Ewidencja gruntów i budynków w świetle nowej ustawy

Zmiany w ustawie z 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (dalej: Prawo geodezyjne) wprowadzono ustawą z 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne (dalej: nowelizacja Prawa geodezyjnego). Nowelizacja zawiera tylko dwie zmiany w art. 24 Prawa geodezyjnego i dotyczy jawności informacji o gruntach, budynkach i lokalach oraz nieodpłatności udzielania wypisu przez określone podmioty.

Informacja o gruntach, budynkach i lokalach

Ewidencja gruntów i budynków powinna zawierać określone informacje (patrz: tabela).

W ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także:

• właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i samorządowych – inne osoby fizyczne lub prawne, w których władaniu znajdują się grunty i budynki lub ich części,

• miejsce zamieszkania lub siedzibę wymienionych wyżej osób,

• informacje o wpisaniu do rejestru zabytków,

• wartość nieruchomości.

Grunty rolne i leśne obejmuje się gleboznawczą klasyfikacją gruntów, przeprowadzaną w sposób jednolity dla całego kraju, na podstawie urzędowej tabeli klas gruntów. Ewidencję gruntów i budynków oraz gleboznawczą klasyfikację gruntów prowadzą starostowie. Wydają oni stosowne wypisy i wyrysy (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej: WSA) z 19 czerwca 2006 r.), ponadto w orzecznictwie mowa jest o ewidencji jako zbiorze informacji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) z 27 października 1998 r.) oraz o zmianach w ewidencji (wyrok NSA z 13 maja 1999 r.) – o szczegółach czytaj Z orzecznictwa.

Właściciele i użytkownicy nieruchomości mają obowiązek zgłaszać właściwemu staroście wszelkie zmiany danych objętych ewidencją gruntów i budynków w terminie 30 dni, licząc od dnia powstania tych zmian. Obowiązek ten nie dotyczy zmian danych wynikających z decyzji właściwych organów.

Informacje o gruntach, budynkach i lokalach zawiera operat ewidencyjny. Operat składa się z: map, rejestrów i dokumentów uzasadniających wpisy do tych rejestrów.

Jawność i powszechność

Od 1 kwietnia 2009 r. informacje o gruntach, budynkach i lokalach są jawne i powszechnie dostępne. Jednak nie dotyczy to wszystkich informacji. Jawne i powszechnie dostępne są tylko (art. 1 lit. a nowelizacji Prawa geodezyjnego):

1) dane z ewidencji gruntów i budynków określone w art. 20 ust. 1 Prawo geodezyjne (patrz: ramka),

2) informacje o wpisaniu do rejestru zabytków i wartość nieruchomości (art. 20 ust. 2 pkt 3 i 4 Prawa geodezyjnego).

A zatem dane dotyczące właściciela lub innych osób fizycznych lub prawnych, w których władaniu znajdują się grunty i budynki lub ich części, a także miejsca zamieszkania lub siedziby tych osób – art. 20 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa geodezyjnego – nie zostały objęte jawnością i pełnym dostępem.

Od 1 kwietnia 2009 r. wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego wydaje się nieodpłatnie na żądanie:

• prokuratury,

• sądów, działających w sprawach publicznych,

• organów kontroli państwa w związku z wykonywaniem przez te organy ich ustawowych zadań,

• organów administracji rządowej oraz jednostek samorządu terytorialnego w związku z ich działaniami dotyczącymi praw do nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego.

Dlaczego wprowadzono zmiany

W intencji projektodawców nowelizacji Prawa geodezyjnego przepisy obowiązujące do 31 marca 2009 r., dotyczące dostępu do informacji, w sposób zasadniczy utrudniały potencjalnym inwestorom uzyskanie podstawowych informacji o interesujących ich nieruchomościach. Ograniczenie takie nie miało żadnego racjonalnego uzasadnienia. Znaczenie danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków dla potencjalnego inwestora można porównać do danych zawartych w księdze wieczystej. Dotyczy to m.in. aktualnego stanu posiadania, powierzchni nieruchomości czy klasy gruntu, co ma znaczenie np. w przypadku możliwości wyłączenia gruntu z produkcji rolnej. W praktyce inwestor nie był w stanie dokonać wstępnego badania interesującej go nieruchomości bez wejścia w kontakt z jej właścicielem albo użytkownikiem wieczystym.

W porównaniu z poprzednim stanem prawnym, czyli przed nowelizacją Prawa geodezyjnego, rozszerzono krąg podmiotów uprawnionych do żądania wypisu. Chodzi o „inne podmioty” niż właściciel lub użytkownik nieruchomości, które mają interes prawny związany z gruntami, budynkami lub lokalami będącymi przedmiotem wypisu.

Konsekwencje zmian

Zasadniczą konsekwencją zmian wprowadzonych nowelizacją Prawa geodezyjnego jest obniżenie wpływów z opłat za wydanie wypisu. Opłaty te stanowią przychody Funduszu Gospodarki Zasobem Geodezyjnym i Kartograficznym, składającego się z funduszu centralnego oraz funduszy wojewódzkich i powiatowych (art. 41 ust. 1 Prawa geodezyjnego).

Ponadto można spodziewać się zwiększonej liczby podmiotów zgłaszających się o uzyskanie informacji o gruntach i budynkach objętych jawnością i powszechną dostępnością. W niektórych przypadkach będzie to wymagało np. zwiększenia liczby pracowników obsługujących interesantów w tym zakresie.

Z orzecznictwa

Skoro właściwy starosta prowadzi taką ewidencję, jest również organem właściwym do udzielania informacji poprzez wydawanie stosownych wypisów i wyrysów.

Wyrok WSA z 19 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 625/06

Według NSA ewidencja gruntów jest tylko zbiorem informacji, w związku z czym wymaga dokonywania zmian, aby zachować aktualność nie tylko co do stanu faktycznego, ale i prawnego

Wyrok NSA z 27 października 1998 r., sygn. akt II SA 1094/98

Zmian w ewidencji dokonuje się na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, ostatecznych decyzji administracyjnych, a także innych aktów normatywnych. Jak stwierdził NSA, dotyczy to więc i zmiany przebiegu granicy, co wymaga przedstawienia odpowiedniej dokumentacji (sporządzonej w odpowiednich postępowaniach rozgraniczeniowych, podziałowych, scaleniowych i wymiany, sądowych w zakresie dowodów stanowiących podstawę rozstrzygnięć sądowych itp.

Wyrok NSA z 13 maja 1999 r., sygn. akt II SA 566/99

PODMIOTY UPRAWNIONE DO ŻĄDANIA WYDANIA WYPISU

Starosta wydaje wypis z operatu ewidencyjnego, zawierający dane osobowe właściciela lub osób władających nieruchomościami na żądanie:

• właścicieli lub osób fizycznych i prawnych, w których władaniu znajdują się grunty, budynki lub lokale będące przedmiotem wypisu

• podmiotów publicznych lub podmiotów niebędących podmiotami publicznymi, realizującymi zadania publiczne na podstawie odrębnych przepisów albo na skutek powierzenia lub zlecenia przez podmiot publiczny, które związane są z gruntami, budynkami lub lokalami będącymi przedmiotem wypisu

• innych podmiotów niż wyżej wymienione, które mają interes prawny związany z gruntami, budynkami lub lokalami będącymi przedmiotem wypisu

Sławomir Liżewski

Podstawy prawne:

• Ustawa z 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. nr 42, poz. 334)

• Ustawa z 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (j.t. Dz.U. z 2005 r. nr 240, poz. 2027; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 42, poz. 334)