Starość a niepełnosprawność. System w Polsce zaniża świadczenia w wieku powyżej 75+

• Nowy dodatek miałby zastąpić świadczenie wspierające
• Wytyczne z grudnia 2024 r. - obniżono świadczenie wspierające dla tysięcy osób niepełnosprawnych
• Jaka jest skala pokrzywdzenia osób niepełnosprawnych w wieku 75+?
• Sądy podważają Wytyczne - nie jest to źródło prawa
• Statystyki dla świadczenia wspierającego na koniec 2025 r.
• Świadczenie wspierające - podstawowe informacje:

Od początku przyznawania świadczenia wspierającego (w wysokości od 792 zł do 4353 zł) około 310 tys. osób z niepełnosprawnościami w wieku 75+ otrzymało decyzje o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia (decyzje wydaje WZON, a następnie na ich podstawie ZUS przyznaje świadczenie). W liczbie 310 tys. osób mieszczą się zarówno osoby, które otrzymały najwyższą wartość świadczenia, jak i najniższą, a także te, którym nie przyznano nic.

Łącznie WZON wydały około 680 tys. decyzji ustalających liczbę punktów. Oznacza to, że około 45 proc. z nich dotyczyło osób z niepełnosprawnościami w wieku 75+. To tłumaczy, dlaczego pojawiła się idea, aby starość uznać za „naturalną niepełnosprawność”, której państwo udziela mniejszego wsparcia niż w przypadku „nienaturalnej” niepełnosprawności wynikającej z choroby, wypadku lub genetyki.

W myśl tej idei Państwo nie chce wypłacać świadczeń pomagających żyć z ograniczeniami wynikającymi ze starości. Państwo (i jego urzędnicy) będą nas przekonywać, że niepełnosprawność wynikająca ze starości jest czymś naturalnym, do czego trzeba się przyzwyczaić, i że nie należy oczekiwać z tego tytułu świadczeń. Politycy będą przekonywać, że niepełnosprawność „ze starości” jest czymś innym niż niepełnosprawność „od urodzenia”, „wynikająca z genów”, „z choroby w młodości” czy „z wypadku w młodości”. Ta pierwsza — ich zdaniem — nie może liczyć na takie same świadczenia jak niepełnosprawność „wynikająca z życia”.

Ta idea jest już:

1) obecna w postulatach ekspertów (w formie dodatku dla osób niepełnosprawnych w wieku 75+) oraz

2) decyzji rządu (w formie Wytycznych z grudnia 2024 r.)

Nowy dodatek miałby zastąpić świadczenie wspierające

Pomysł ekspertów jest taki: "Przestać przyznawać świadczenie wspierające dla osób niepełnosprawnych w wieku 75+, a zamiast tego wypłacać im specjalny dodatek podobny do dodatku pielęgnacyjnego". Dla budżetu byłoby to genialne rozwiązanie problemu rosnącej liczby beneficjentów świadczenia wspierającego. Dodatek pielęgnacyjny wynosi dziś jedynie 366,68 zł miesięcznie, podczas gdy świadczenie wspierające w najwyższej wysokości to 4353 zł. Nawet gdyby nowy dodatek — zastępujący świadczenie wspierające — był znacznie wyższy niż obecne 366,68 zł, np. wynosił 2000 zł, dla budżetu oznaczałoby to ogromną oszczędność: 2353 zł miesięcznie na jednym świadczeniu wspierającym przyznawanym za 95–100 punktów.

Dla osób z niepełnosprawnościami w wieku 75+ byłaby to jednak równie duża strata.

Pomysł ten nie jest dziś przedmiotem prac rządu ani parlamentu i obecnie nie ma szans na jego wdrożenie. Jest to jednak idea, która za 5–10 lat może przybrać formę realnych rozwiązań w systemie wsparcia osób z niepełnosprawnościami. Taka jest moja opinia.

Wytyczne z grudnia 2024 r. - obniżono świadczenie wspierające dla tysięcy osób niepełnosprawnych

Wytyczne te nakazują specjalistom WZON obniżyć o około 10–11 punktów poziom potrzeby wsparcia z uwagi na wiek osób niepełnosprawnych. Poszkodowane są osoby niepełnosprawne 75+. Przedstawiciele rządu zalecili, aby wobec osób niepełnosprawnych stosować zasadę, że niepełnosprawność wynikająca ze starości nie może być premiowana świadczeniem wspierającym. Po odebraniu punktów spadają w dół według poniższych wyliczeń:

(Wszystkie poniższe kwoty są miesięczne)

Jaka jest skala pokrzywdzenia osób niepełnosprawnych w wieku 75+?

Na początku artykułu wskazałem, że od 1 stycznia 2024 r. około 310 000 osób w tym wieku otrzymało decyzje WZON o punktach (o określeniu poziomu potrzeby wsparcia). Wytyczne działają wobec tych osób od połowy grudnia 2024 r. Obejmują cały 2025 r. i połowę 2026 roku. Załóżmy, że pokrzywdzenie dotyczy 25% z 310 000 osób niepełnosprawnych. Dawałoby to liczbę około 77 500 osób, którym obniżono wartość świadczenia wspierającego.

Dlaczego o pokrzywdzeniu tak dużej liczby osób nie wie opinia publiczna? Na każdym forum dla opiekunów osób niepełnosprawnych są setki historii, jak kolejnemu staruszkowi lub staruszce zaniżono lub odebrano — z uwagi na wiek 75+ — wysokość świadczenia wspierającego. Jest to wiedza powszechna wśród osób niepełnosprawnych i ich opiekunów (najczęściej córek lub synów).

Osoby te od roku nie mogą jednak przebić się do szerszej opinii publicznej z informacją o krzywdzie, jaka je spotyka.

Winny jest skomplikowany system przyznawania świadczenia. Jest on tak skomplikowany, że wytłumaczenie zdrowej osobie, w jaki sposób sztucznie zaniża się obecnie świadczenia dla osób niepełnosprawnych, to półgodzinny wykład ze wzorami matematycznymi i plikiem paragrafów.

Osoby poszkodowane nie umieją w trzech zdaniach wytłumaczyć, gdzie nastąpiło złamanie prawa w stosunku do nich.

Sądy podważają Wytyczne - nie jest to źródło prawa

Odsiecz może przyjść ze strony sądów - sądy zaczęły podważać politykę rządu wobec osób niepełnosprawnych. Sędziowie uznają, że Wytyczne nie mogą modyfikować na niekorzyść staruszków ustaw i rozporządzeń. Są tylko dokumentem "wewnątrz-urzędniczym". Fragment uzasadnienia wyroku w tej sprawie:

„Odnosząc się do sposobu ustalania poziomu potrzeby wsparcia, wskazać należy, że podstawą rozstrzygnięcia tej kwestii są przepisy powszechnie obowiązującego prawa, w szczególności ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej, zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 roku w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia. W niniejszej sprawie nie zostały uwzględnione tzw. wytyczne Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych dotyczące ustalania poziomu potrzeby wsparcia, w tym w odniesieniu do osób powyżej 75 roku życia kierowane do wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności. Dokumenty te mają charakter instrukcyjny, a ich adresatem są podległe jednostki administracji. Nie stanowią one źródła powszechnie obowiązującego prawa. Wytyczne Pełnomocnika Rządu nie mogą prowadzić do ograniczenia praw osoby z niepełnosprawnością (w tym powyżej 75 roku życia) ani do zaniżania punktacji poprzez wprowadzanie dodatkowych interpretacji, które nie wynikają bezpośrednio z przepisów rozporządzenia. Zgodnie z zasadą hierarchii źródeł prawa, przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ zobowiązany jest stosować przepisy prawa powszechnie obowiązującego. W związku z powyższym ewentualne wytyczne o charakterze wewnętrznym nie mogą stanowić samodzielnej podstawy ustalania punktacji ani wpływać na ocenę poziomu potrzeby wsparcia w sposób odbiegający od kryteriów określonych w rozporządzeniu. W konsekwencji ustalenie poziomu potrzeby wsparcia w niniejszej sprawie zostało dokonane w oparciu o przesłanki wskazane w obowiązujących przepisach ww. ustawy oraz rozporządzenia, z uwzględnieniem faktycznego zakresu ograniczeń w funkcjonowaniu odwołującej oraz zgromadzonej dokumentacji medycznej. Wytyczne o charakterze wewnętrznym nie mogły stanowić podstawy do odmiennej oceny tych okoliczności.”

Statystyki dla świadczenia wspierającego na koniec 2025 r.

Na początku 2026 r. Ministerstwo Rodziny upubliczniło statystyki o świadczeniu wspierającym za okres 2024 r. – 2025 r. Są one następujące:

1) wydano w sprawie świadczenia wspierającego 630  000 decyzji a

2) około 450  000 decyzji otrzymały osoby w wieku (60+) - to przeszło 70% osób starających się o świadczenie wspierającego

Statystyki w punkcie 2 nie pokazują udziału w złożonych wnioskach osób w wieku 75+. Ale pokazują to inne dane. Np. 80 000 osób otrzymało prawo do najwyższego kwotowo świadczenia wspierającego (przedział 95 a 100). W tej liczbie 19 400 osób ma wiek 81–90 lat.

Uszczegółówmy te dane w tabeli:

Świadczenie wspierające przy 95-100 punktów na koniec 2025 r. (od 1 marca 2026 r. kwota 4353 zł)	Wiek beneficjentów świadczenia
Łącznie	80  000 osób
wiek 81–90 lat	19  400 osób
wiek 71 do 80 lat	15 400 osób
Wiek 61-70 lat	11 300 osób

 Dla tych osób świadczenie wspierające wynosi 4353 zł miesięcznie (tyle przysługuje za 95-100 punktów).

Świadczenie wspierające - podstawowe informacje:

Wynosi od:

1) 40% renty socjalnej (poziom potrzeby wsparcia między 70 a 74 punktów) do

2) 220% renty socjalnej (od 95 do 100 punktów).

Polecamy: Pomoc społeczna. Komentarz do ustawy