Cudzoziemiec na studiach w Polsce

Cudzoziemiec

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2006 r. nr 234 poz. 1694 ze zm.) cudzoziemcem jest każdy, kto nie posiada obywatelstwa polskiego. Niniejszy akt prawny zawiera definicję normatywną prostą, jasną i precyzyjną. Należy jednak pamiętać, iż ze względu na fakt przystąpienia Polski do Unii Europejskiej obywatele krajów członkowskich UE nie powinni być określani mianem cudzoziemców. Cudzoziemcami są bowiem obywatele krajów spoza Unii Europejskiej. 

Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach nie stosuje się jej m. in. do obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, oraz członków ich rodzin. Ogólnie można stwierdzić, iż na terenie państwa polskiego mieszkają obywatele polscy, obywatele państw członkowskich UE, EOG (Norwegia, Islandia, Liechtenstein) i Konfederacji Szwajcarskiej oraz cudzoziemcy. Przedmiotem niniejszego artykułu uczyniono pobyt cudzoziemców w Polsce ze względu na odbywane studia na polskich uczelniach wyższych.

Wymogi niezbędne do podjęcia studiów

Cudzoziemcy z krajów trzecich mogą podjąć studia na terytorium państwa polskiego po spełnieniu trzech ogólnych warunków tj.:

•    Posiadanie nostryfikowanego dyplomu lub świadectwa szkolnego;

•    Znajomość języka polskiego;

•    Posiadanie ważnego dokumentu podróży oraz wizy lub karty lub innego dokumentu legalizującego pobyt w Polsce.

Dokument zagraniczny  

W pierwszej kolejności cudzoziemiec jest zobligowany do przedstawienia nostryfikowanego świadectwa lub dyplomu stwierdzającego ukończenie szkoły lub uczelni za granicą uprawniającego do podjęcia określonej formy studiowania. Nostryfikacja dokumentu polega na potwierdzeniu w wojewódzkim kuratorium oświaty właściwym dla miejsca zamieszkania cudzoziemca w Polsce faktu, iż zagraniczny dyplom, świadectwo szkolne odpowiada polskiemu.

W związku z tym, iż dyplom, świadectwo cudzoziemca jest dokumentem zagranicznym, przed nostryfikacją konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniej procedury o wydanie apostille lub legalizacji. Procedura apostille tj. poświadczania autentyczności dokumentu zagranicznego dokonywana jest w kraju-stronie konwencji haskiej z 1961 r. o zniesieniu wymogu legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych (Dz. U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938). Postępowanie to sprowadza się do wstawienia na świadectwie, dyplomie pieczątki zgodnej ze wzorem stanowiącym załącznik do konwencji. Przedmiotową pieczęć wstawia i rejestruje organ uprawniony państwa sygnatariusza konwencji, z reguły niniejsze zadanie realizuje Minister Spraw Zagranicznych danego kraju.

Jeżeli dane państwo nie jest stroną powyższej konwencji wówczas zastosowanie ma procedura legalizacji dokumentu zagranicznego dokonywana przez placówki dyplomatyczne (konsulaty, ambasady). Jest to postępowanie sformalizowane, czasochłonne w odróżnieniu od procedury apostille.

Zarówno procedura apostille jak i procedura legalizacji dokumentu zagranicznego nie będzie wymagana w sytuacji gdy Polskę wiąże dwustronna umowa międzynarodowa zawarta z innym państwem o uznawaniu równoważności dokumentów o wykształceniu. Przykładowo takie bilateralne umowy Rząd RP podpisał z Rządem Republiki Francji, Republiki Litwy, Ukrainy, Republiki Białorusi.

Nadto należy pamiętać, iż językiem urzędowym w Polsce jest język polski zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999r. o języku polskim (t. j. Dz. U. z 2011r. nr 43 poz. 224 ze zm.). W związku z tym cudzoziemiec zobligowany jest przetłumaczyć świadectwo, dyplom na język polski za pośrednictwem polskiego tłumacza przysięgłego z listy tłumaczy przysięgłych przy Ministerstwie Sprawiedliwości.

Język polski

Drugim warunkiem, od którego spełnienia zależy przyjęcie cudzoziemca na studia w Polsce, jest znajomość języka polskiego. Co prawda prestiżowe uczelnie wyższe w Polsce wprowadzają na najpopularniejszych kierunkach nauczanie w języku angielskim, niemieckim, jednakże w przeważającej większości polskich uczelni językiem wykładowym jest język polski.

Cudzoziemcy, mający problemy z językiem polskim bardzo często zapisują się na kursy przygotowawcze z tego języka prowadzone przez uczelnie wyższe, kończone uzyskaniem stosownego zaświadczenia. Innym sposobem spełnienia przez cudzoziemców powyższego wymogu jest zdawanie egzaminu ze znajomości języka polskiego organizowanego przez rektora uczelni. Cudzoziemcy mogą również przedstawić dokumenty szkoły zagranicznej potwierdzające ukończenie studiów polonistycznych lub innych z zakresu języka polskiego lub ukończenia szkoły polskiej lub kursów językowych.

Wiza lub karta pobytu

Trzecim wymogiem jaki muszą spełnić cudzoziemcy-studenci jest legalizacja pobytu na terytorium RP poprzez uzyskanie zezwolenia wizowego we właściwym konsulacie lub uzyskanie u właściwego wojewody zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP.

W obowiązującym prawie polskim oraz unijnym wizy można podzielić na dwie kategorie tj.:

•    wizy Schengen;

•    wizy krajowe.

Zgodnie z art. 2 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/ 2009 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiającego Wspólny Kodeks Wizowy (kodeks wizowy) przez wizę Schengen należy rozumieć zezwolenie wydane przez państwo członkowskie na tranzyt przez terytorium państw członkowskich lub planowany pobyt na terytorium państw członkowskich nieprzekraczający trzech miesięcy w dowolnym sześciomiesięcznym okresie, licząc od dnia pierwszego wjazdu na terytorium państw członkowskich. Wiza Schengen ma charakter wizy krótkoterminowej z nadrukowanym symbolem C. Wiza tego typu może zostać wydana na jeden, dwa lub więcej wjazdów, a okres jej ważności nie może przekroczyć pięciu lat.  

Wiza krajowa uprawnia do wjazdu i ciągłego pobytu na terytorium RP lub kilku pobytów następujących po sobie, trwających łącznie dłużej niż trzy miesiące. Długość pobytu w Polsce dostosowuje się odpowiednio do celu pobytu wskazanego przez cudzoziemca. Wiza krajowa ma charakter wizy długoterminowej z nadrukowanym symbolem D. Okres ważności wizy krajowej nie może przekroczyć roku.

Na naklejce wizowej umieszczanej w paszporcie cudzoziemca poza wskazanym symbolem, terminem ważności wizy, terminem pobytu, wyodrębnić można również cel wydania wizy oraz organ uprawniony do wydania wizy. Wizę Schengen lub wizę krajową wydaje lub odmawia wydania konsul. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 10, 11, 12, 13, 14 ustawy o cudzoziemcach wizy Schengen lub wizy krajowe mogą być wydawane m. in. w celu:

•    odbycia studiów pierwszego stopnia, studiów drugiego stopnia lub jednolitych magisterskich albo studiów trzeciego stopnia;

•    szkolenia zawodowego;

•    kształcenia lub szkolenia w innej formie niż powyżej;

•    dydaktycznym;

•    prowadzenia badań naukowych.

Innym powszechnym środkiem prawnym do legalizacji pobytu cudzoziemców na terytorium państwa polskiego jest zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP udzielane każdorazowo na okres niezbędny do realizacji celu pobytu, w przypadku studiów, nauki, szkolenia zawodowego w Polsce na okres roku.

Decyzję w sprawie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony wydaje wojewoda właściwy ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca, a w przypadku cudzoziemca przebywającego za granicą – wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamierzonego pobytu cudzoziemca.

Zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP udziela się cudzoziemcowi, który  przybywa lub przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu podjęcia lub kontynuacji stacjonarnych studiów wyższych lub stacjonarnych studiów doktoranckich na tym terytorium, także w przypadku gdy podjął studia na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, które zamierza kontynuować lub uzupełnić na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 53 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach). Przedmiotowego zezwolenia można udzielić cudzoziemcowi, który zamierza na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podjąć lub kontynuować szeroko rozumianą naukę lub szkolenie zawodowe. Po wydaniu przedmiotowego zezwolenia, wojewoda generuje kartę pobytu dla cudzoziemca.

---

Procedura uzyskania wizy

Postępowanie w sprawie wydania wizy wszczynane jest na wniosek cudzoziemca. Przyjęcie formularza wizowego konsul RP odnotowuje w dokumencie podróży cudzoziemca. Cudzoziemiec ubiegający się o wydanie wizy przedstawia do wglądu dokument podróży, który powinien spełniać następujące kryteria:

•    okres ważności dokumentu podróży upływa nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem okresu ważności wnioskowanej wizy;

•    zawiera przynajmniej dwie wolne strony;

•    został wydany w ciągu ostatnich 10 lat.

Poza paszportem do wniosku wizowego należy dołączyć:

•    aktualną fotografię;

•    dokumenty potwierdzające:

a) cel i warunki planowanego pobytu,

b) posiadanie wystarczających środków na pokrycie kosztów utrzymania przez cały okres planowanego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz na powrót do państwa pochodzenia lub zamieszkania lub na tranzyt do państwa trzeciego, które udzieli pozwolenia na wjazd, albo możliwość uzyskania takich środków zgodnie z prawem,

c) posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego w rozumieniu przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub podróżnego ubezpieczenia medycznego o minimalnej kwocie ubezpieczenia w wysokości 30.000 euro, ważnego przez okres planowanego pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pokrywającego wszelkie wydatki, które mogą wyniknąć podczas pobytu na tym terytorium w związku z koniecznością powrotu z powodów medycznych, potrzebą pilnej pomocy medycznej, nagłym leczeniem szpitalnym lub ze śmiercią, w którym ubezpieczyciel zobowiązuje się do pokrycia kosztów udzielonych ubezpieczonemu świadczeń zdrowotnych bezpośrednio na rzecz podmiotu udzielającego takich świadczeń, na podstawie wystawionego przez ten podmiot rachunku,

d) inne okoliczności podane we wniosku wizowym;

e) dowód wniesienia opłaty konsularnej jeżeli jest wymagana.

Konsul rozpatrujący wniosek o wydanie wizy Schengen lub wizy krajowej może zwrócić się do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o przekazanie informacji, czy wobec cudzoziemca zachodzą okoliczności do odmowy wydania wizy. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców przekazuje informacje, w terminie 10 dni od dnia otrzymania wniosku konsula w tej sprawie chyba, że uzna za konieczne przedłużenie postępowania do 30 dni, o czym informuje konsula. Przed przekazaniem żądanych informacji Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców przeprowadza 5-dniowe konsultacje z:

1) Komendantem Głównym Straży Granicznej;

2) Komendantem Głównym Policji;

3) Szefem Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego;

4) Szefem Agencji Wywiadu;

5) ministrem właściwym do spraw zagranicznych.

Jeżeli wydanie wizy Schengen wymaga zgody centralnego organu innego państwa obszaru Schengen, konsul rozpatrujący wniosek o wydanie wizy Schengen występuje o wyrażenie zgody do właściwego organu tego państwa, za pośrednictwem Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców działającego jako centralny organ wizowy w Polsce.

Postępowanie w powyższej sprawie kończy się wydaniem przez konsula decyzji ostatecznej, na którą przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez tego samego konsula wnoszony w terminie 7 dni od dnia doręczenia decyzji. Jeżeli decyzja jest pozytywna wówczas w paszporcie cudzoziemca zamieszcza się stosowną naklejkę wizową.

Procedura uzyskania karty pobytu

Postępowanie w sprawie udzielenia przez wojewodę zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP wszczynane jest na wniosek cudzoziemca. Przedmiotowy wniosek należy złożyć u właściwego miejscowo wojewody co najmniej na 45 dni przed upływem legalnego pobytu cudzoziemca określonego w posiadanej wizie lub przed upływem terminu ważności poprzedniego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony.

Jeżeli wskazany termin do złożenia wniosku nie zostanie zachowany, cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed upływem okresu pobytu oznaczonego w wizie lub na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, w przypadku gdy postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony nie zostało zakończone przed upływem tego okresu pobytu.

Jeżeli termin do złożenia wniosku został zachowany i wniosek nie zawiera braków formalnych lub braki formalne zostały uzupełnione w terminie, wojewoda zamieszcza w dokumencie podróży cudzoziemca odcisk stempla, który potwierdza złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony.

W przypadku cudzoziemca-studenta konieczne jest dołączenie do wniosku następujących dokumentów:

•    dokumentu podróży;

•    aktualnych fotografii;

•    potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy;

•    zaświadczenia o podjęciu lub kontynuowaniu nauki, studiów na polskiej uczelni;

•    ubezpieczenia zdrowotnego w rozumieniu przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub potwierdzenia pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

•    potwierdzenia posiadania wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów utrzymania w Polsce i powrotu do kraju pochodzenia;

•    dowodu wniesienia opłaty skarbowej w wysokości 340 zł za zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony;

•    dowodu wniesienia opłaty zasilającej budżet państwa w wysokości 50 zł za wygenerowanie karty pobytu.

Wojewoda rozstrzyga o udzieleniu powyższego zezwolenia w drodze decyzji, którą można zaskarżyć poprzez wniesienie odwołania do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Przed wydaniem decyzji o udzieleniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony właściwy wojewoda jest obowiązany zwrócić się do komendanta oddziału Straży Granicznej, komendanta wojewódzkiego Policji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a w razie potrzeby także do konsula właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania cudzoziemca za granicą lub do innych organów, z wnioskiem o przekazanie informacji, czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanowią zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Wymienione organy przekazują stosowne informacje w terminie 30 dni. Jeżeli wskazane organy, nie przekażą informacji w terminie 30 dni uznaje się, że wymóg uzyskania informacji został spełniony.

Wydana przez wojewodę decyzja o udzieleniu cudzoziemcowi zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP, pozwala na dokonanie ostatniej czynności administracyjnej tj. doręczenie cudzoziemcowi karty pobytu.

Tomasz Bruder

Dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców

Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu