnego.

Z punktu widzenia tematyki niniejszego artykułu kluczową rolę odgrywa wojewoda oraz, w pewnym ograniczonym zakresie regionalna izba obrachunkowa, która sprawuje nadzór nad działalnością gminną w zakresie spraw finansowych (np. dotyczących budżetu czy podatków i opłat lokalnych). Wojewoda sprawuje nadzór w pozostałych sprawach i z tego powodu wojewodę uznaje się za podstawowy organ nadzoru. W razie sporu na jego rzecz należy domniemywać kompetencję nadzorczą w konkretnej sprawie.

Najważniejszym przepisem urzeczywistniającym mechanizm nadzoru nad gminą jest art. 90 USG (odpowiednio art. 79 USP dla powiatu i art. 81 USW dla województwa), nakładający na wójt (burmistrza lub prezydenta) obowiązek przedłożenia wojewodzie uchwał rady gminy w ciągu 7 dni od dnia ich podjęcia. Nadzór ten nazywany jest nadzorem ustrojowym, wykonywanym na podstawie przepisów ustrojowych. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych poddanie aktu innemu środkowi nadzoru, np. obowiązkowi uzgodnienia statutu gminy z organem nadzoru - Prezesem Rady Ministrów nie wyłącza bieżącego nadzoru wojewody - wójt nie jest zatem zwolniony z tego obowiązku.

Przepis ten jest wykładany w ten sposób, że obowiązek przedłożenia uchwał i zarządzeń, określany jako sposób wykonywania bieżącego nadzoru nad działalnością gminy, dotyczy każdej uchwały i zarządzenie organów gminy. Sądy administracyjne, wskazują że o podleganiu uchwał i zarządzeń nie decyduje ich charakter prawny - nadzór obejmuje akty normatywne o charakterze powszechnie obowiązującym, a także akty normatywne o charakterze wewnętrznym i akty nienormatywne. Każda uchwała i każde zarządzenie organu gminy, bez względu na ich charakter prawny, podlegają nadzorowi organów nadzoru. Spod nadzoru wyłączone są akty niebędące uchwałami ani zarządzeniami. Przede wszystkim chodzi tu, na podstawie wyłączenia z art. 102 USG o rozstrzygnięcia indywidualne wydawane w toku postępowania administracyjnego z KPA. Niejednolicie ujmowane w literaturze jest to, czy nadzorowi podlegają rozstrzygnięcia wywołujące skutki prywatnoprawne, w tym w zakresie zarządu majątkiem gminy.

Po upływie terminów z art. 90 ust. 1 USG (7 lub 2 dni) wójt nadal jest zobowiązany do przedłożenia uchwał lub zarządzeń organowi nadzoru. Z wyroku NSA z dnia 22 listopada 1990 r. sygn. akt: SA/Gd 965/90 wynika, że ustawodawca nie przewidział wygaśnięcia tego obowiązku i zastąpienia go przez inny lub przez sankcję. Przekroczenie terminu nie pociąga za sobą ujemnych skutków prawnych co do samej uchwały, jak również co do możliwości podjęcia działań nadzorczych przez wojewodę.

Z kolei kompetencja wojewody do wydania rozstrzygnięcia nadzorczego jest ograniczona w czasie - termin realizacji kompetencji wskazany w art. 91 ust. 1 USG jest terminem materialnym, prekluzyjnym, określa bowiem okres, po upływie którego organ nadzoru nie może skorzystać z przysługujących mu kompetencji. Termin ten biegnie od dnia doręczenia uchwały wojewodzie. Jeżeli organ nadzoru w terminie 30 dni od doręczenia uchwały nie stwierdzi jej nieważności, może tego dokonać jedynie sąd administracyjny na skutek wniesienia skargi przez ten organ.

UWAGA: Kompetencja dla sądu administracyjnego w tym zakresie wynika z art. 93 USG a organ nadzoru na tym etapie jest jedynie skarżącym a nie rozstrzygającym sprawę. Tego trybu nie należy mylić z instytucją przewidzianą w art. 98 USG, zgodnie z którym gmina lub związek międzygminny ma prawo zaskarżyć do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia organu nadzorczego jej dotyczące, w tym decyzję o stwierdzeniu nieważności uchwały lub zarządzenia.

Czy obywatel może sprawować nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego?

Co ważne, w żadnym z opisanych powyżej trybów udziału nie bierze indywidualny obywatel, nawet jeśli dana uchwała dotyczyłaby jego interesów prawnych. Jednakże jak wskazano na wstępie, obywatel ma zagwarantowaną możliwość wzięcia czynnego udziału oraz inicjowania postępowań, gdy, uważa że jego prawa zostały naruszone przez jednostkę samorządu terytorialnego.

Ten mechanizm urzeczywistniony został w art. 101 USG (oraz art. 87 USP i art. 90 USW), zgodnie z którym obywatel, którego interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Szczegółowy opis tej instytucji został opisany w moim wcześniejszym artykule „Jak obywatel może kwestionować uchwały samorządów? Zaskarżanie aktów prawa miejscowego do sądu administracyjnego”.

UWAGA: Żadnego z powyższych trybów, zarówno dostępnego dla obywatela zaskarżenia do sądu administracyjnego, jak i trybów związanych z nadzorem nad samorządem, nie należy mylić z prawem do wniesienia odwołania od decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ, gwarantowanego przez KPA.

Podsumowując, istnieje kilka niezależnych od siebie trybów mających zapewnić zgodność z prawem aktów wydawanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Tryby związane z nadzorem, głównie wojewody, nad samorządem nie przewidują udziału obywatela w takim postępowaniu. Błędem jest zatem kierowanie przez niezadowolonego z danego aktu obywatela, do wojewody jakiegokolwiek pisma wnoszącego o jego uchylenie czy stwierdzenie nieważności. Także z uwagi na termin w jakim wojewoda może zrealizować swoje uprawnienie nadzorcze, bezcelowe może okazać się lobbowanie na rzecz interwencji wojewody w ramach uprawnień nadzorczych. Dla obywatela przewidziana została osobna instytucja prawna, polegająca na zaskarżeniu uchwały lub zarządzenia do sądu administracyjnego.

Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!
Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!

Poradnik prezentuje praktyczne wskazówki, w jaki sposób dostosować się do zmian w podatkach i wynagrodzeniach wprowadzanych nowelizacją Polskiego Ładu.

Tyko teraz książka + ebook w PREZENCIE
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Sektor publiczny
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Awans wewnętrzny w urzędzie pracownika samorządowego
    Pytanie: Czy pracownik samorządowy może zostać przeniesiony (w drodze awansu wewnętrznego) na wolne stanowisko kierownika urzędu stanu cywilnego w myśl art. 8 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego?
    Niedzielski: rząd ma opracowany plan powrotu do masowych testów na Covid-19
    Ciężar monitorowania przechodzi z dziennej liczby zakażeń koronawirusem na sytuację w szpitalach. Dopóki nie będziemy mieli pewnego progu hospitalizacji związanego z covidem – ok. 5 tys. – to nie będziemy wracali np. do masowego testowania – powiedział minister zdrowia Adam Niedzielski.
    Lista przedmiotów w klasie IV szkoły podstawowej w 2022/2023 r.
    Jakich przedmiotów uczą się uczniowie klas IV w roku szkolnym 2022/2023 r.?
    DGP: W 2021 r. NFZ nie wykorzystał 10 mld zł na leczenie Polaków
    Ponad 10 mld zł zostało w budżecie NFZ – tak wynika ze sprawozdania funduszu za 2021 r., do którego dotarł "Dziennik Gazeta Prawna". Płatnik zeszły rok zakończył z rekordowo wysoką kwotą na plusie. Głównym powodem jest nie wykorzystanie dostępnych w budżecie NFZ pieniędzy na leczenie.
    Nowy Program Czyste Powietrze Plus [wnioski od 15 lipca 2022 r.]
    Minister klimatu i środowiska Anna Moskwa ogłosiła uruchomienie programu Czyste Powietrze Plus. Wskazała na istotną rolę samorządów w programie. Budżet programu "Czyste Powietrze +", to 1,8 mld zł z możliwością zwiększenia tej kwoty przez rząd.
    Wniosek o świadczenie 40 zł za zakwaterowanie bez PESELa uchodźcy [tylko do 15 lipca 2022 r.]
    Tylko do 15 lipca 2022 r. we wnioskach o świadczenie 40 zł za dzień zakwaterowania niepotrzebny jest PESEL uchodźcy. Dotyczy to pomocy udzielanej przed 30 kwietnia 2022 r. Za okres późniejszy PESEL uchodźcy jest niezbędny do prawidłowego rozpoznania wniosku.
    CKE: Maturę zdało 78,2% tegorocznych absolwentów
    Maturę zdało 78,2 proc. tegorocznych absolwentów szkół ponadgimnazjalnych. 15,5 proc. abiturientów, którzy nie zdali jednego przedmiotu, ma prawo do poprawki w sierpniu – podała Centralna Komisja Egzaminacyjna.
    Od 2024 r. samorządy otrzymają 3 mld zł wpływów budżetu państwa z ryczałtu?
    W 2024 r. jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymać wpływy z ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.
    Podręcznik do historii i teraźniejszości dopuszczony do użytku szkolnego [licea i technika, klasy I]
    W wykazie podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego do kształcenia ogólnego resortu edukacji i nauki opublikowano w piątek podręcznik do przedmiotu historia i teraźniejszość (HiT).
    Nowe stawki wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli w 2022 r. [rozporządzenie]
    Od 1 września zaczną obowiązywać nowe minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli. Zgodnie z projektowanym przez MEiN rozporządzeniem wyniosą one od 3329 zł do 4224 zł.
    MKiDN: do 1 sierpnia wnioski o stypendium do 4000 zł brutto miesięcznie
    Do 1 sierpnia do godz. 16 można składać wnioski w Konkursie o przyznanie stypendiów twórczych oraz stypendiów z zakresu upowszechniania kultury na 2023 r. - poinformowało w poniedziałek MKiDN.
    CKE: Jakie były wyniki na egzaminie ósmoklasisty w 2022 r.?
    Uczniowie VIII klas szkół podstawowych, którzy w maju przystąpili do obowiązkowego egzaminu ósmoklasisty, za rozwiązanie zadań z języka polskiego uzyskali średnio 60 % punktów możliwych do otrzymania, a z matematyki – 57 %.
    Czy można przesunąć pracownika z urzędu gminy do ośrodka pomocy społecznej
    Burmistrz postanowił, że miejski ośrodek pomocy społecznej będzie zajmował się przyznawaniem świadczenia pieniężnego z tytułu zakwaterowania i wyżywienia obywatela Ukrainy. Jakie są sposoby przesunięcia pracowników z urzędu gminy do ośrodka pomocy społecznej?
    1 lipca 2022 r. Nowa lista leków refundowanych
    Od 1 lipca 2022 r. obowiązuje nowy wykaz leków refundowanych, do którego dodano 54 produkty bądź nowe wskazania.
    Centralizacja rozliczeń VAT w jednostkach samorządu terytorialnego (JST) - wyjaśnienia Ministerstwa Finansów
    Ministerstwo Finansów udzieliło 24 czerwca 2022 r. wyjaśnień odnośnie centralizacji rozliczeń VAT w jednostkach samorządu terytorialnego.
    6600 zł brutto, to netto 4829,58 zł, składka ZUS 904,86 zł od 1 lipca 2022 r. [kalkulator wynagrodzeń brutto netto Infor.pl]
    W 2021 r. dla pensji 6600 zł brutto wynagrodzenie na rękę było 4741,58 zł netto.
    Komunikat MRiPS: przepisy nie nakazują skrócenia pracy w czasie upału. Pracownik ma prawo do napojów pod rygorem grzywny
    Komunikat Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej: Wysokie temperatury mają wpływ nie tylko na wydajność pracy, ale i na bezpieczeństwo pracownika. Skrócenie czasu pracy jest jednak decyzją, która zależy w praktyce od dobrej woli pracodawcy. Prawo nakazuje mu dostarczenia napojów. Nierespektowanie przez pracodawcę tego obowiązku stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny od 1 do 30 tys. złotych.
    5500 zł brutto, to netto 4078,81 zł, zaliczka 240 zł od 1 lipca 2022 r. [kalkulator wynagrodzeń brutto netto Infor.pl]
    5500 zł brutto, to netto 4078,81 zł, zaliczka 240 zł od 1 lipca 2022 r. [kalkulator wynagrodzeń brutto netto Infor.pl]
    Klasa IV i V podstawówki - lista przedmiotów i liczba godzin w roku szkolnym 2022/2023
    Przedmioty w klasie 5 podstawówki w roku szkolnym 2022/2023. Przedmioty w klasie 4 podstawówki w roku szkolnym 2022/2023, liczba godzin.
    Czy praca zdalna jest na wniosek pracownika? Czy pracodawca może nakazać pracę zdalną?
    Kodeks pracy wprowadzi możliwość pracy zdalnej i hybrydowej – zapowiedziała minister rodziny i polityki społecznej Marlena Maląg
    Podwyżka zaliczki na PIT dla umowy zlecenia od 1 lipca 2022 r. Przykłady MF i DGP obliczeń od 3000 zł do 8000 zł
    MF: Od zlecenia 3200 zł brutto miesięcznie zaliczka na PIT wzrośnie o 103 zł do 265 zł. Niekorzystna zmiana od 1 lipca 2022 r. Przed tą datą zaliczka na PIT wynosiła 162 zł.
    300 mln zł dla artystów z opłaty od komputerów, tabletów, smartfonów, dysków i pendrivów
    Projekt ustawy o artystach zawodowych przewiduje zasilenie kwotą 300 mln zł nowego Funduszu Wsparcia Artystów Zawodowych. Pieniądze będą pochodziły z opłaty reprograficznej płaconej przez importerów i sprzedawców elektroniki (komputery, tablety, smartfony, dyski twarde i pendrivy).
    300 mln zł dla Funduszu Wsparcia Artystów Zawodowych. Opłata od smartfonów i laptopów w 2023 r.
    300 mln zł. To planowane wpłaty z opłaty reprograficznej na rzecz nowego Funduszu Wsparcia Artystów Zawodowych (FWAZ). Jeżeli nie będzie tych pieniędzy fundusz dla artystów otrzyma z budżetu dotację celową 100 mln zł rocznie. Podstawą dla płatności tych kwot jest ustawa o artystach zawodowych. 27 czerwca 2022 r. rząd przedstawił jej najnowszy projekt w wersji, która ma zostać skierowana do Sejmu i tam uchwalona.
    Świadczenie 40 zł za dzień dłużej niż 120 dni za pomoc Ukrainkom w ciąży, osobom w wieku 60/65 lat i matkom trójki dzieci
    Gminy otrzymały prawo do wydłużenia ponad 120 dni okresu wypłaty świadczenia 40 zł za dzień zakwaterowania i wyżywiania uchodźców z Ukrainy.
    Czy umowy zawierane na realizację zadań w programie rozwiązywania problemów alkoholowych podlegają Prawu zamówień publicznych?
    Pytanie nr 1. Czy umowy zawierane na realizację zadań zapisanych w gminnym programie rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii podlegają Prawu zamówień publicznych? Pytanie nr 2. Czy prawidłowym jest zawieranie umów zlecenia na realizację usług konsultanta bez określania okresu świadczenia usługi?